೫. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೯೭. ಅಹಮ್ಹಿ ದುಗ್ಗತಾತಿ ಅಹಂ ಅಮ್ಹಿ ದುಗ್ಗತಾ. ಅಹಂ ಖ್ವಯ್ಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಯ್ಯೋತಿ ಬಹುವಚನಂ ಹೋತಿ.

೨೯೮. ಓಯಾಚನ್ತೀತಿ ನೀಚಂ ಕತ್ವಾ ದೇವೇ ಯಾಚನ್ತಿ. ಆಯಾಚನ್ತೀತಿ ಉಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆದರೇನ ಯಾಚನ್ತಿ. ಅಲಙ್ಕಾರಾದೀಹಿ ಮಣ್ಡಿತೋ ಕೇಸಸಂವಿಧಾನಾದೀಹಿ ಪಸಾಧಿತೋ. ‘‘ಮಣ್ಡಿತಕರಣೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೩೦೩. ಸಹ ಪರಿದಣ್ಡೇನ ವತ್ತಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದವಾಸಿನೀ ನಾಮ ‘‘ಪಿಯಾ ಪಿಯಂ ವಸೇತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿ, ಪುರಿಸಂ ವಾಸೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಪಿಯೋ ಪಿಯಂ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ.

ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿಯಾ ಚೇ ಆರೋಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಚೇ ಆರೋಚೇತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಚ ‘‘ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ಗಣಿಕಾಯ ಆರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ‘‘ಮಾತಾದೀನಮ್ಪಿ ವದತೋ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ. ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ. ಮಾತುರಕ್ಖಿತಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಂ ವದತೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಭಾವೇಪಿ ಸತಿ ವಿಸಙ್ಕೇತಮೇವ, ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತರಥಾ ಆದಿ-ಸದ್ದೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಸಿಯಾ. ಏಕಂ ದಸಕಂ ಇತರೇನ ದಸಕೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಂ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತುಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೩೩೮. ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವ, ಯದಿಪಿ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಯಾವ ಸಾಸನಂ ನಾರೋಚೇತಿ, ತಾವ ‘‘ವೀಮಂಸಿತೋ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾಸನಾರೋಚನಕಾಲೇತಿ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಸಾಸನವಚನಕ್ಖಣೇ. ತತಿಯಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಏಕಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಉಭಯವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಕಿರ.

೩೩೯. ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಸಂವಾದೇತೀ’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಪಾಳಿಯಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿಪಿ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೪೧. ಅಲಂವಚನೀಯಾತಿ ನ ವಚನೀಯಾ, ನಿವಾರಣೇ ಅಲಂ-ಸದ್ದೋ. ಥೇರಪಿತಾ ವದತೀತಿ ಜಿಣ್ಣಪಿತಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ನ ಯಕ್ಖೀ ನ ಪೇತೀ ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸೋ ನ ಯಕ್ಖೋ’’ತಿಆದಿ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದೀಸು ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ’’ತಿ ಇತ್ಥೀವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ಏವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಮೇಥುನಪುಬ್ಬಭಾಗತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥುಕೋವ ಹೋತಿ, ಸೇಸಾ ಮನುಸ್ಸಪಣ್ಡಕಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕತಿರಚ್ಛಾನಗತಪುರಿಸಾದಯೋ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾವ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸಾಸನಙ್ಗಸಮ್ಭವತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪನ ವಾರಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಅಜಾನನೇ ವಿಯ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಾಜಾನನೇಪಿ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದೀಸುಪೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಲೇಖಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಲೇಖಂ ಆರೋಚಿತಸ್ಸಾಪಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಭಾವಮಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.