೧-೨. ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಪುಬ್ಬೇಚರಾ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ಅಞ್ಞಾಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮುಯ್ಹನಾಕಾರೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ತದಾಕಾರಾನುವಿಧಾನತಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಾಸುಭದುಕ್ಖಾನತ್ತಸಭಾವೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ. ಯಂ ಪನ ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ಚರತಿ, ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿವಿಧಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಆಚರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ. ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಯಾತಿ ತಬ್ಭಾವಾಪಜ್ಜನಾಯ ಅಕುಸಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಸಭಾವಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಅತ್ತಲಾಭಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಅಕುಸಲಾನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯದೇತನ್ತಿ ಯಂ ಏತಂ ಪಾಪಾಜಿಗುಚ್ಛನತಾಯ ಪಾಪತೋ ಅಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಂ ಅಹಿರಿಕಂ, ಪಾಪಾನುತ್ರಾಸತಾಯ ಪಾಪತೋ ಅಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಞ್ಚ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ, ಏತಂ ದ್ವಯಂ ಅನುದೇವ ಅನ್ವಾಗತಮೇವ. ಅನು-ಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಏತನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅನುದೇವಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಸಹೇವ ಏಕತೋತಿ. ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಏವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥುವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಿಯಂ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಾಕಾರವಸೇನ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದ್ವೀಹೇವಾತಿ ಚ ಅವಧಾರಣಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಾಕಾರಸ್ಸ ಸಹಜಾತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ.

ಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾತಿ ಪಾಪತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾ. ಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತನ್ತಿ ಉತ್ತಸನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪೇ. ವಿದತಿ, ವಿನ್ದತೀತಿ ವಾ ವಿಜ್ಜಾ. ವಿದ್ದಸೂತಿ ಚ ಸಪ್ಪಞ್ಞಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿದ್ದಸುನೋತಿ ವಿದುನೋ’’ತಿ. ಯಾಥಾವದಿಟ್ಠೀತಿ ಅವಿಪರೀತಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾ ವಿಜ್ಜಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಏಕತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾನಂ ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅನೇಕರೂಪತ್ತಾ. ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏಕತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚತೋ ಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ತಾಸಂ ತತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾ. ಏಕಾ ಏವ ಹಿ ವಿರತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಿಸ್ಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಿರತೀನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೀ ಪವತ್ತತಿ, ಯಥಾ ಏಕಾ ಏವ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪರಿಜಾನನಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೀ ಪವತ್ತತಿ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇ ಮಗ್ಗೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇತಿ ಪಠಮಝಾನವನ್ತೇ.

ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ. ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಸಳಾಯತನಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿ ಹಿ ವಚನಂ ತದಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರತೀನಂ ಅಭಾವಂ ಞಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಸು ವಿಯ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು ವಿರತಿ ಅನಿಯತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ, ನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿರತೀನಂ ಅಭಾವೋ.

ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಮಗ್ಗವಿಭಙ್ಗೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರೋ ಆಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಂ. ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇತಿ ಲೋಕಿಯಕಾಲೇ. ತೇನ ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿರತಿಉಪ್ಪಾದನೇನ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾದೀನಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಮಗ್ಗಸಮಯೇ ಪಜಹಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾರಕಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಿರಿಯಾ ಹಿ ವಿರತಿ, ತಞ್ಚ ಏತಾನಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತೀತಿ. ವಿರತಿವಸೇನಾತಿ ವಿರಮಣಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಕಾರಾಪಕಭಾವೇನ, ಕತ್ತುಭಾವೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿರತಿತ್ತಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪೂರತೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪೂರತಿ ನಾಮ ತೇಹಿ ವೀರಿಯಾದಿಕೇಹಿ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಇಮಾನೇವ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿವಿರತಿತ್ತಯಸ್ಸ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೯೪) ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ, ವಿರತಿ ಪನ ಅನಿಯತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಛಅಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ತಯಿದಂ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರದೇಸನಾಯ ಕಾರಣಕಿತ್ತನಮಗ್ಗೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಯಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕಾ ದಸ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಕುಸಲಾ ಚ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಾ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕಾ ದಸ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕುಸಲಾ ಚ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ ಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಾ ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾ. ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕನ್ತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಮಿಸ್ಸಕೋವ ಕಥಿತೋ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸಪಿ ಇಧ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇಪಿ ಇಧ ಚ ಥೇರೇನ ‘‘ಉಪಡ್ಢಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾ ಹೇವಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸಕಲಮೇವಿದಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಸುತ್ತಂ ಆಗತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ.

ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.