೧. ಅವಿಜ್ಜಾವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಪುಬ್ಬೇಚರಾ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ಅಞ್ಞಾಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮುಯ್ಹನಾಕಾರೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ತದಾಕಾರಾನುವಿಧಾನತಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಾಸುಭದುಕ್ಖಾನತ್ತಸಭಾವೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ. ಯಂ ಪನ ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ಚರತಿ, ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿವಿಧಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಆಚರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ. ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಯಾತಿ ತಬ್ಭಾವಾಪಜ್ಜನಾಯ ಅಕುಸಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಸಭಾವಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಅತ್ತಲಾಭಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಅಕುಸಲಾನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯದೇತನ್ತಿ ಯಂ ಏತಂ ಪಾಪಾಜಿಗುಚ್ಛನತಾಯ ಪಾಪತೋ ಅಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಂ ಅಹಿರಿಕಂ, ಪಾಪಾನುತ್ರಾಸತಾಯ ಪಾಪತೋ ಅಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಞ್ಚ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ, ಏತಂ ದ್ವಯಂ ಅನುದೇವ ಅನ್ವಾಗತಮೇವ. ಅನು-ಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಏತನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅನುದೇವಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಸಹೇವ ಏಕತೋತಿ. ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಏವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥುವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಿಯಂ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ವೀಮಂಸಾಧಿಪತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಾಕಾರವಸೇನ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದ್ವೀಹೇವಾತಿ ಚ ಅವಧಾರಣಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಾಕಾರಸ್ಸ ಸಹಜಾತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ.

ಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾತಿ ಪಾಪತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾ. ಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತನ್ತಿ ಉತ್ತಸನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪೇ. ವಿದತಿ, ವಿನ್ದತೀತಿ ವಾ ವಿಜ್ಜಾ. ವಿದ್ದಸೂತಿ ಚ ಸಪ್ಪಞ್ಞಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿದ್ದಸುನೋತಿ ವಿದುನೋ’’ತಿ. ಯಾಥಾವದಿಟ್ಠೀತಿ ಅವಿಪರೀತಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾ ವಿಜ್ಜಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಏಕತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾನಂ ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅನೇಕರೂಪತ್ತಾ. ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏಕತೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚತೋ ಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ತಾಸಂ ತತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾ. ಏಕಾ ಏವ ಹಿ ವಿರತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಿಸ್ಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಿರತೀನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೀ ಪವತ್ತತಿ, ಯಥಾ ಏಕಾ ಏವ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪರಿಜಾನನಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೀ ಪವತ್ತತಿ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇ ಮಗ್ಗೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇತಿ ಪಠಮಝಾನವನ್ತೇ.

ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ. ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಸಳಾಯತನಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿ ಹಿ ವಚನಂ ತದಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರತೀನಂ ಅಭಾವಂ ಞಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಸು ವಿಯ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು ವಿರತಿ ಅನಿಯತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ, ನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿರತೀನಂ ಅಭಾವೋ.

ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಮಗ್ಗವಿಭಙ್ಗೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರೋ ಆಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಂ. ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇತಿ ಲೋಕಿಯಕಾಲೇ. ತೇನ ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿರತಿಉಪ್ಪಾದನೇನ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾದೀನಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಮಗ್ಗಸಮಯೇ ಪಜಹಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾರಕಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಿರಿಯಾ ಹಿ ವಿರತಿ, ತಞ್ಚ ಏತಾನಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತೀತಿ. ವಿರತಿವಸೇನಾತಿ ವಿರಮಣಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಕಾರಾಪಕಭಾವೇನ, ಕತ್ತುಭಾವೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿರತಿತ್ತಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪೂರತೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪೂರತಿ ನಾಮ ತೇಹಿ ವೀರಿಯಾದಿಕೇಹಿ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಇಮಾನೇವ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿವಿರತಿತ್ತಯಸ್ಸ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೯೪) ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ, ವಿರತಿ ಪನ ಅನಿಯತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಛಅಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ತಯಿದಂ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರದೇಸನಾಯ ಕಾರಣಕಿತ್ತನಮಗ್ಗೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಯಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕಾ ದಸ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಕುಸಲಾ ಚ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಾ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕಾ ದಸ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕುಸಲಾ ಚ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ ಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಾ ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾ. ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕನ್ತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಮಿಸ್ಸಕೋವ ಕಥಿತೋ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸಪಿ ಇಧ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇಪಿ ಇಧ ಚ ಥೇರೇನ ‘‘ಉಪಡ್ಢಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾ ಹೇವಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸಕಲಮೇವಿದಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಸುತ್ತಂ ಆಗತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ.

ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ಸಾವಕಬೋಧಿ ಸಾವಕಪಾರಮಿಯೋ, ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ, ತಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ತತ್ಥಪಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಏವ ಸವಿಸೇಸಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ನ ಇತರೇಸನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಾವಕ…ಪೇ… ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇ ಇಜ್ಝನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ ಇಧ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಸಕಲನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಕಲಮ್ಪಿ …ಪೇ… ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ, ತಂ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ನಾಞ್ಞಾಸಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಸಾವಕವಿಸಯೇಪಿ ಸಪ್ಪದೇಸಿಕತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪನ ಞಾಣಸ್ಸ ತತ್ಥ ನಿಪ್ಪದೇಸಿಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ…ಪೇ… ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ. ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಸಕಲಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏವಂ ಅವೋಚ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ವಳವಾಭಿ-ಸದ್ದೋ ವಳವಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ವಳವಾಹಿ ಯುತ್ತರಥೇನಾ’’ತಿ. ಯೋಧರಥೋತಿ ಯೋಧೇಹಿ ಯುಜ್ಝನತ್ಥಂ ಆರೋಹಿತಬ್ಬರಥೋ. ಅಲಙ್ಕಾರರಥೋ ಮಙ್ಗಲದಿವಸೇಸು ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇಹಿ ಆರೋಹಿತಬ್ಬರಥೋ. ಘನದುಕುಲೇನ ಪರಿವಾರಿತೋತಿ ರಜತಪಟ್ಟವಣ್ಣೇನ ಸೇತದುಕುಲೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೋ. ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋ ಹಿ ಇಧ ಪರಿವಾರಸದ್ದೋ. ರಜತಪನಾಳಿಸುಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸೇತಭಾವಕರಣತ್ಥಂ.

ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ಮಾಸಾನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಏಕವಾರಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಿತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಚಾರಿತ್ತಂ. ನಗರತೋ ನ ಪಕ್ಕನ್ತಾತಿ ನಗರತೋ ಬಹಿ ನ ಗತಾ. ಮಙ್ಗಲವಚನೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಮಙ್ಗಲಿಕಾ, ಸುವತ್ಥಿವಚನೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಸೋವತ್ಥಿಕಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಥುತಿಮಾಗಧವನ್ದಿಕಾಚರಿಯಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸುಕಪತ್ತಸದಿಸಾನಿ ವಣ್ಣತೋ.

ವಣ್ಣಗೀತನ್ತಿ ಥುತಿಗೀತಂ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಸೇಟ್ಠಭೂತಂ ಯಾನಂ, ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾನಂ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾನಂ ಯಾನನ್ತಿ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಂ. ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಸೇಸೇನ ಜಿನನತೋ. ರಾಗಂ ವಿನಯಮಾನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರಾಗಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿನಯವಸೇನ ವಿನೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ. ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾಪನೇನೇವ ಹಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಧುರನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾಯುಗೇ ಯುತ್ತಾ’’ತಿ. ಈಸಾತಿ ಯುಗಸನ್ಧಾರಿಕಾ ದಾರುಯುಗಳಾ. ಯಥಾ ವಾ ಬಾಹಿರಂ ಯುಗಂ ಧಾರೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಠಿತಾಯ ಏವ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿ, ಏವಂ ಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಲದ್ಧಬಲೇನ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾಯುಗೇ ಥಿರಂ ಧಾರೇತಿ, ತೇಹೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ಪವತ್ತನಂ. ಹಿರಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ತಂಸಹಚರಣತೋ ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂಯೇವ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನಾಳಿಯಾ ಮಿನಮಾನೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ಮಿನಾತೀತಿ ಮನೋ. ಕತರಂ ಪನ ತಂ ಮನೋ, ಕಥಞ್ಚಸ್ಸ ಯೋತ್ತಸದಿಸತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತೇನ ಯೋತ್ತಂ ವಿಯಾತಿ ಯೋತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲೋಕಿಯವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಏಕಸಙ್ಗಹಿತೇ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇ ಪನ ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಙ್ಗವಸೇನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೇ (ಧ. ಸ. ೧) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಆಹ. ಅತಿರೇಕಸಟ್ಠೀತಿ ತೇ ಏವ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವೇಹಿ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರೇಕಸಟ್ಠಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ. ಏಕಾಬದ್ಧೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏವ ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಬದ್ಧೇ. ಏಕಸಙ್ಗಹೇತಿ ತಥೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏಕಸಙ್ಗಹೇ ಕರೋತಿ. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವೇನ ಆರಕ್ಖಂ ಸಾರೇತೀತಿ ಆರಕ್ಖಸಾರಥೀ. ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ರಥಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಾರಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋಗ್ಗಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಧುರಂ ವಾಹೇತಿ ಯೋಗ್ಗೇ. ಯೋಜೇತಿ ಯೋಗ್ಗೇ ಸಮಗತಿಯಞ್ಚ. ಅಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜತಿ ಸುಖಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ. ರಥಂ ಪೇಸೇತಿ ಯೋಗ್ಗಚೋದನೇನ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇ ಕರೋತಿ ಗಮನವೀಥಿಯಂ ಪಟಿಪಾದನೇನ ಸನ್ನಿಯೋಜೇತಿ. ಆರಕ್ಖಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಆರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತಿ ಅಸಮ್ಮೋಸಸಭಾವತ್ತಾ. ಗತಿಯೋತಿ ಪವತ್ತಿಯೋ, ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ ವಾ. ಸಮನ್ವೇಸತೀತಿ ಗವೇಸತಿ.

ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಮುಖಂ ಸಮ್ಪಾಪನೇ ರಥೋ ವಿಯಾತಿ ರಥೋ. ಪರಿಕರೋತಿ ವಿಭೂಸಯತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ವಿಭೂಸನಂ, ಸೀಲಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಭೂಸನಟ್ಠಾನಿಯಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ’’ತಿ, ಸೀಲಭೂಸನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ. ವಿಧಿನಾ ಈರೇತಬ್ಬತೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬತೋ ವೀರಿಯಂ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಸಮಂ ಸಮ್ಮಾ ಚ ಧಿಯತೀತಿ ಸಮಾಧಿ, ಧುರಞ್ಚ ತಂ ಸಮಾಧಿ ಚಾತಿ ಧುರಸಮಾಧಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಧುರಸಮಾಧಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಧುರಸಮಾಧಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಧುರಸಮಾಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಧುರಸಮಾಧಿಸದ್ದಾನಂ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣತಾ ವುತ್ತಾ. ಪಯೋಗಮಜ್ಝತ್ತೇತಿ ವೀರಿಯಸಮತಾಯ. ಅನಿಚ್ಛಾತಿ ಇಚ್ಛಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾ’’ತಿ. ಪರಿವಾರಣನ್ತಿ ಪರಿವಾರೋ, ಪರಿಚ್ಛದೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮೇತ್ತಾತಿ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ. ತಥಾ ಕರುಣಾ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರೋ. ದ್ವೇಪಿ ಕಾಯಚಿತ್ತವಿವೇಕಾ ವಿಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥೇತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇ ರಥೇ. ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥೋ ಚ ಮಗ್ಗರಥೋ ಚಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥೋ, ಏವಂ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗರಥೇ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಸನ್ನದ್ಧಚಮ್ಮೋತಿ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಟಿಮುಕ್ಕಚಮ್ಮಂ. ನ ನಂ ತೇ ವಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವಚನಪಥಾ ನ ನಂ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಭೇದನವಸೇನ ನ ಭಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ರಥಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಯೋಜಿತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಭಙ್ಗೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರರಹಿತಂ. ತತೋ ಏವ ಸೇಟ್ಠಯಾನಂ, ನಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಸದಿಸನ್ತಿ ಅಸದಿಸಂ. ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಲೋಕಮ್ಹಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಜಯಂ ಜಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯಂ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಿನನ್ತಾ ಜಿನನ್ತಾ’’ತಿ.

ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫-೬. ಕಿಮತ್ಥಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫-೬. ನಿಯಮತ್ಥೋತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ. ತೇನ ನಿಯಮೇನ ಅವಧಾರಣೇನ – ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಕಥಿತಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಗಹಿತೇ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಗಹಿತೋ ಏವಾತಿ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉತ್ತಾನಮೇವ ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ರಾಗಕ್ಖಯೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಯದಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮ್ಪಿ. ತೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಏವ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಮತ್ಥಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ರಾಗವಿನಯಾದಿಪದೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾಪಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಅರಹತ್ತಂ ವಾಪಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಭಯತ್ಥಪಿ ನಿವಿಟ್ಠಬುದ್ಧಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ರಾಗಾದಿಕೇ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಿನೇತಿ, ಆಸವಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೇಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ವುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ‘‘ರಾಗವಿನಯೋತಿಆದಿ ನಾಮಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲತಾಯ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏತಂ ಅವೋಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿ ಇಧ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ದೀಪಿತಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುಸನ್ಧಿಪಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುನ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಭಜಿತುಕಾಮೋ. ಉಗ್ಗಹಧಾರಣಪರಿಚಯಞಾಣಾನಿಪಿ ಸವನಞಾಣೇ ಏವ ಅವರೋಧಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಸವನಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪಟಿಪತ್ತಿ. ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪನ್ತಿ ನಿರೋಧಮಗ್ಗೇಸು ನಿನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಅಭಿನನ್ದನಂ, ತನ್ನಿನ್ನಭಾವೋ ಏವ ಚ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಕರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಕೇನೇವಾಕಾರೇನ ಸಚ್ಚಾನಂ ಪಟಿವೇಧನಿಮಿತ್ತತಾ, ಸೋ ಏವ ಅಭಿಮುಖಭಾವೋ ತೇಸಂ ಸಮಾಗಮೋತಿ ಏಕಾಭಿಸಮಯೋ.

ಅಸ್ಸಾತಿ ಞಾಣಸ್ಸ, ಯೋಗಿನೋ ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಕೇಚಿ ‘‘ಲೋಕಿಯಞಾಣಮ್ಪಿ ಪಟಿವೇಧೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಯಾಥಾವಬೋಧಭಾವತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನನು ಉಗ್ಗಹಾದಿಪಟಿವೇಧೋ ಚ ಪಟಿವೇಧೋವ, ನ ಚ ಸೋ ಲೋಕುತ್ತರೋತಿ? ತಂ ನ, ಕೇವಲೇನ ಪಟಿವೇಧ-ಸದ್ದೇನ ಉಗ್ಗಹಾದಿಪಟಿವೇಧಾನಂ ಅವಚನೀಯತ್ತಾ, ಪಟಿವೇಧನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಞಾಣಂ ‘‘ಪಟಿವೇಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪಟಿವೇಧತ್ತಾ, ಪಟಿವೇಧಭೂತಮೇವ ಪನ ಞಾಣಂ ಉಜುಕಂ ಪಟಿವೇಧೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ. ಕಿಚ್ಚತೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚತೋ. ಆರಮ್ಮಣಪಟಿವೇಧೋತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧಮಾಹ. ಕಿಚ್ಚತೋತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧಂ. ಉಗ್ಗಹಾದೀಹಿ ಸಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ.

ದುದ್ದಸತ್ತಾತಿ ಅನಧಿಗತಞಾಣೇನ ಯಾಥಾವಸರಸಲಕ್ಖಣತೋ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಾಕಟಾನಿಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಉಭಯನ್ತಿ ಪುರಿಮಂ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ. ಪಯೋಗೋತಿ ಕಿರಿಯಾ, ವಾಯಾಮೋ ವಾ. ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತತರಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತಂ ದುಕ್ಕರತರತಞ್ಚ ಉಪಮಾಹಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಭವಗ್ಗಗ್ಗಹಣತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ಯಥಾ ಪುರಿಮಂ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ವಿಯ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪಾಕಟತಾಯ ಪರಮಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಉಗ್ಗಹಾದಿವಸೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಿಭೇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏಕಮೇವ ತಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ಏಕಾಭಿಸಮಯವಸೇನೇವ ಪವತ್ತನತೋ.

ಕಾಮಪಚ್ಚನೀಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಉಜುಪಚ್ಚನೀಕಭಾವೇನ. ಕಾಮತೋ ನಿಸ್ಸಟಭಾವೇನಾತಿ ಕಾಮೇಹಿ ವಿಸಂಯುತ್ತಭಾವೇನ. ಕಾಮಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಕಾಮಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ. ಪಜ್ಜತಿ ಪವತ್ತತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪದಂ, ಕಾಮಸ್ಸ ಪದನ್ತಿ ಕಾಮಪದಂ, ಕಾಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಸ್ಸ ಘಾತೋ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ, ತಂ ಕಾಮಪದಘಾತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮವೂಪಸಮ’’ನ್ತಿ. ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಂ ಕಾಮವಿವಿತ್ತಂ. ಸೋ ಏವ ಚ ನೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕೇತಿ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಮವಿವಿತ್ತನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ನಿಕ್ಖಮೋ, ಸೋ ಏವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಸದ್ದತ್ಥವಿಭಾವೇನ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಕಾಮಪಚ್ಚನೀಕಟ್ಠಾದಿಕೋ ಅತ್ಥನಿದ್ಧಾರಣವಿಸೇಸೋ ಅನ್ತೋಗಧೋ.

ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾದಪಚ್ಚನೀಕಟ್ಠೇನ ವಿಹಿಂಸಾಯ ಪಚ್ಚನೀಕಟ್ಠೇನಾತಿಆದಿಕಂ ಅಬ್ಯಾಪಾದಾವಿಹಿಂಸಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾನಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಣವಿಧಿಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಬ್ಯಾಪಾದಅವಿಹಿಂಸಾಸಙ್ಕಪ್ಪೇ ಏವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಾಮ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿವಿರತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿಸಞ್ಞಾನಂ. ನಾನತ್ತಾತಿ ನಾನಾಖಣಿಕತ್ತಾ. ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ತಿಪ್ಪಕಾರೇಸು ಕಾರಣೇಸು. ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಸ್ಸ. ಭೂಮಿಲದ್ಧಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ. ಪದಚ್ಛೇದತೋತಿ ಕಾರಣುಪಚ್ಛೇದತೋ. ಪದನ್ತಿ ಹಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣನ್ತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನಾತಿ ಯಥಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಆಯತಿಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವಿಯ ಏಕೋವ ಕುಸಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಚತೂಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ವಿಸಂವಾದನಾದೀಸು ಚತೂಸು ವೀತಿಕ್ಕಮಟ್ಠಾನೇಸು. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ನಾಮ ಆಹಾರನಿಮಿತ್ತಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ಅನೇಸನಾಯ ಪಹಾನಂ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಸತ್ಥೇನ ಆಜೀವೇನಾ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಾಯ ಹಿ ಅನೇಸನಾಯ ಸೋ ಪದಘಾತಂ ಕರೋತಿಯೇವ.

ತಥಾರೂಪೇ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಇಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಏವ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪಾದಸ್ಸಪಿ ಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ. ವೀರಿಯಚ್ಛನ್ದನ್ತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಕಾಮತಾಛನ್ದಂ. ‘‘ಛನ್ದಸಮ್ಪಯುತ್ತವೀರಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವೀರಿಯಮೇವ ಪನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನುಪ್ಪಾದನೇ ಲಬ್ಭಮಾನಛನ್ದತಾಯ ಧುರಸಮ್ಪಗ್ಗಹತಾಯ ಛನ್ದಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವೀರಿಯಂ – ‘‘ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೨೬) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖೇ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹಿತಂ ಕರೋತಿ. ಪಧಾನನ್ತಿ ಪಧಾನಭೂತವೀರಿಯಂ.

ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಬನ್ಧವಸೇನಾತಿ ನಿರನ್ತರುಪ್ಪಾದನವಸೇನ. ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಪಧಾನಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನವಸೇನ ಅನುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ. ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನಾತಿ ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತಗಾಹವಿಧಮನವಸೇನ ಅಸುಭದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತಸಾಧನವಸೇನ.

ಅಯನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಸದಿಸಾಸದಿಸತಾವಿಸೇಸೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ ಯದಿ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಬ್ಬಭವಗ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಸದಿಸತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತಂಝಾನಿಕಾವಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಯಂ ಝಾನಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪಾದಕಭೂತಂ, ತಂಝಾನಿಕಾವ ಅಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ಉಪರಿಪಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ. ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮೇವ ನಿಯಮೇತಿ ಆರುಪ್ಪೇ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ಖನ್ಧಾತಿ ಸಮ್ಮಸಿತಖನ್ಧೇ ವದನ್ತಿ. ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಯಮೇತಿ ಪಾದಕಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಾನಂ ಭೇದೇ. ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣಮೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿವಿಸೇಸಂ ನಿಯಮೇತಿ, ತತೋ ದುತಿಯಾದಿಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣಸ್ಸ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಅಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾವಿರಾಗಭಾವತೋ ಇತರಸ್ಸ ಚ ಅತಬ್ಭಾವತೋ ತೀಸುಪಿ ವಾದೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾವ ನಿಯಮೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೇನೇವ ಹಿ ಪಠಮವಾದೇಪಿ ಅಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದಿಪಾದಕಾಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇತರೇಹಿ ಚ ಪಾದಕಜ್ಝಾನೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೇಹಿ ತಂತಂಝಾನಿಕಾವ. ಏವಂ ಸೇಸವಾದೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ದುತಿಯವಾದೇ ತಂತಂಝಾನಿಕತಾ ಸಮ್ಮಸಿತಸಙ್ಖಾರವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೇಹಿ ಹೋತಿ. ತತ್ರ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ತಂತಂವಿರಾಗಭಾವನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಙ್ಗಾದಿನಿಯಮಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಯಮೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಾದೇ ಪಾದಕಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನುಪನಿಸ್ಸಯಸಬ್ಭಾವೇ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಏಕನ್ತೇನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಯಮೇತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಏಕಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ತೇಸಂ ವಾದವಿನಿಚ್ಛಯೋ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ.

ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸೂಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ಸೂಕನ್ತಿ ಸಾಲಿಯವಾದೀನಂ ವಾಲಮಾಹ. ಸೋ ಹಿ ನಿಕನ್ತಕಸದಿಸೋ ಪಟಿಮುಖಗತಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಭಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭೇದಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಉದ್ಧಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಂ ನಾಮ, ತಥಾ ಅಟ್ಠಪಿತಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತಂ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತಾಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಠಪನಂ ನಾಮ – ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭವನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಇಸ್ಸರಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಿಮ್ಮಿನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾಪಕಪ್ಪನಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪವತ್ತನಂ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತನಂ ಮಿಚ್ಛಾಠಪನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಏವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ತಞ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣಂ ಮಗ್ಗೇ ಸಿದ್ಧೇ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ‘‘ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಛವಿಭೇದಸದಿಸೋ ಚೇತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಭೇದೋ, ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಸದಿಸೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸೂಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ನನ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ವತ್ಥಚ್ಛಾದಿಯಾ ಛನ್ನಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ, ನ ನಗ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ.

ಅವಿಜ್ಜಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.