೪. ಪಠಮದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೧. ವಿಲಾಸಮಾನೋ ವಿಯ ಸಾಗರಂ ಪತ್ವಾ. ಅನ್ತೋಸಾಖೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಓನತಸಾಖೋ. ತೇಮೇತೀತಿ ತಿನ್ತೋ ಹೋತಿ. ತಿರಿಯಂ ಪತಿತೋ ದಣ್ಡಸೇತು ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ, ತಥಾ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಗಙ್ಗಾಸೋತಂ ಓತರಣಾದಿ ನತ್ಥಿ.

ಅಯಂ ಹೀತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಪುಗ್ಗಲೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಓರುಯ್ಹಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ತನೋ ಭಜಮಾನಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಜನ್ತೇ. ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಪಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪಯೋಗೋ, ಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಿ. ತತೋ ಪಯೋಗತೋ ಉಟ್ಠಿತಂ ಆಯಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ದೇತಿ ಭಿಕ್ಖತ್ಥಾಯ.

ಮುಣ್ಡಘಟನ್ತಿ ಭಿನ್ನೋಟ್ಠಂ ಘಟಂ. ಖನ್ಧೇತಿ ಅಂಸೇ. ಸಙ್ಘಭೋಗನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಏವಂ ವದನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಯಾಗುಮತ್ತಕೇ ಯಾಗುನ್ತಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಾಯ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಏವ ಅಞ್ಞಂ ಯಾಗುಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕಿಲೇಸಾನುರಞ್ಜಿತೋವಾತಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನುಗತಚಿತ್ತೋ ಏವ. ಅಕ್ಖೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಅಕ್ಖಿಕೇ ಕರೋನ್ತೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸತಿ. ಉದ್ಧತೋ ಹೋತಿ ಅವೂಪಸನ್ತೋ.

ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋತಿ ಸಾಸನಿಕೋ ಏವಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಅರಿಟ್ಠಸದಿಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅರೂಪಭವೇ ರೂಪಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ತತೋ ಚುತಸ್ಸ ಕುತೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ. ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬಹುಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ‘‘ಯೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೪; ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೭). ಅನುಸಯೋ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ತೇ ಚ ಸತ್ತಾ ಸನ್ಧಾವನ್ತಿ ಸಂಸರನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ಸಿಯಾತಿ. ಇತಿ ವದನ್ತೋ ಏವಂ ಮಿಚ್ಛಾವಾದಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವದನ್ತೋ.

ತೇಮನರುಕ್ಖೋ ವಿಯ…ಪೇ… ದುಲ್ಲಭಧಮ್ಮಸ್ಸವನೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾಸಿನೇಹೇನ ಅತೇಮನತೋ. ಕತವಿನಯೋ ಸಿಕ್ಖಿತವಿನಯೋ ಯಥಾ ‘‘ಕತವಿಜ್ಜೋ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ವಿಚಾರೇಥಾತಿ ಇದಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತವಸೇನ ವಿಚಾರೇಥಾತಿ ನಿಯ್ಯಾತನವಸೇನ ವತ್ವಾ. ದಿವಾಕಥಿಕೋ ಸರಭಾಣಕೋ ಸಾಯನ್ಹೇ ಕಥೇತಿ, ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ರತ್ತಿಕಥಿಕೋ ಭಾಣಕಪುಗ್ಗಲೋ.

ನನ್ದನವನಾಭಿರಾಮೇತಿ ನನ್ದನವನಂ ವಿಯ ಮನೋರಮೇ. ಅಸ್ಸ ಭಾರಹಾರಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚವಾಹಕಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಯೋ. ಸುಖನಿಸಿನ್ನಕಥನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕಥಾಪುಬ್ಬಕಂ ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಂ ಸುತ್ವಾ.

ಠಿತಸಣ್ಠಾನೇನೇವ ಠಿತಾಕಾರೇನೇವ ಠಿತಂ, ನಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಮೂಲಾದೀನಿ ಠಿತಸಣ್ಠಾನೇನೇವ ಠಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮುದುತಾಯಾತಿ ಮುದುಹದಯತಾಯ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ.

ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ದೀಪೇತ್ವಾ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ. ತತ್ರುಪ್ಪಾದೋತಿ ತತ್ರ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಆಯುಪ್ಪಾದೋ. ಖೇತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇಲ…ಪೇ… ಹತ್ಥಾತಿ ತೇಲಘಟ-ಮಧುಘಟಫಾಣಿತಘಟಾದಿಹತ್ಥಾ. ಅಪಕ್ಕಮಿಂಸು ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ. ಪೂರೇಸೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತೀತಾನಿ ಕಾಲವಚನಾನಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ಕಿರ ವುತ್ತಾನಿ.

ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾದೀನಿ ಓರಿಮಸ್ಸ ಪಾರಿಮಸ್ಸ ಚ ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾನಿ ಚೇವ ಮಜ್ಝೇ ಸಂಸೀದನಾನಿ ಚ. ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಜಾನಿತುಂ. ಏತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚಕ್ಖುಸಭಾವಂ. ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಮನ್ದಭಾವಪಚ್ಚಯಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ಆಪಜ್ಜನ್ತೋಪಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನಾಮ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ. ತಿಣ್ಣಂ ಲಕ್ಖಣಾನನ್ತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಆದಿಅನ್ತವನ್ತತೋ ತಾವಕಾಲಿಕತೋ ನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋತಿಆದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಲಕ್ಖಣಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ.

ವಾಮತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾ. ದಕ್ಖಿಣತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ. ಯಥಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಓರಭಾವತ್ತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ನೇಸಂ ಪರಭಾವತ್ತಾ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಪಾರಿಮಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಪಾಯಮಜ್ಝೇ ಸಂಸರಣಹೇತುತಾಯ ನನ್ದೀರಾಗೋವ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸಂಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಉನ್ನತೋತಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉನ್ನತಿಂ ಉಪಗತೋ. ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಭಾವೇನ ಅತ್ತಾನಂ ದಹನತೋ ಅಞ್ಞಾಕಾರತಾಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪಾಸಾಣೋ ನು ಖೋ ಏಸ ಖಾಣುಕೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬದಾರುಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ ವುತ್ತೋ.

ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ಆವಟ್ಟವೇಗಸ್ಸ ಬಲವಭಾವತೋ. ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾವಟ್ಟೇ ಪತಿತಪುಗ್ಗಲೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ಗುಣಸರೀರಭೇದನೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ತಥಾ ಆಪನ್ನತ್ತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಅಪಾಯೇಸು ತಾದಿಸೇಸು ಜಾಯತಿ.

ಸೀಲಸ್ಸ ದುಟ್ಠಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಾವತ್ಥೋ ಇಧ ದು-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೪೮) ವಿಯ ಪಾಪ-ಸದ್ದೋ ನಿಹೀನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ನ ಸುಚೀತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ನ ಸುಚಿ. ಸಙ್ಕಾಯ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸಙ್ಕಾಯ ಪರೇಸಂ ಸಮಾಚಾರಕಿರಿಯಂ ಸರತಿ ಆಸಙ್ಕತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪವಿಸತೀತಿ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪವಿಸತಿ. ಗುಣಾನಂ ಪೂತಿಭಾವೇನಾತಿ ಗುಣಭಾವೇನ ಗಹಿತಾನಂ ಸೀಲಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಕಚವರಜಾತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸಞ್ಜಾತಕಚವರೋ, ಕಚವರಭೂತೋ ವಾ.

ಅಣಣಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಅಣಣಸ್ಸೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಓರಿಮತೀರಾದೀನಂ ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾದೀನಂ ಜೋತಿತತ್ತಾ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

ಪಠಮದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.