೨. ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೫. ಅಪಸಾದೇತೀತಿ ತಜ್ಜೇತಿ. ಉಸ್ಸಾದೇತೀತಿ ಉಕ್ಕಂಸೇತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತೋ. ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅನನುಯುಜ್ಜನೇನ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ.

ಯತ್ರಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರೇ. ನಾಮಾತಿ ಅಸಮ್ಭಾವನೇ ಅಪಸಾದನಪಕ್ಖೇ, ಉಸ್ಸಾದನಪಕ್ಖೇ ಪನ ಸಮ್ಭಾವನೇ. ಕಿಂ ಜಾತನ್ತಿ ಕಿಂ ತೇನ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಜಾತನ್ತಿ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವಂ ತಿಣಾಯಪಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯದಿ…ಪೇ… ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ’’ತಿ. ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಅಚಿನ್ತೇನ್ತೋ. ಮಾದಿಸಾನಂ ಭಗವತೋ ಓವಾದೋ ಉಪಕಾರಾವಹೋತಿ ಏತರಹಿ ಓವಾದಞ್ಚ ಪಸಂಸನ್ತೋ.

‘‘ಅದಿಟ್ಠಾ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವುತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ ‘‘ಯಥಾ ಏತೇಸು ಛನ್ದಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮಿತರೇಸುಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇಸೂ’’ತಿ ನಯಪಟಿಪಜ್ಜನತ್ಥಂ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಇಮೇಹಿ ಸಮಾನೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ೨.೪೬; ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಚೂಳವ. ೬೫).

ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ರೂಪಾಯತನಂ ಯತ್ತಕೋ ಗಹಣಾಕಾರೋ, ತತ್ತಕಂ. ಕಿತ್ತಕಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ತಸಂವೇದಿಯಂ ಪರಸ್ಸ ನ ದಿಸಿತಬ್ಬಂ, ಕಪ್ಪನಾಮತ್ತಂ ರೂಪಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ರೂಪೇತಿ ರೂಪಾಯತನೇ. ರೂಪಮತ್ತಮೇವಾತಿ ನೀಲಾದಿಭೇದಂ ರೂಪಾಯತನಮತ್ತಂ, ನ ನೀಲಾದಿ. ವಿಸೇಸನಿವತ್ತನತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ. ಯದಿ ಏವಂ, ಏವ-ಕಾರೋ ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಹಿ ರೂಪಾಯತನೇ ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ನೀಲಾದಿವಿಸೇಸಂ ‘‘ಇದಂ ನೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಪೀತಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವತ್ಥನ್ತಿ ಸಂಹಿತಸ್ಸಪಿ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಏವಕಾರಗ್ಗಹಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿಪೀತಿ ಜವನವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿಪಿ.

ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ರೂಪೇ ರೂಪವಿಜಾನನ’’ನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಾಯತನೇ ಗಹಣಮತ್ತಂ, ತಂಮತ್ತಮೇವ ಮೇ ಸಬ್ಬಂ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ರಾಗಾದಿರಹೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಪದತ್ಥತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇ ರೂಪೇ. ಚಿತ್ತತ್ತಯಂ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಯ ರಾಗಾದಿವಿರಹೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ತ’’ನ್ತಿ ಆದಿ.

ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನೇನ ವಿಞ್ಞಾತಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ರಾಗಾದಿವಿರಹೇನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಆವಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ತದಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ನ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಮತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೇಸಂ ರಾಗಾದೀನಂ ನಿವತ್ತನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತ-ಸದ್ದೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸೀಯನ್ತೀತಿ ‘‘ತೇನ ರಾಗೇನ ವಾ ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ವಿಸಯೇ ಭುಮ್ಮಂ, ವಿಸಯಭಾವೋ ಚ ವಿಸಯಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಬದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿ.

ಸತೀತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಯಥಾಸಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾ ಸತಿ ಮುಟ್ಠಾ ಪಿಯನಿಮಿತ್ತಮನಸಿಕಾರೇನ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ. ಅಜ್ಝೋಸಾತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ. ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಿಯಕರಣೇನ.

ಅಭಿಜ್ಝಾ ಚ ವಿಹೇಸಾ ಚಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚ ವಿಹೇಸಾಯ ಚಾ’’ತಿ. ಅತ್ಥವಸೇನ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಹೇಸಾಹೀ’’ತಿ. ಆಚಿನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಡ್ಢೇನ್ತಸ್ಸ. ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ ಪತಿಸ್ಸತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತಿಯಾ ಯುತ್ತೋ. ಸೇವತೋ ಚಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ಚ ನಿಪಾತಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸೇವನ್ತಸ್ಸ’’ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ.

ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.