೬. ಉಪಯವಗ್ಗೋ

೧. ಉಪಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ಉಪೇತೀತಿ ಉಪಯೋ. ಕಥಮುಪೇತಿ? ತಣ್ಹಾಮಾನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾ’’ತಿ. ಕಥಮಿದಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ‘‘ಅವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವಚನತೋ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಹಿ ಬದ್ಧೋ, ಕಿಂ ಉಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ’’ತಿ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ತಥಾ ಉಪೇತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಕೋ ಪನುಪೇತೀತಿ? ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಉಪಗಮಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಜವಾಪೇತ್ವಾತಿ ಗಹಿತಜವಂ ಕತ್ವಾ. ಯಥಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ, ಏವಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವ ‘‘ಓಕಂ ಪಹಾಯ ಅನಿಕೇತಸಾರೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವೋಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ. ಪತಿಟ್ಠಾ ನ ಹೋತಿ ಸರಾಗಕಾಲೇ ವಿಯ ಅನುಪಟ್ಠಾನತೋ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಅನಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ.

ಉಪಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಬೀಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬೀಜಾನೀ’’ತಿ. ವಚನ್ತಿ ಸೇತವಚಂ. ಅಜ್ಜುಕನ್ತಿ ತಚ್ಛಕಂ. ಫಣಿಜ್ಜಕಂ ತುಲಸಿ. ಅಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಏಕದೇಸೇನಪಿ ಅಖಣ್ಡಿತಾನಿ. ಬೀಜತ್ಥಾಯಾತಿ ಬೀಜಕಿಚ್ಚಾಯ. ನ ಉಪಕಪ್ಪತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಪಾಪಿತಾನೀತಿ ಪೂತಿತಂ ನ ಉಪಗತಾನಿ. ತಣ್ಡುಲಸಾರಸ್ಸ ಆದಾನತೋ ಸಾರಾದಾನಿ. ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಭಾವವಸೇನ. ಸಿನೇಹನಟ್ಠೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾಯನವಸೇನ ಸಿನಿದ್ಧತಾಪಾದನೇನ, ಯತೋ ‘‘ನನ್ದೂಪಸೇಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವಿರೋಪಿತಂ ತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಅಙ್ಕುರುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ. ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಅಯೋನಿಸೋನಮನಸಿಕಾರಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ವಿರುಹತಿ ವಿಪಾಕಸನ್ತಾನುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥೋ ಹುತ್ವಾ.

ಬೀಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಉದಾನಂ ಉದಾಹರೀತಿ ಅತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಏಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಉದಾಹಾರೋ. ಭುಸೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ದಾನಮೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅನ್ನಾದಿವತ್ಥೂಸು ಬಲವಾತಿ ಬಲವಭಾವೇನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಬಹುಲೋ ಕಾಮರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಕಾಮದೋಸಜಿಗುಚ್ಛನೇನ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ದುಬ್ಬಲಾತಿ ವುತ್ತಾ? ವಿಜ್ಜೂಪಮಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ. ಸೋಪಿ ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯಸಹಾಯಲಾಭೇನೇವ, ನ ಕೇವಲಂ. ಭಾವನಾ ಪನ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ವಿಸೇಸಹೇತುಭಾವತೋ ಬಲವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸಾ ವಜಿರೂಪಮಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ.

ಸೋತಿ ಮಿಲಕತ್ಥೇರೋ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ. ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಹಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಥೇರೋ ವಿಹರತಿ. ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಏಕಲಕ್ಖಣೇನ. ಕೂಟಗೋಣೋ ವಿಯ ಗಮನವೀಥಿಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಲ್ಲಕಟ್ಠರಾಸಿಮ್ಹಿ. ಉದಕಮಣಿಕಾನನ್ತಿ ಉದಕಥೇವಾನಂ.

ಅತ್ತನಿಯೇವ ಉಪನೇಸಿ ಉದಾನಕಥಾಯ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ಅತ್ತನಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಟ್ಠಾನವತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಮಿಲಕತ್ಥೇರೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಗಾರವೋ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞೋಜನಾನೀ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಅಹಂ ನ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ನಾಮ ಕೋಚಿ ನ ಭವೇಯ್ಯಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಹಂಸದ್ದವಚನೀಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತತೋ ಏವ ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯತಸ್ಸ ಚ ಪಭಙ್ಗುಭಾವೇನ ಅನವಟ್ಠಿತಭಾವತೋ. ಏವಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕಭಾವೇನ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮಫಲವಸೇನ ವತ್ತುಂ ‘‘ಸಚೇ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಸುಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋತಿ ಏದಿಸಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ. ವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ವಿಭವೋ ಹಿ ವಿನಾಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ವಿಭವದಸ್ಸನಂ ವಿಭವೋತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಭವದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ. ವಿಭವದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ವಿನಾಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ. ತನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ಹೇಸಾ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ತತಿಯಮಗ್ಗವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪರಿ ಮಗ್ಗಫಲನ್ತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಫಲಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಜಾತಿಯಾ ಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನನ್ತರಾ, ಅನನ್ತರಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ. ಗೋತ್ರಭೂ ಪನ ಅನುಲೋಮವೀಥಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಗತಿಕಂ ವಾ ಸಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಮಗ್ಗಗತಿಕಂ ವಾತಿ ನ ತೇನ ಮಗ್ಗೋ ಅನ್ತರಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾನನ್ತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಫಲಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಜಹನವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವತೋ ಚ ಕಮ್ಮಮಗ್ಗಗತಿಕಮೇವ, ಕುಸಲವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಪನ ನೇಸಂ ಅತ್ಥೋ ಪಭೇದೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಫಲಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಅನನ್ತರತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಲಸ್ಸ ದೂರಾನನ್ತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ’’ತಿ ಪನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಆಸನ್ನತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಅತಸಿತಾಯೇತಿ ನ ತಸಿತಬ್ಬೇ ತಾಸಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ. ತಾಸೋತಿ ತಾಸಹೇತು ‘‘ತಸತಿ ಏತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸೋತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ. ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಲಕ್ಖಣತ್ತಯಲಕ್ಖಿತಂ. ಮನಮ್ಹಿ ನಟ್ಠೋತಿ ಈಸಕಂ ನಟ್ಠೋಮ್ಹಿ, ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವ ಮುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ನ ತಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತಾಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಞಾಣೇನ ‘‘ಸಭಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಉತ್ತಸತಿ.

ಉದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಉಪಾದಾನಪರಿಪವತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಚತುನ್ನಂ ಪರಿವಟ್ಟನವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿವಟ್ಟನವಸೇನ. ರೂಪಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಸಕಲಭೂತುಪಾದಾರೂಪಂ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವತೋ ತತ್ಥ ಚ ತುಚ್ಛವಿಪಲ್ಲಾಸತಾಯ ‘‘ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ. ಆಹಾರವಸೇನ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಹಾನಿವುದ್ಧಾದೀನಂ ಪಾಕಟಭಾವತೋ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ತಸ್ಸ ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸಮುದಯಕಥಾ ನಾಮ ವಟ್ಟಕಥಾತಿ ‘‘ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಛನ್ದರಾಗಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಉಪಾದಾನಕಮ್ಮಾವಿಜ್ಜಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವ. ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ತಮಾನಕಾಲಪ್ಪಯೋಗೋ ಹೇಸ ಯಥಾ ‘‘ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತಿ. ಕೇವಲಿನೋತಿ ಇಧ ವಿಮುತ್ತಿಗುಣೇನ ಪಾರಿಪೂರೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲಿನೋ ಕತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ. ಯೇನ ತೇತಿ ಯೇನ ಅವಸಿಟ್ಠೇನ ತೇ ಅಸೇಕ್ಖೇ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ನೇಸಂ ವಟ್ಟಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಿಯ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ. ವಟ್ಟನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಫಲಸ್ಸ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ. ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿವಾರೋತಿ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಉಪಾದಾನಪರಿಪವತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸತ್ತಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಸತ್ತಸು ಓಕಾಸೇಸೂತಿ ರೂಪಪಜಾನನಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಓಕಾಸೇಸು. ವುಸಿತವಾಸೋತಿ ವುಸಿತಅರಿಯವಾಸೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದ್ದೇಸೇ. ಸೇಸಂ ನಾಮ ಇಧ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಸ್ಸದನನ್ದಿಯನ್ತಿ ಉಸ್ಸನ್ನಗುಣವತೋ ತೋಸನಂ ಸಮ್ಮೋದಾಪನಂ. ಗುಣಕಿತ್ತನೇನ ಪಲೋಭನೀಯಂ ಸೇಕ್ಖಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪಸಾದುಪ್ಪಾದನೇನ. ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಕೋಸಲ್ಲದೀಪನೇನ ಏತ್ತಕೇನ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೇನ. ತನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಧಾತುಆದಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಧಾತಾಯತನಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಮತ್ತಮೇವ. ಇಮೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಇಮೇಸು ಜಾತಾದೀಸು. ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮಸನಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಕೋಸಲ್ಲಪವತ್ತಿಯಾ ಪಭೇದೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ‘‘ತಿವಿಧೂಪಪರಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ.

ಸತ್ತಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಅಧಿಕಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಯಸತಿ ಪಯುಞ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ, ವಿಸಿಟ್ಠಪಯೋಗೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಧಿಕಪಯೋಗೋ’’ತಿ. ಇಮಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಮಾಹ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಅವತ್ತಮಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನ ವತ್ತಮಾನಭಾವೇನ. ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಸಸಮ್ಭಾರವಿಸಯಂ ಸಫಲಂ ಸಉದ್ರಯಂ ಅರಿಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತಿ ಅವಬುಜ್ಝತೀತಿ ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ. ವಿದಿತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಞಾತಂ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಹತ್ಥತಲೇ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ. ಅಮಗ್ಗೇ ಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಕುಸಲತಾ ವಿಯ ಅಮಗ್ಗಕುಸಲತಾಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗೇ ಚ ಅಮಗ್ಗೇ ಚ ಕೋವಿದೋ’’ತಿ. ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಗತೋತಿ ಅಹಂ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ಪುರಾಣುಪಟ್ಠಾಕೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪಧಾನಪದಹನಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಭೂತೇ. ‘‘ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಟ್ಠೇನ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇಹಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನಾತಿ ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಸುತ್ತಪದೇಸೇನ. ಅಕಥಿತಸ್ಸೇವ ಕಥನಂ ಉತ್ತರಂ, ನ ಕಥಿತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತ್ವಾ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವಾತಿ ತಬ್ಬಹುಲತಾಯ ತಪ್ಪಧಾನತಾಯ ಚ ವುತ್ತಂ. ಅನಿಚ್ಚತಾದೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ತತ್ಥ ತಂದೀಪನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದೇವ ಜೇಟ್ಠಂ ಪಧಾನಂ ತಥಾ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯತೋ.

ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಮಹಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಏಕನ್ತದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಸರಾಗೋ ಹೇತು ಪಚ್ಚಯೋ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ, ಏವಂ ಸವಿಪಸ್ಸನೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೇತು ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಮಹಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ಏಕಾದಸಹೀತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಉಪಾಯಾಸಪರಿಯೋಸಾನೇಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಸನ್ತಾಪನಟ್ಠೇನ ಅಗ್ಗೀಹಿ. ದ್ವೀಸೂತಿ ಅಟ್ಠಮನವಮೇಸು. ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಮೇವಾತಿ ತಬ್ಬಹುಲತಾಯ ತಪ್ಪಧಾನತಾಯ ಚ ವುತ್ತಂ.

ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ನಿರುತ್ತಿಪಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೨. ನಿರುತ್ತಿಯೋವ ನಿರುತ್ತಿಪಥಾತಿ ಪಥ-ಸದ್ದೇನ ಪದವಡ್ಢನಮಾಹ ಯಥಾ ‘‘ಬೀಜಾನಿಯೇವ ಬೀಜಜಾತಾನೀ’’ತಿ. ನಿರುತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನವಸೇನ. ಪಥಾ ಚ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಭಾವತೋ. ತೀಣಿಪೀತಿ ನಿರುತ್ತಿಅಧಿವಚನಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಪದಾನಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಫುಸತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಚನಂ ನಿರುತ್ತಿ, ‘‘ಸಿರೀವಡ್ಢಕೋ ಧನವಡ್ಢಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ‘‘ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂತಂಪಕಾರೇನ ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ತಂತಂಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನೇನ ನಿಚ್ಛಿತಂ, ನಿಯತಂ ವಾ ವಚನಂ ನಿರುತ್ತಿ. ಅಧಿ-ಸದ್ದೋ ಉಪರಿಭಾಗೇ, ಉಪರಿ ವಚನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಕಸ್ಸ ಉಪರಿ? ಪಕಾಸೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋ. ಅಧೀನಂ ವಚನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಕೇನ ಅಧೀನಂ? ಅತ್ಥೇನ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನತ್ಥೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏವಂ ನಿರುತ್ತಿಆದಿಪದಾನಂ ಸಬ್ಬವಚನೇಸು ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಫುಸತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿಆದಿಪ್ಪಕಾರೇನ ನಿದ್ಧಾರಣವಚನಾನಂಯೇವ ನಿರುತ್ತಿತಾ, ಸಿರಿವಡ್ಢಕಧನವಡ್ಢಕಪಕಾರಾನಮೇವ ಅಭಿಲಾಪನಂ ಅಧಿವಚನತಾ. ‘‘ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಏವಂಪಕಾರಾನಮೇವ ಏಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಞಾಪೇನ್ತಾನಂ ವಚನಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತಾ ಚ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾತಿ ನ ಸಂಕಿಣ್ಣಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಿಜಹಿತಾ…ಪೇ… ಅಛಡ್ಡಿತಾ’’ತಿ. ನ ಸಂಕೀಯನ್ತೀತಿ ನ ಸಂಕಿರೀಯನ್ತಿ, ನ ಸಂಕೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಸಂಕಿರೀಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾತಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಭಙ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಾದಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಙ್ಗಮೇವಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ದೇಸನ್ತರಂ ಸಙ್ಕನ್ತೋಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದೇಸನ್ತರಂ ಅಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ವಿಪರಿಣಮನ್ತಿ ವಿನಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪರಿಣತನ್ತಿ…ಪೇ… ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಅಪಾಕಟೀಭೂತಂ ಅಜಾತತ್ತಾ ಏವ.

ವಸಭಣಗೋತ್ತತಾಯ ವಸ್ಸಭಞ್ಞಾ. ಮೂಲದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾತಿ ಮೂಲಭೂತಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ತಾದಿಸದಿಟ್ಠಿಸಮುಪ್ಪಾದಕಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಹೇತುವಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತಗನ್ಥಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ತದತ್ಥಂ ವೀಮಂಸನ್ತಸ್ಸ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’’ತಿಆದಿವಸೇನ ಅನುಸ್ಸವೂಪಲದ್ಧೇ ಅತ್ಥೇ ತದಾಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕನೇಹಿ ಸವಿಗ್ಗಹೇ ವಿಯ ಸರೂಪತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಚಿರಕಾಲಪರಿಚಯೇನ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಭಾವೂಪಗಮನೇನ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ತಥಾಗಹಿತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಥೇವ ಆಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೇನ ಸಮಾದಿಯಮಾನಾ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೂಪತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ಅತಂಸಭಾವಂ ‘‘ತಂಸಭಾವ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಮಿಚ್ಛಾಸತೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಂಲದ್ಧಿಸಹಗತಾ ತಣ್ಹಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಥಾಸಕಂ ವಿತಕ್ಕಾದಿಪಚ್ಚಯಲಾಭೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಾಯ ಅನೇಕಗ್ಗತಂ ಪಹಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿನಾ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇಹಿ ಲದ್ಧಭಾವನಾಬಲೋ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ಸಮಾಧಾನಪತಿರೂಪಕಿಚ್ಚಕರೋ ಹೋತಿಯೇವ ವಾಲವಿಜ್ಝನಾದೀಸು ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯೇಸು ಜವನವಾರೇಸು ಪವತ್ತೇಸು ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೇ ಜವನವಾರೇ ಸತ್ತ ಜವನಾನಿ ಜವನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇ ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಾದೀಸು. ಸತ್ತಮೇ ಪನ ಜವನೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಮೇಸುಪೀತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು.

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಯದೇತಂ ಅನಾಗತಂ ನಾಮ, ನಯಿದಂ ಅನಾಗತ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇಪೀತಿ ತೇ ವಸ್ಸಭಞ್ಞಾಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿಂಸು ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತೀತಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಖನ್ಧಾನಂ ಉಪರಿ ನಿರುಳ್ಹಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ.

ನಿರುತ್ತಿಪಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.