೧. ಖನ್ಧಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ನಕುಲಪಿತುವಗ್ಗೋ

೧. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಭಗ್ಗಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ. ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ಭಗ್ಗಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ’’ತಿ, ಏವಂ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮೇ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇತಿ ಯೋ ಪನ ವನಸಣ್ಡೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಗಹಪತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ‘‘ನಕುಲಪಿತಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಕುಲಪಿತಾ’’ತಿ ನಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ ದಾರಕಸ್ಸ ಪಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ನಕುಲಮಾತಾ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ.

ಜರಾಜಿಣ್ಣೋತಿ ಜರಾವಸೇನ ಜಿಣ್ಣೋ, ನ ಬ್ಯಾಧಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಜಿಣ್ಣೋ. ವಯೋವುಡ್ಢೋತಿ ಜಿಣ್ಣತ್ತಾ ಏವ ವಯೋವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುಡ್ಢೋ, ನ ಸೀಲಾದಿವುಡ್ಢಿಯಾ. ಜಾತಿಯಾ ಮಹನ್ತತಾಯ ಚಿರರತ್ತತಾಯ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ. ತಿಯದ್ಧಗತೋತಿ ಪಠಮೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪಚ್ಛಿಮೋತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಗತೋ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ದುತಿಯಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉಪಗತತ್ತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಆತುರಕಾಯೋತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಪವಿಸತಾಯ ಅನಸ್ಸಾದಕಾಯೋ. ಗೇಲಞ್ಞಂ ಪನ ದುಕ್ಖಗತಿಕನ್ತಿ ‘‘ಗಿಲಾನಕಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೧೯೦ ಆದಯೋ) ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸೇ ದುಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಬ್ಯಾಧಿ ನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ನಿಚ್ಚಪಗ್ಘರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಅಸುಚಿಪಗ್ಘರಣಭಾವೇನ. ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಆತುರಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಆತುರಂಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ. ವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅಧಿಕಭಾವೇನ. ಆತುರತೀತಿ ಆತುರೋ. ಸಙ್ಗಾಮಪ್ಪತ್ತೋ ಸನ್ತತ್ತಕಾಯೋ. ಜರಾಯ ಆತುರತಾ ಜರಾತುರತಾ. ಕುಸಲಪಕ್ಖವಡ್ಢನೇನ ಮನೋ ಭಾವೇನ್ತೀತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯಾ. ಮನಸಾ ವಾ ಭಾವನೀಯಾ ಸಮ್ಭಾವನೀಯಾತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯಾ. ಅನುಸಾಸತೂತಿ ಅನು ಅನು ಸಾಸತೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಸತೂ’’ತಿ. ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಹಿತವಚನಂ. ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯೋ ಏವಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಗುಣೋ ದೋಸೋತಿ ವಚನಂ. ತನ್ತಿವಸೇನಾತಿ ತನ್ತಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಅಯಂ ಅನುಸಾಸನೀ ನಾಮ. ಪವೇಣೀತಿ ತನ್ತಿಯಾ ಏವ ವೇವಚನಂ.

ಅಣ್ಡಂ ವಿಯ ಭೂತೋತಿ ಅಧಿಕೋಪಮಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಣ್ಡಕೋಸತೋ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಣ್ಡಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಬಾಲೋಯೇವ ತಾದಿಸತ್ತಭಾವಸಮಙ್ಗೀ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ.

ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನೀತಿ ಪಕತಿಮಾಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸನ್ನಾನಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸುಉ ಪಸನ್ನಾನೀ’’ತಿ. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತರೂಪಸಮ್ಪದಾಹಿ ತಾಹಿ ತಸ್ಸ ಮುಖವಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇನೇವಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಪಸನ್ನತಾಕಾರಣಮ್ಪಿ ಸಂವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಸ ಮುಖವಣ್ಣೋ. ನಯಗ್ಗಾಹಪಞ್ಞಾ ಕಿರೇಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾವಜ್ಜನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಯಂ ನೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿ ‘‘ಓವದತು ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯಥಾ ಮಯಂ ಪರಲೋಕೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಮೇವ. ಮಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಾಯೇವ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪೇಮಗಾರವಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಮತಾಭಿಸೇಕೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ. ಆರಕತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಅನಯೇತಿ ಅವಡ್ಢಿಯಂ, ಅನತ್ಥೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಯೇ ವಾ ಅನುಪಾಯೇ. ನ ಇರಿಯನತೋ ಅವತ್ತನತೋ. ಅಯೇತಿ ವಡ್ಢಿಯಂ ಅತ್ಥೇ ಉಪಾಯೇ ಚ. ಅರಣೀಯತೋತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬತೋ. ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಪುರಿಮೇಸು ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇಸು, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪನ ಸದ್ದಸತ್ಥವಸೇನಪಿ. ಯದಿಪಿ ಅರಿಯಸದ್ದೋ ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೫) ವಿಸುದ್ಧಾಸಯಪಯೋಗೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನೇಸುಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇಧ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತರಭಾವೇನ ಚ ಅರಿಯಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಾ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಅರಿಯಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಅರಿಯಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವಾ ಅಭಿನ್ನಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇವ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಪರತೋ ಘೋಸಮನ್ತರೇನ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಚಸ್ಸ ಭಗವಾವ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಮಮಞ್ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಜಾತಿಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಜಾತಿಯಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೯; ೫.೨). ಸೋ ಏವ ಚ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದಾಧಿಗಮೇನ ದಳ್ಹಭತ್ತಿ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಯಂ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೪೫; ಚೂಳವ. ೩೮೫). ಕತಞ್ಞುತಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಾತಿ ಏತ್ಥ ಕತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಕತಞ್ಞೂ. ಕತಂ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ಕತವೇದೀ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಅನೇಕೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಕತಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸತಿಜನನಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ. ತಥಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖದುಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚಂ, ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಕಪ್ಪಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸಹಸ್ಸೇಸುಪಿ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಾಕಟಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೀಹೋ ವಿಯ ಚ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅರಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ, ತತ್ಥ ಚ ಆದರಾಭಾವೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸನಸೀಲತಾ, ನ ಚ ದಸ್ಸನೇ ಸಾಧುಕಾರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಅದಸ್ಸಾವೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖು ನಾಮ ನ ಮಂಸಚಕ್ಖು ಏವ, ಅಥ ಖೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ’’ತಿ. ಅರಿಯಭಾವೋತಿ ಯೇಹಿ ಯೋಗತೋ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸನಭಾವೇ. ವತ್ಥೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಞಾಪನಕಾರಣಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೇಪೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ, ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವಾ. ಅರಿಯಕರಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಯೋ, ವಿಪಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಯೋ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ.

ಅವಿನೀತೋತಿ ನ ವಿನೀತೋ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ ವಸೇನ ನ ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಯೇಸಂ ಸಂವರವಿನಯಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಯಂ ‘‘ಅವಿನೀತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುವಿಧೋ ವಿನಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲಸಂವರೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಸತಿಸಂವರೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರಕ್ಖಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಸತಿಯೇವ. ಞಾಣಸಂವರೋತಿ ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧) ವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧) ವಚನತೋ ಸೋತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿದುಚ್ಚರಿತಅವಿಜ್ಜಾಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಂವರೋ ಪಿದಹನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಞಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಖನ್ತಿಸಂವರೋತಿ ಅಧಿವಾಸನಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ, ಅದೋಸೋ ವಾ, ‘‘ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ವೀರಿಯಸಂವರೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿನೋದನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀರಿಯಮೇವ. ತೇನ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ. ಸೇಸಪದತ್ತಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನಾತಿಆದಿ ಸೀಲಸಂವರಾದೀನಂ ವಿವರಣಂ. ತತ್ಥ ಸಮುಪೇತೋತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಉಪಗತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೫೧೧) ಆಗತಂ ಸಂವರವಿಭಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ, ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿಅಞ್ಞಾಣಕೋಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ. ಸಂವರಣತೋತಿ ಪಿದಹನತೋ, ವಿನಯನತೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಾನಂ ವಿರೂಪಪವತ್ತಿಯಾ ವಿನಯನತೋ, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ವಾ ಅಪನಯನತೋ, ಕಾಯಾದೀನಂ ವಾ ಜಿಮ್ಹಪವತ್ತಿಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಜುಕನಯನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ತಥಾ ತಥಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಮೇವ ಸಂವರಣಂ ವಿನಯನಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಾದೀಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸೂ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಕಙ್ಖಾವಿತರಣಾನಿ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಸಮ್ಮಸನಾಕಾರೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ನಾಮರೂಪಮತ್ತಮಿದಂ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಾ ವಾ ಅತ್ತನಿಯಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಞಾಣಂ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನಂ. ಸತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸಙ್ಖಾತೇ ಕಾಯೇ, ಸಯಂ ವಾ ಸತೀ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ದಿಟ್ಠಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ಸಾ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾವಿಜ್ಜಾದಿಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಞಾಣಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೋ. ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಹೇತುದಿಟ್ಠಿ. ‘‘ಇಸ್ಸರಪುರಿಸಪಜಾಪತಿಪಕತಿಅಣುಕಾಲಾದೀಹಿ ಲೋಕೋ ಪವತ್ತತಿ ನಿವತ್ತತಿ ಚಾ’’ತಿ ತಥಾ ತಥಾ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ವಿಸಮಹೇತುದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸೇವ. ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೇನಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾದಿಪಚ್ಚಯತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಏವಂ ಅತೀತೇ ಅನಾಗತೇಪೀತಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪನಯನಞಾಣೇನ. ಕಥಂಕಥೀಭಾವಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪವತ್ತಾಯ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಸಂಸಯಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ. ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನೇನಾತಿ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೪೮-೪೯) ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಏಕಾದಸಸು ಓಕಾಸೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ. ಅಹಂ ಮಮಾತಿ ಗಾಹಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅತ್ತಾ ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಹಣಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗವವತ್ಥಾನೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣವಿಸುದ್ಧಿಯಾ. ಅಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಮಗ್ಗೇ ಓಭಾಸಾದಿಕೇ ‘‘ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಯ. ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಏವಮೇತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನುರೂಪಕಾರಣತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಪನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದಯದಸ್ಸನೇನ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವಯಂ ‘‘ಯದಿಪಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೇವಾ’’ತಿ ಪಸ್ಸತೋ ಕುತೋ ಸಸ್ಸತಗ್ಗಾಹೋ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಯದಸ್ಸನೇನ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ. ಭಯದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಭಯತೂಪಟ್ಠಾನಞಾಣೇನ. ಸಭಯೇತಿ ಸಬ್ಬಭಯಾನಂ ಆಕರಭಾವತೋ ಸಕಲದುಕ್ಖವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪರಮಸ್ಸಾಸಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಚ ಸಭಯೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ. ಅಭಯಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಅಭಯಂ ಖೇಮ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಯ. ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಯೋ ‘‘ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿರತಿಸಞ್ಞಾ ತತ್ಥೇವ ಅಭಿರಮಣವಸೇನ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಯಾ ‘‘ನನ್ದೀ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾ ಆದಾನಂ. ಅನುಪೇಕ್ಖಾ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಅನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ, ಸಾಲಯತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ. ಪಟಿಲೋಮಭಾವೋ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹೋ, ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ ವಾ. ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಪಟಿಲೋಮಭಾವೋ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ನತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ ವಾ. ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ, ಸೋ ಕಿಲೇಸೋ, ಯೋ ‘‘ಸಂಯೋಗಾಭಿನಿವೇಸೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಸ್ಸ, ಅತಿಕ್ಕಮನಮೇವ ವಾ ಪಹಾನಂ.

ಪವತ್ತಿ ಏವ ಪವತ್ತಿಭಾವೋ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೀವರಣಾದಿಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನೀವರಣಪಕ್ಖಿಯಾ ಕಿಲೇಸಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾದಯೋ ಚ ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಯಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕೇನ ಪನ ಪಹಾನನ್ತಿ? ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹೇವಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೋಯಮತ್ಥೋ ತೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿವಚನತೋ. ‘‘ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬೇನ ತೇನ ತೇನ ಸಮುದಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಲೋಭೇನ ಸಹ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಮುದಯಸಭಾವತ್ತಾ ಚ. ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುದಯಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತತಾ.

ಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸಟತಾ ಸಙ್ಖಾರಸಭಾವಾಭಾವೋ. ಪಹೀನಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನ್ತಿ ವಿರಹಿತಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ, ವಿಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹಾನಞ್ಚ ತಂ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಪಹಾನವಿನಯೋ ಪುರಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ. ದುತಿಯೇನ ಪನ ಪಹೀಯತೀತಿ ಪಹಾನಂ, ತಸ್ಸ ವಿನಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ಭಿನ್ನಸಂವರತ್ತಾತಿ ನಟ್ಠಸಂವರತ್ತಾ, ಸಂವರಾಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಅಸಮಾದಿನ್ನಸಂವರೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ. ಸಮಾದಾನೇನ ಹಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ ಸಂವರೋ, ತದಭಾವೇ ನ ಹೋತೀತಿ. ಅರಿಯೇತಿ ಅರಿಯೋ. ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಞ್ಹೇತಂ. ಏಸೇಸೇತಿ ಏಸೋ ಏಸೋ, ಅತ್ಥತೋ ಅನಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಜ್ಜಾತೇತಿ ಅತ್ಥತೋ ತಂಸಭಾವೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಅರಿಯಸಭಾವೋ, ಅರಿಯೋ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ವದತಿ. ‘‘ಅಹಂಬುದ್ಧಿನಿಬನ್ಧನೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ತವಾದಿನೋ ಲದ್ಧಿ. ಅದ್ವಯನ್ತಿ ದ್ವಯತಾರಹಿತಂ. ಅಭಿನ್ನಂ ವಣ್ಣಮೇವ ‘‘ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಚೀತಿ ವಣ್ಣೋ ಏವಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಏಕತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ, ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ವಾ ರೂಪಂ, ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ರೂಪೇ ಅತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಅಚ್ಚಿಯಂ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯ ‘‘ಅದ್ವಯದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಅನಞ್ಞತ್ತಾದಿಗಹಣನಿದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾ, ನ ವಣ್ಣಾದೀನಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಅತ್ತನಿ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ರೂಪಞ್ಚ ಸಕಿಞ್ಚನಭಾವೇನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ರೂಪಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ಆಧಾರಣಭಾವೇನ. ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಣಭಾವೇನ ದಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಪರಿಯುಟ್ಠಟ್ಠಾಯೀತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಾಹಿ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾಹಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ, ರೂಪವಾ ಅತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಕಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯೋ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ವುತ್ತೋ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸುಪಿ ಏಸೋ ಏವ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸುದ್ಧರೂಪಮೇವಾತಿ ಅರೂಪೇನ ಅಮಿಸ್ಸಿತಂ ಕೇವಲಂ ರೂಪಮೇವ. ಅರೂಪನ್ತಿ ಸುದ್ಧಅರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಚತೂಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಸೇನಾತಿ ಚತೂಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಗಹಣವಸೇನ ರೂಪಾರೂಪಮಿಸ್ಸಕೋ ಅತ್ತಾ ಕಥಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗಹಣೇ ವೇದನಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಅರೂಪಧಮ್ಮೇ ಕಸಿಣರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬರೂಪಧಮ್ಮೇ ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹಣಸಿದ್ಧಿತೋ. ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಕಥಿತಾ, ತೇ ತೇ ಏವ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಣತೋ ತೇಸಞ್ಚ ಉಚ್ಛೇದಭಾವತೋ. ಅವಸೇಸೇಸು ಪನ ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ರೂಪಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ಕಸಿಣರೂಪೇನ ತಂ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಂ ಅದಸ್ಸನತೋ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತತ್ಥಪಿ ಹೋತಿಯೇವ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಗಾಹವಸೇನಪಿ. ಮಗ್ಗಾವರಣಾ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನತೋ. ನ ಸಗ್ಗಾವರಣಾ ಅಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತತಾಯ. ಅಕಿರಿಯಾಹೇತುಕನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏವ ಹಿ ಕಮ್ಮಪಥದಿಟ್ಠಿಯೋ.

ಕಾಯೋತಿ ರೂಪಕಾಯೋ. ಸೋ ಆತುರೋಯೇವ ಅಸವಸಭಾವತೋ. ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನುಗತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಹೀನರಾಗದೋಸಮೋಹಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ದಸ್ಸಿತಂ ಆತುರಭಾವೇನ. ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯಾತಿ ಸಯಂ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನಗತತಾಯ. ಸೇಖಾ ನೇವ ಆತುರಚಿತ್ತಾ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಉಪಾದಾಯ, ಅಪ್ಪಹೀನೇ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಆತುರಚಿತ್ತಾ. ಅನಾತುರಚಿತ್ತತಂಯೇವ ಭಜನ್ತಿ ವಟ್ಟಾನುಸಾರಿಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಯ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಆತುರತ್ತಾಭಾವತೋ.

ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದೇವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ‘‘ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಕೀಳನ್ತಿ ಲಳನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಜೋತನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇಸಂ ದಹೋತಿ ದೇವದಹೋ. ಸಯಂಜಾತೋ ವಾ ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ದೇವದಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಗಮೋ ‘‘ದೇವದಹ’’ನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ ಯಥಾ ‘‘ವರಣಾನಗರಂ, ಗೋಧಾಗಾಮೋ’’ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭೂಮಿಯಂ ಅಪರದಿಸಾಯಂ ನಿವಿಟ್ಠಜನಪದೋ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಂ, ತಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಗಮಿಕಾ. ತೇ ಸಭಾರೇತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಭಾರೇ ಕಾತುಕಾಮತಾಯ. ಯದಿ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಭಾರೋ, ಥೇರಸ್ಸಪಿ ತೇ ಭಾರಾ ಏವಾತಿ ‘‘ತೇ ಸಭಾರೇ ಕಾತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ತೇ ಓವದಿತಬ್ಬೇ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞತೀತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಯಂ ನಿಬ್ಭಾರೋ ನಾಮ ಕಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅವತ್ತನತೋ.

ಚತುಬ್ಬಿಧೇನಾತಿ ಧಾತುಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಯತನಕೋಸಲ್ಲಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕೋಸಲ್ಲಂ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕೋಸಲ್ಲನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ.

ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಾಬಾಧಿಕಾತಿದಹರಪುಗ್ಗಲೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇ ಹಿ ದಿವಸದ್ವಯೇನ ವೂಪಸನ್ತಪರಿಸ್ಸಮಾ ಏವ. ಹತ್ಥಿವಾನರತಿತ್ತಿರಪಟಿಬದ್ಧಂ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ. ‘‘ಏಳಕಾಳಗುಮ್ಬೇತಿ ಕಾಳತಿಣಗಚ್ಛಮಣ್ಡಪೇ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ವಿವಿಧಂ ನಾನಾಭೂತಂ ರಜ್ಜಂ ವಿರಜ್ಜಂ, ವಿರಜ್ಜಮೇವ ವೇರಜ್ಜಂ, ತತ್ಥ ಗತಂ, ಪರದೇಸಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಸುದತ್ತಾದಯೋತಿ ಚಿತ್ತಗಹಪತಿಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ. ವೀಮಂಸಕಾತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಾರಕಾ. ಕಿನ್ತಿ ಕೀದಿಸಂ. ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಂ. ಆಚಿಕ್ಖತಿ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ. ಅನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನುಕೂಲಂ ಅವಿರುಜ್ಝನಧಮ್ಮಂ. ಸೋ ಪನ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪದೇಸನಾವಿತ್ಥಾರೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವುತ್ತಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಅನುಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ. ಧಾರೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಸಕಾರಣೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಪಾಠನ್ತರೇನ ವಾದೋ ಏವ ದೀಪಿತೋ, ನ ತೇನ ಪಕಾಸಿತಾ ಕಿರಿಯಾ.

ತಣ್ಹಾವಸೇನೇವ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದಯೋ ತಣ್ಹಾಯ ಏವ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಣ್ಹಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವಿಹನನ್ತಿ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ವಿಘಾತೋ, ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅವಿಘಾತೋತಿ ನಿದುಕ್ಖೋ’’ತಿ. ಉಪಾಯಾಸೇತಿ ಉಪತಾಪೇತೀತಿ ಉಪಾಯಾಸೋ, ಉಪತಾಪೋ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಪನ ಅನುಪಾಯಾಸೋ ನಿರೂಪತಾಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು.

ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸುತ್ತಪದೇಸು ಆಗತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸತೋ ಹಿ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠಂ. ಪವತ್ತಯಿತ್ಥ ಏತ್ಥ ಲದ್ಧೀತಿ ಪವತ್ತಂ, ಪವತ್ತಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಲದ್ಧಿಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ. ರುಪ್ಪನಸಭಾವೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಕತ್ವಾ ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ವುತ್ತೋ. ರೂಪಧಾತುಮ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ರಾಗೇನ ಸಹಜಾತೇನಪಿ ಅಸಹಜಾತೇನಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನೇವ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಓಕಸಾರೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪಧಾತುಸಞ್ಞಿತೇ ಓಕೇ ಸರತಿ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಅವತಿ ಏತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಓಕಂ, ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಗೇಹಸಾರೀ ಆಲಯಸಾರೀ’’ತಿ.

ಉಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಏತ್ಥ ವೇದನಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮವೇತೀತಿ ಓಕೋ, ಚಕ್ಖುರೂಪಾದಿ. ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಾದಿನಾ ಚೇವ ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಆರಮ್ಮಣಾದಿನಾ ಚ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಖೋ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಕತರಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ವಿಘಾತತ್ಥಂ ಅಪಗಮನತ್ಥಂ. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವಾತಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾವ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ವುತ್ತಾ – ‘‘ರೂಪುಪಯಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ರೂಪಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೩). ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ.

ದಳ್ಹಂ ಅಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪಯಾ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ. ಅಭಿನಿವೇಸಭೂತಾತಿ ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ. ಅನುಸಯಭೂತಾತಿ ರಾಗಾನುಸಯದಿಟ್ಠಾನುಸಯಭೂತಾ. ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾತಿ ಪಹಾನಸ್ಸ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಹಿ ತೇ ಸವಾಸನಾ ಪಹೀನಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ಚೋದೇತಿ – ‘‘ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುರಾಗವಿನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಯಥಾ ಯಥಾ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಿಭಾಗಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ಓಕಾಸೋವ ನತ್ಥಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಸೇನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಓಕಂ ಅಸರನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ಅಸರನ್ತೇನಾತಿ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ.

ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಂ. ಆರಮ್ಮಣ…ಪೇ… ನಿಕೇತನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ರೂಪಮೇವ ನಿಕೇತನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಂ.

ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವದುಬ್ಬಲತಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೇನ ತಂ ‘‘ಓಕೋ’’ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ತಾನಿ ‘‘ನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಾನೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಓಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಗೇಹಮೇವ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ನಿಕೇತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಉಯ್ಯಾನಾದಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ತತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ಹೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ.

ಗೇಹಸ್ಸಿತಸುಖೇನಾತಿ ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಖುದ್ದಕೇಸು ಚೇವ ಮಹನ್ತೇಸು ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ಥೇಸು. ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ. ಅನ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇ.

ಏವಂರೂಪೋತಿ ಈದಿಸರೂಪೋ. ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ವಿಯ ರೂಪಸದ್ದೋ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ವಿಯ ಸಣ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ವಾಚಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ದೀಘರಸ್ಸ ಕಾಳೋದಾತಾದೀಸು ರೂಪೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಾದೀಸೂತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾದೀಸು. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾ ಸಿಯಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಸಯವಸೇನ ಸಞ್ಞಾವಿಸೇಸಪತ್ಥನಮಾಹ. ಏವಂವಿಞ್ಞಾಣೋತಿ ಪನ ಇಧ ವಿಸಯಮುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾಣವಿಸೇಸಪತ್ಥನಂ ವದತಿ – ‘‘ಏವಂನಿಪುಣರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ, ಏವಂಪಞ್ಚಪಸಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ವಟ್ಟಂ ಪುರತೋ ಅಕುರೂಮಾನೋತಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ. ಅಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ. ವದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾದೋ, ದೋಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ’’ತಿಆದಿ. ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಾಗಮೇ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ದೋಸತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇಹಿ.

ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚೂಳಛಕ್ಕಪಞ್ಹೇತಿ ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸೇ ಚೂಳತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೦ ಆದಯೋ). ಮಹಾಸಕ್ಕಪಞ್ಹೇಪೀತಿ ಮಹಾತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯಸುತ್ತೇಪಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೬ ಆದಯೋ). ಏತನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತಪದಂ. ತಣ್ಹಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಖೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೋ, ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತೂತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ಅನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತನಿಟ್ಠಾತಿ ಅನ್ತರಹಿತನಿಟ್ಠಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತತನಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಿನೋ’’ತಿಆದೀಸು.

ದುತಿಯಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಸಮಾಧೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ವಾ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಪಾದಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಫಾತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಪತ್ಥೇತೀತಿ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಈದಿಸಂ ರೂಪಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಭಿವದತೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವೇಸಂ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಾಯ ಅಭಿನನ್ದನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಹೋ ಪಿಯಂ ಇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಚೀಭೇದೇ ಅಸತಿಪಿ ತಥಾ ಲೋಭುಪ್ಪಾದೇ ಸತಿ ಅಭಿವದತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಾಚಂ ಅಭಿನ್ದನ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಗೋಚರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಿಲಿತ್ವಾತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿನನ್ದತೀ’’ತಿಆದಯೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನ್ದೀ’’ತಿ ದ್ವಾರಪ್ಪತ್ತವಸೇನ. ಪಠಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನುಸಯೋ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕೇಚಿ ‘‘ಗಹಣಟ್ಠೇನ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತೀತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ‘‘ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತೀತಿ ‘‘ಇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ, ‘‘ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ. ನಾಭಿವದತಿಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯತ್ತಾ.

ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಞತ್ವಾ ಆಹಾತಿ ‘‘ಸತಿ ಕಾಯವಿವೇಕೇ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಇಮೇಸಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ.

ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಗಹಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಿತಸ್ಸನನ್ತಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಗಹಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಣ್ಹಾಪರಿತಸ್ಸನಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿತಸ್ಸನಞ್ಚ. ಅಪರಿತಸ್ಸನನ್ತಿ ಪರಿತಸ್ಸನಾಭಾವಂ, ಪರಿತಸ್ಸನಪಟಿಪಕ್ಖಂ ವಾ. ಅಹು ವತ ಮೇತಂ ಬಲಯೋಬ್ಬನಾದಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಾರಮ್ಮಣಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತದನುವತ್ತಿ ಚ. ಅನುಪರಿವತ್ತಿ ನಾಮ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪರಿಣಾಮಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತತೋ’’ತಿ. ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಞ್ಞಾಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದಾ. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ. ಸಉತ್ತಾಸೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಉತ್ತಾಸೋ. ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಚೇವ ವಸೇನ ಪರಿತಸ್ಸಕೋ. ರೂಪಭೇದಾನುಪರಿವತ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ. ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುತಿಯಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ. ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಮಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು. ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

ದುತಿಯಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕಾಲತ್ತಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ಯದಿ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಏತರಹಿ ನತ್ಥಿಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ತದಾ ನತ್ಥೀತಿ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಹಿ ಕಥಾವ ಕಾ ಉದಯಬ್ಬಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಸ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಯೇ ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಆರಗ್ಗೇ ಸಾಸಪೂಪಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೦).

ಕಾಲತ್ತಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦-೧೧. ಕಾಲತ್ತಯದುಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦-೧೧. ತಥಾರೂಪೇನೇವಾತಿ ಯಥಾರೂಪೇನೇವ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನ ನವಮಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥಿತಂ, ತಥಾರೂಪೇನೇವಾತಿ. ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ತಥಾ ‘‘ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲಮಿಂಸು. ‘‘ಅಥ ನೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಕಾಲತ್ತಯದುಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಕುಲಪಿತುವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨-೨೧. ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ದೇಸಿತತ್ತಾ.

ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಭಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ಉಪಾದಾನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ಖನ್ಧಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ಪರಿಹಾರಭಾರಿಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಭಾರಿಯಭಾವೇನ ಗರುತರಭಾವೇನ. ವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಏತೇಸಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಏತಾನಿ ಠಾನಗಮನಾದೀನಿ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಙ್ಗುಲಜಚ್ಚನ್ಧಾನಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೂಪಸ್ಸಯವಸೇನ ಇಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತೇಸ’’ನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸವಚನಂ ಕತಂ. ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ವದತಿ. ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋ ಹಿ ಅವಿಚ್ಛೇದೇನ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಖನ್ಧಭಾರಂ ವಹನ್ತೋ ವಿಯ ಲೋಕೇ ಖಾಯತಿ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿಆದಿ. ಭಾರಹಾರೋತಿ ಜಾತೋತಿ ಭಾರಹಾರೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಪುನಬ್ಭವಕರಣಂ ಪುನಬ್ಭವೋ, ತಂ ಫಲಂ ಅರಹತಿ, ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ವಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ. ತಬ್ಭಾವಸಹಗತಂ ಯಥಾ ‘‘ಸನಿದಸ್ಸನಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ, ನ ಸಂಸಟ್ಠಸಹಗತಂ, ನಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸಹಗತಂ. ‘‘ತತ್ರ ತತ್ರಾ’’ತಿ ಯಂ ಯಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಪತ್ವಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣೋ. ರೂಪಾರೂಪೂಪಪತ್ತಿಭವೇ ರಾಗೋ ರೂಪಾರೂಪಭವರಾಗೋ. ಝಾನನಿಕನ್ತಿ ಝಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಕಮ್ಮಭವೇ ರಾಗೋ. ಸಸ್ಸತಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿ, ತಂಸಹಗತೋ ರಾಗೋ. ಅಯನ್ತಿ ರಾಗೋ ಭವತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ, ತಂಸಹಗತೋ ಛನ್ದರಾಗೋ ವಿಭವತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಏಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಖನ್ಧಭಾರಂ ಆದಿಯತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ. ‘‘ಅಸೇಸಮೇತ್ಥ ತಣ್ಹಾ ವಿರಜ್ಜತಿ ಪಲುಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ.

ಭಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪರಿಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ಪರಿಜಾನಿತಬ್ಬೇತಿ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಿತಬ್ಬೇ. ತಥಾ ಪರಿಜಾನನಞ್ಚ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ತೇಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಞ್ಞನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಪರಿಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಭಿಜಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ಕಥಿತಾ ‘‘ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನನ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ದುತಿಯಪದೇನಾತಿ ‘‘ಪರಿಜಾನ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ. ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹೀತಿ ‘‘ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹ’’ನ್ತಿ ಪದೇಹಿ.

ಅಭಿಜಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೯. ಛನ್ದರಾಗಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೫-೩೦. ಧಾತುಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಖನ್ಧವಸೇನ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ, ತತ್ಥ ಧಾತುವಸೇನಾತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವನಿಸ್ಸರಣವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತತ್ತಾ.

ಛನ್ದರಾಗಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅಘಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಅಘಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಪಂ, ಅಘನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಅಘಂ ದುಕ್ಖಂ. ಇದಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ವಿಸೇಸತೋ ಪಾಪಹೇತುಕಂ ಕಮ್ಮಫಲಸಞ್ಞಿತಂ. ತಥಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಮೂಲಕತ್ತಾ. ಅಘಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಅಘಂ ದುಕ್ಖಂ. ವಟ್ಟಾನುಸಾರೀ ಮಹಾಜನೋ ಹಿ ದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತೋ ತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತಂ ತಂ ಕರೋತೀತಿ.

ಅಘಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ಪಭಙ್ಗುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವನ್ತಿ ಖಣೇ ಖಣೇ ಪಭಙ್ಗುಸಭಾವಂ.

ಪಭಙ್ಗುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ನತುಮ್ಹಾಕಂವಗ್ಗೋ

೧. ನತುಮ್ಹಾಕಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನಾತಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಜಹನೇನ. ದಬ್ಬಾದಿ ಪಾಕತಿಕತಿಣಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ ಅಪಾಕಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಿಣಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪಿಯಾಲೋ ಫಾರುಸಕಂ.

ನತುಮ್ಹಾಕಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಯದಿ ರೂಪಂ ಅನುಸೇತೀತಿ ರೂಪಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯದಿ ರಾಗಾದಯೋ ಅನುಸಯನವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇನ ರಾಗಾದಿನಾ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಖಾತಬ್ಬತಂ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬತಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮರಾಗಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಅಭೂತೇನಾತಿ ಅಜಾತೇನ ಅನುಸಯವಸೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತೇನ. ಅನುಸಯಸೀಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಅಭಿಭವಂ ವದತಿ. ಯತೋ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಹಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಾ ಅನುಸಯೋ.

ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ತಂ ಅನುಸಯಿತಂ ರೂಪನ್ತಿ ತಂ ರಾಗಾದಿನಾ ಅನುಸಯಿತಂ ರೂಪಂ ಮರನ್ತೇನ ಅನುಸಯೇನ ಅನುಮರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಮರನ್ತೇನ ತಂ ಅನುಮರತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತಥಾಭೂತತೋ ತೇನ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ ಅನುಮೀಯತಿ, ತೇನ.

ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫-೬. ಆನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೭-೩೮. ಠಿತಿಯಾ ಠಿತಿಕ್ಖಣೇನ ಸಹಿತಂ ಠಿತಂ. ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣತೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಧರಮಾನತ್ತಾ ಏವ ಜೀವಮಾನಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣತೋ ಅಞ್ಞಥತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಠಿತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜೀವಿ…ಪೇ… ನಾಮಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಧ. ಸ. ೧೯) ‘‘ಆಯು ಠಿತೀ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಜರಾಯ ನಾಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಖತಸಭಾವಲಕ್ಖಣತೋ. ಯೋ ಕೋಚಿ ರೂಪಧಮ್ಮೋ ವಾ ಅರೂಪಧಮ್ಮೋ ವಾ ಲೋಕಿಯೋ ವಾ ಲೋಕುತ್ತರೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋ. ಸಙ್ಖಾರೋ, ನ ಲಕ್ಖಣಂ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಸಭಾವತ್ತಾ. ಲಕ್ಖಣಂ, ನ ಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಾದಾದಿರಹಿತತ್ತಾ. ನ ಚ…ಪೇ… ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಖಾರಧಮ್ಮತ್ತಾ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ. ನಾಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಖಾರಭಾವೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಕಾಳರತ್ತಸಬಲಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಗಾವೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಸಭಾವತೋ ಉಪಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ. ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ. ಖಣೋಪೀತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಉಪ್ಪಾದೋಪೀತಿ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣೋಪಿ. ಜರಾಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಜೀರಣಲಕ್ಖಣಂ, ತಂ ‘‘ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ತಂಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಜರಾಪೀ’’ತಿ ಪದಮ್ಪೇತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತಿ ‘‘ನ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತರುಣೋ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಖೋ ಜಿಯ್ಯಮಾನೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ವಿಯ ಜಿಣ್ಣೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ಭಙ್ಗೇನೇವ ಪನ ಜರಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ ಖಣಸ್ಸ ಅತಿಇತ್ತರಭಾವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಠಿತಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾನೀತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಅತ್ಥಿಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮವಿಜ್ಜಮಾನಕ್ಖಣಂ, ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಠಿತಿಯಾ. ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಜರಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಠಾನಂ ಠಿತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಯಿದಂ ಅಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೇನ ಠಿತಿಯಾ ಜೋತಿತತ್ತಾ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಪಿಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾಯ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾಯಪಿ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಅಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖೋ ಭಿಜ್ಜತಿ. ನ ಚೇತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಾದಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತುಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಲದ್ಧತ್ತಲಾಭತ್ತಾ. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಠಿತಿಕ್ಖಣೋ ನಾಮ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ, ನ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಈದಿಸೋ ವಿಸೇಸೋ. ಆಚರಿಯಮತಿ ನಾಮ ತಸ್ಸೇವ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮತಿ, ಸಾ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ.

ಆನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭-೧೦. ಅನುಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೯-೪೨. ಅಪಾಯದುಕ್ಖೇ ಸಕಲಸಂಸಾರದುಕ್ಖೇ ಚ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಮ್ಮೋ, ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ತದನುಲೋಮಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪದುದ್ಧಾರೋ ಕತೋ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲಂ ವಿಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಗತಂ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋತಿ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ. ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹೀತಿ ಞಾತತೀರಣಪ್ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಹಿ. ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನಾತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತಿ. ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸತೋ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಪವತ್ತಿತೋ ಪರಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇತೋ ಪರೇಸು ತೀಸು ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಅನಿಯಮಿತಾತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ನಿಯಮಿತಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ. ಸಾತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ. ತತ್ಥ ನಿಯಮಿತವಸೇನೇವಾತಿ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ಯದಿ ಮೇ ಬ್ಯಾಧಯೋ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ದಾತಬ್ಬಮಿದಮೋಸಧ’’ನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಏವ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಾಚಾರಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುನ್ತಿ.

ಅನುಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನತುಮ್ಹಾಕಂವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗೋ

೧. ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ಆಪೋ ಏತ್ಥ ಗತಾತಿ ದೀಪೋ, ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪೋ ಓಘೇಹಿ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥರನೀಯತಾಯ. ಯೋ ಪರೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅತ್ತಾ ದೀಪೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತದೀಪಾ. ಪಟಿಸರಣತ್ಥೋ ದೀಪಟ್ಠೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ತಸರಣಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಏಕನ್ತನಾಥಭಾವತೋ. ಪಠಮೇನ ಪದೇನ ವುತ್ತೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ದುತಿಯಪದೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನೇವಾಹಾ’’ತಿಆದಿ. ಯವತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಪಸವತೀತಿ ಯೋನಿ, ಕಾರಣಂ. ಕಿಂ ಪಭುತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂ ಪಭುತಿಕಾ. ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ…ಪೇ… ತೇ ಪಹೀಯನ್ತೀ’’ತಿ. ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ ತಣ್ಹಾಪರಿತ್ತಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಙ್ಗೇನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾರಣೇನ.

ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಸಭಾವತೋಸನ್ತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಕಾಯೋ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಸಮೂಹೋತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ, ದಿಟ್ಠಿಸಹಿತಾ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ, ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಇತರಮಞ್ಞನಾ. ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಅನುರೂಪತೋ ಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ.

ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ವಿರಾಗೋ ನಾಮ ಮಗ್ಗೋ, ವಿಮುತ್ತಿಫಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ವಿರತ್ತಂ, ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಫಲಂ ಗಯ್ಹತಿ, ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹ ಫಲೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಉಪರಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಠಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಗ್ಗಫಲಸ್ಸ ಪತ್ತಭಾವೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಂ ಪರಿತುಟ್ಠಂ.

ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ಪುಬ್ಬನ್ತಂ ಅತೀತಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಅನುಗತಾತಿ ಸಸ್ಸತಾದೀನಿ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುಗತಾ. ಅಟ್ಠಾರಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪದಿಟ್ಠಿಯೋ, ದ್ವೇ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ಅಪರನ್ತನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಸ್ಸತಾದಿಭಾವಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುಗತಾ. ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ, ಪಞ್ಚ ಪರಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾತಿ ಏವಂ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಥಾಮಸೋ ಚೇವ ಸೀಲಬ್ಬತದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೋ ಚ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ಅನವಸೇಸದಿಟ್ಠಿಪಹಾನಕಿತ್ತನತೋ. ಪಹೀನಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ. ಇದಂ ಪನಾತಿ ‘‘ರೂಪಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ದುತಿಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಪರಿಪುಣ್ಣಗಾಹವಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಣವಸೇನ. ಏತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ಥಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅವಿಹತತ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ.

ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಮಾನವಸೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಚ ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಗಾಹೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತೇ ತಂಸಹಗತಾ ತಣ್ಹಾಪಿ ತಗ್ಗಹಿತಾವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಸ್ಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಹಂಕಾರವತ್ಥುವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಯಂ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅಯಂ ಚಕ್ಖಾದಿಕೋ, ಸುಖಾದಿಕೋ ವಾ ಅಹಮಸ್ಮಿ. ‘‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಗಹಣವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ರೂಪೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಸ್ಸತಮೇವ ಭಜನ್ತೀ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಯಥೇವಾಕಾರಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸತೋ ಪರಂ ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ಠಿತೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢಏತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನೇನ, ಅಥ ಮಗ್ಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಭಾವತೋ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ…ಪೇ… ಏಕೋ ಸನ್ಧೀತಿ ಹೇತುಫಲಸನ್ಧಿ. ಪುನ ಏಕೋ ಸನ್ಧೀತಿ ಫಲಹೇತುಸನ್ಧಿಮಾಹ. ತಯೋ ಪಪಞ್ಚಾ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ ಅತೀತಭವಅದ್ಧಾನಂ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅನಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಸೇನ. ಸುತವತೋ ಪನ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ವೂಪಸಮೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಖನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ತಥೇವಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೇನೇವ. ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಉಪಾದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಾದಾನಿಯಂ. ಇಧಾಪೀತಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸುಪಿ. ವಿಭಾಗತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಚ ರಾಸಟ್ಠೋ ಏವ ಆಗತೋ, ‘‘ತದೇಕಜ್ಝಂ ಅಭಿಸಂಯುಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ರಾಸಟ್ಠೇನ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ.

ಖನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭-೮. ಸೋಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೯-೫೦. ವಿಸಿಟ್ಠೋತಿ ಪಧಾನೋ. ಉತ್ತಮೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ. ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ ತಥಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾಯ ವಚನಪರಿಟ್ಠಿತಿಪಭಿನ್ನತೋ. ವಜಿರಭೇದದೇಸನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ತೇಪರಿವಟ್ಟದೇಸನಾ.

ಸೋಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯-೧೦. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೧-೫೨. ನವಮದಸಮೇಸೂತಿ ಸುತ್ತದ್ವಯಂ ಸಹೇವ ಉದ್ಧಟಂ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಸರಿಕ್ಖಭಾವತೋ. ನನ್ದನಟ್ಠೇನ ನನ್ದೀ, ರಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ರಾಗೋ. ಸತಿಪಿ ಸದ್ದತ್ಥತೋ ಭೇದೇ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣತಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಪಹಾಯಕಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಪನ ಲಬ್ಭತೇವ ಭೇದಮತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇನ. ರಾಗಕ್ಖಯಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ರಾಗಸ್ಸ ಖೇಪಿತತ್ತಾ. ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಧ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಅನನ್ತರಂ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಅರಿಯಫಲೇನ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಫಲಂ ದಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ.

೬. ಉಪಯವಗ್ಗೋ

೧. ಉಪಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ಉಪೇತೀತಿ ಉಪಯೋ. ಕಥಮುಪೇತಿ? ತಣ್ಹಾಮಾನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾ’’ತಿ. ಕಥಮಿದಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ‘‘ಅವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವಚನತೋ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಹಿ ಬದ್ಧೋ, ಕಿಂ ಉಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ’’ತಿ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ತಥಾ ಉಪೇತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಕೋ ಪನುಪೇತೀತಿ? ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಉಪಗಮಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಜವಾಪೇತ್ವಾತಿ ಗಹಿತಜವಂ ಕತ್ವಾ. ಯಥಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ, ಏವಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವ ‘‘ಓಕಂ ಪಹಾಯ ಅನಿಕೇತಸಾರೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವೋಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ. ಪತಿಟ್ಠಾ ನ ಹೋತಿ ಸರಾಗಕಾಲೇ ವಿಯ ಅನುಪಟ್ಠಾನತೋ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಅನಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ.

ಉಪಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಬೀಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬೀಜಾನೀ’’ತಿ. ವಚನ್ತಿ ಸೇತವಚಂ. ಅಜ್ಜುಕನ್ತಿ ತಚ್ಛಕಂ. ಫಣಿಜ್ಜಕಂ ತುಲಸಿ. ಅಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಏಕದೇಸೇನಪಿ ಅಖಣ್ಡಿತಾನಿ. ಬೀಜತ್ಥಾಯಾತಿ ಬೀಜಕಿಚ್ಚಾಯ. ನ ಉಪಕಪ್ಪತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಪಾಪಿತಾನೀತಿ ಪೂತಿತಂ ನ ಉಪಗತಾನಿ. ತಣ್ಡುಲಸಾರಸ್ಸ ಆದಾನತೋ ಸಾರಾದಾನಿ. ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಭಾವವಸೇನ. ಸಿನೇಹನಟ್ಠೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾಯನವಸೇನ ಸಿನಿದ್ಧತಾಪಾದನೇನ, ಯತೋ ‘‘ನನ್ದೂಪಸೇಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವಿರೋಪಿತಂ ತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಅಙ್ಕುರುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ. ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಅಯೋನಿಸೋನಮನಸಿಕಾರಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ವಿರುಹತಿ ವಿಪಾಕಸನ್ತಾನುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥೋ ಹುತ್ವಾ.

ಬೀಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಉದಾನಂ ಉದಾಹರೀತಿ ಅತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಏಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಉದಾಹಾರೋ. ಭುಸೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ದಾನಮೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅನ್ನಾದಿವತ್ಥೂಸು ಬಲವಾತಿ ಬಲವಭಾವೇನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಬಹುಲೋ ಕಾಮರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಕಾಮದೋಸಜಿಗುಚ್ಛನೇನ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ದುಬ್ಬಲಾತಿ ವುತ್ತಾ? ವಿಜ್ಜೂಪಮಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ. ಸೋಪಿ ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯಸಹಾಯಲಾಭೇನೇವ, ನ ಕೇವಲಂ. ಭಾವನಾ ಪನ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ವಿಸೇಸಹೇತುಭಾವತೋ ಬಲವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸಾ ವಜಿರೂಪಮಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ.

ಸೋತಿ ಮಿಲಕತ್ಥೇರೋ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ. ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಹಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಥೇರೋ ವಿಹರತಿ. ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಏಕಲಕ್ಖಣೇನ. ಕೂಟಗೋಣೋ ವಿಯ ಗಮನವೀಥಿಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಲ್ಲಕಟ್ಠರಾಸಿಮ್ಹಿ. ಉದಕಮಣಿಕಾನನ್ತಿ ಉದಕಥೇವಾನಂ.

ಅತ್ತನಿಯೇವ ಉಪನೇಸಿ ಉದಾನಕಥಾಯ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ಅತ್ತನಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಟ್ಠಾನವತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಮಿಲಕತ್ಥೇರೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಗಾರವೋ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞೋಜನಾನೀ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಅಹಂ ನ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ನಾಮ ಕೋಚಿ ನ ಭವೇಯ್ಯಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಹಂಸದ್ದವಚನೀಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತತೋ ಏವ ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯತಸ್ಸ ಚ ಪಭಙ್ಗುಭಾವೇನ ಅನವಟ್ಠಿತಭಾವತೋ. ಏವಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕಭಾವೇನ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮಫಲವಸೇನ ವತ್ತುಂ ‘‘ಸಚೇ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಸುಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋತಿ ಏದಿಸಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ. ವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ವಿಭವೋ ಹಿ ವಿನಾಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ವಿಭವದಸ್ಸನಂ ವಿಭವೋತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಭವದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ. ವಿಭವದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ವಿನಾಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ. ತನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ಹೇಸಾ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ತತಿಯಮಗ್ಗವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪರಿ ಮಗ್ಗಫಲನ್ತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಫಲಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಜಾತಿಯಾ ಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನನ್ತರಾ, ಅನನ್ತರಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ. ಗೋತ್ರಭೂ ಪನ ಅನುಲೋಮವೀಥಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಗತಿಕಂ ವಾ ಸಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಮಗ್ಗಗತಿಕಂ ವಾತಿ ನ ತೇನ ಮಗ್ಗೋ ಅನ್ತರಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾನನ್ತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಫಲಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಜಹನವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವತೋ ಚ ಕಮ್ಮಮಗ್ಗಗತಿಕಮೇವ, ಕುಸಲವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಪನ ನೇಸಂ ಅತ್ಥೋ ಪಭೇದೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಫಲಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಅನನ್ತರತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಲಸ್ಸ ದೂರಾನನ್ತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ’’ತಿ ಪನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಆಸನ್ನತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಅತಸಿತಾಯೇತಿ ನ ತಸಿತಬ್ಬೇ ತಾಸಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ. ತಾಸೋತಿ ತಾಸಹೇತು ‘‘ತಸತಿ ಏತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸೋತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ. ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಲಕ್ಖಣತ್ತಯಲಕ್ಖಿತಂ. ಮನಮ್ಹಿ ನಟ್ಠೋತಿ ಈಸಕಂ ನಟ್ಠೋಮ್ಹಿ, ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವ ಮುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ನ ತಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತಾಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಞಾಣೇನ ‘‘ಸಭಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಉತ್ತಸತಿ.

ಉದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಉಪಾದಾನಪರಿಪವತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಚತುನ್ನಂ ಪರಿವಟ್ಟನವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿವಟ್ಟನವಸೇನ. ರೂಪಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಸಕಲಭೂತುಪಾದಾರೂಪಂ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವತೋ ತತ್ಥ ಚ ತುಚ್ಛವಿಪಲ್ಲಾಸತಾಯ ‘‘ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ. ಆಹಾರವಸೇನ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಹಾನಿವುದ್ಧಾದೀನಂ ಪಾಕಟಭಾವತೋ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ತಸ್ಸ ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸಮುದಯಕಥಾ ನಾಮ ವಟ್ಟಕಥಾತಿ ‘‘ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಛನ್ದರಾಗಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಉಪಾದಾನಕಮ್ಮಾವಿಜ್ಜಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವ. ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ತಮಾನಕಾಲಪ್ಪಯೋಗೋ ಹೇಸ ಯಥಾ ‘‘ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತಿ. ಕೇವಲಿನೋತಿ ಇಧ ವಿಮುತ್ತಿಗುಣೇನ ಪಾರಿಪೂರೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲಿನೋ ಕತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ. ಯೇನ ತೇತಿ ಯೇನ ಅವಸಿಟ್ಠೇನ ತೇ ಅಸೇಕ್ಖೇ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ನೇಸಂ ವಟ್ಟಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಿಯ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ. ವಟ್ಟನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಫಲಸ್ಸ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ. ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿವಾರೋತಿ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಉಪಾದಾನಪರಿಪವತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.