೫. ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗೋ

೧. ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ಆಪೋ ಏತ್ಥ ಗತಾತಿ ದೀಪೋ, ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪೋ ಓಘೇಹಿ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥರನೀಯತಾಯ. ಯೋ ಪರೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅತ್ತಾ ದೀಪೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತದೀಪಾ. ಪಟಿಸರಣತ್ಥೋ ದೀಪಟ್ಠೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ತಸರಣಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಏಕನ್ತನಾಥಭಾವತೋ. ಪಠಮೇನ ಪದೇನ ವುತ್ತೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ದುತಿಯಪದೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನೇವಾಹಾ’’ತಿಆದಿ. ಯವತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಪಸವತೀತಿ ಯೋನಿ, ಕಾರಣಂ. ಕಿಂ ಪಭುತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂ ಪಭುತಿಕಾ. ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ…ಪೇ… ತೇ ಪಹೀಯನ್ತೀ’’ತಿ. ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ ತಣ್ಹಾಪರಿತ್ತಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಙ್ಗೇನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾರಣೇನ.

ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಸಭಾವತೋಸನ್ತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಕಾಯೋ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಸಮೂಹೋತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ, ದಿಟ್ಠಿಸಹಿತಾ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ, ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಇತರಮಞ್ಞನಾ. ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಅನುರೂಪತೋ ಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ.

ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ವಿರಾಗೋ ನಾಮ ಮಗ್ಗೋ, ವಿಮುತ್ತಿಫಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ವಿರತ್ತಂ, ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಫಲಂ ಗಯ್ಹತಿ, ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹ ಫಲೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಉಪರಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಠಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಗ್ಗಫಲಸ್ಸ ಪತ್ತಭಾವೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಂ ಪರಿತುಟ್ಠಂ.

ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ಪುಬ್ಬನ್ತಂ ಅತೀತಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಅನುಗತಾತಿ ಸಸ್ಸತಾದೀನಿ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುಗತಾ. ಅಟ್ಠಾರಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪದಿಟ್ಠಿಯೋ, ದ್ವೇ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ಅಪರನ್ತನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಸ್ಸತಾದಿಭಾವಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುಗತಾ. ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ, ಪಞ್ಚ ಪರಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾತಿ ಏವಂ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಥಾಮಸೋ ಚೇವ ಸೀಲಬ್ಬತದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೋ ಚ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ಅನವಸೇಸದಿಟ್ಠಿಪಹಾನಕಿತ್ತನತೋ. ಪಹೀನಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ. ಇದಂ ಪನಾತಿ ‘‘ರೂಪಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ದುತಿಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಪರಿಪುಣ್ಣಗಾಹವಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಣವಸೇನ. ಏತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ಥಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅವಿಹತತ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ.

ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಮಾನವಸೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಚ ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಗಾಹೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತೇ ತಂಸಹಗತಾ ತಣ್ಹಾಪಿ ತಗ್ಗಹಿತಾವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಸ್ಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಹಂಕಾರವತ್ಥುವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಯಂ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅಯಂ ಚಕ್ಖಾದಿಕೋ, ಸುಖಾದಿಕೋ ವಾ ಅಹಮಸ್ಮಿ. ‘‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಗಹಣವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ರೂಪೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಸ್ಸತಮೇವ ಭಜನ್ತೀ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಯಥೇವಾಕಾರಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸತೋ ಪರಂ ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ಠಿತೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢಏತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನೇನ, ಅಥ ಮಗ್ಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಭಾವತೋ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ…ಪೇ… ಏಕೋ ಸನ್ಧೀತಿ ಹೇತುಫಲಸನ್ಧಿ. ಪುನ ಏಕೋ ಸನ್ಧೀತಿ ಫಲಹೇತುಸನ್ಧಿಮಾಹ. ತಯೋ ಪಪಞ್ಚಾ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ ಅತೀತಭವಅದ್ಧಾನಂ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅನಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಸೇನ. ಸುತವತೋ ಪನ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ವೂಪಸಮೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಖನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ತಥೇವಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೇನೇವ. ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಉಪಾದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಾದಾನಿಯಂ. ಇಧಾಪೀತಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸುಪಿ. ವಿಭಾಗತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಚ ರಾಸಟ್ಠೋ ಏವ ಆಗತೋ, ‘‘ತದೇಕಜ್ಝಂ ಅಭಿಸಂಯುಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ರಾಸಟ್ಠೇನ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ.

ಖನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭-೮. ಸೋಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೯-೫೦. ವಿಸಿಟ್ಠೋತಿ ಪಧಾನೋ. ಉತ್ತಮೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ. ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ ತಥಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾಯ ವಚನಪರಿಟ್ಠಿತಿಪಭಿನ್ನತೋ. ವಜಿರಭೇದದೇಸನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ತೇಪರಿವಟ್ಟದೇಸನಾ.

ಸೋಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯-೧೦. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೧-೫೨. ನವಮದಸಮೇಸೂತಿ ಸುತ್ತದ್ವಯಂ ಸಹೇವ ಉದ್ಧಟಂ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಸರಿಕ್ಖಭಾವತೋ. ನನ್ದನಟ್ಠೇನ ನನ್ದೀ, ರಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ರಾಗೋ. ಸತಿಪಿ ಸದ್ದತ್ಥತೋ ಭೇದೇ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣತಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಪಹಾಯಕಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಪನ ಲಬ್ಭತೇವ ಭೇದಮತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇನ. ರಾಗಕ್ಖಯಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ರಾಗಸ್ಸ ಖೇಪಿತತ್ತಾ. ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಧ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಅನನ್ತರಂ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಅರಿಯಫಲೇನ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಫಲಂ ದಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ.