೪. ನತುಮ್ಹಾಕಂವಗ್ಗೋ

೧. ನತುಮ್ಹಾಕಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನಾತಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಜಹನೇನ. ದಬ್ಬಾದಿ ಪಾಕತಿಕತಿಣಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ ಅಪಾಕಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಿಣಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪಿಯಾಲೋ ಫಾರುಸಕಂ.

ನತುಮ್ಹಾಕಂಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಯದಿ ರೂಪಂ ಅನುಸೇತೀತಿ ರೂಪಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯದಿ ರಾಗಾದಯೋ ಅನುಸಯನವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇನ ರಾಗಾದಿನಾ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಖಾತಬ್ಬತಂ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬತಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮರಾಗಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಅಭೂತೇನಾತಿ ಅಜಾತೇನ ಅನುಸಯವಸೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತೇನ. ಅನುಸಯಸೀಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಅಭಿಭವಂ ವದತಿ. ಯತೋ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಹಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಾ ಅನುಸಯೋ.

ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ತಂ ಅನುಸಯಿತಂ ರೂಪನ್ತಿ ತಂ ರಾಗಾದಿನಾ ಅನುಸಯಿತಂ ರೂಪಂ ಮರನ್ತೇನ ಅನುಸಯೇನ ಅನುಮರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಮರನ್ತೇನ ತಂ ಅನುಮರತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತಥಾಭೂತತೋ ತೇನ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ ಅನುಮೀಯತಿ, ತೇನ.

ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫-೬. ಆನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೭-೩೮. ಠಿತಿಯಾ ಠಿತಿಕ್ಖಣೇನ ಸಹಿತಂ ಠಿತಂ. ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣತೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಧರಮಾನತ್ತಾ ಏವ ಜೀವಮಾನಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣತೋ ಅಞ್ಞಥತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಠಿತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜೀವಿ…ಪೇ… ನಾಮಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಧ. ಸ. ೧೯) ‘‘ಆಯು ಠಿತೀ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಜರಾಯ ನಾಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಖತಸಭಾವಲಕ್ಖಣತೋ. ಯೋ ಕೋಚಿ ರೂಪಧಮ್ಮೋ ವಾ ಅರೂಪಧಮ್ಮೋ ವಾ ಲೋಕಿಯೋ ವಾ ಲೋಕುತ್ತರೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋ. ಸಙ್ಖಾರೋ, ನ ಲಕ್ಖಣಂ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಸಭಾವತ್ತಾ. ಲಕ್ಖಣಂ, ನ ಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಾದಾದಿರಹಿತತ್ತಾ. ನ ಚ…ಪೇ… ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಖಾರಧಮ್ಮತ್ತಾ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ. ನಾಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಖಾರಭಾವೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಕಾಳರತ್ತಸಬಲಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಗಾವೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಸಭಾವತೋ ಉಪಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ. ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ. ಖಣೋಪೀತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಉಪ್ಪಾದೋಪೀತಿ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣೋಪಿ. ಜರಾಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಜೀರಣಲಕ್ಖಣಂ, ತಂ ‘‘ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ತಂಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಜರಾಪೀ’’ತಿ ಪದಮ್ಪೇತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತಿ ‘‘ನ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತರುಣೋ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಖೋ ಜಿಯ್ಯಮಾನೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ವಿಯ ಜಿಣ್ಣೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ಭಙ್ಗೇನೇವ ಪನ ಜರಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ ಖಣಸ್ಸ ಅತಿಇತ್ತರಭಾವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಠಿತಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾನೀತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಅತ್ಥಿಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮವಿಜ್ಜಮಾನಕ್ಖಣಂ, ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಠಿತಿಯಾ. ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಜರಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಠಾನಂ ಠಿತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಯಿದಂ ಅಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೇನ ಠಿತಿಯಾ ಜೋತಿತತ್ತಾ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಪಿಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾಯ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾಯಪಿ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಅಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖೋ ಭಿಜ್ಜತಿ. ನ ಚೇತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಾದಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತುಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಲದ್ಧತ್ತಲಾಭತ್ತಾ. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಠಿತಿಕ್ಖಣೋ ನಾಮ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ, ನ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಈದಿಸೋ ವಿಸೇಸೋ. ಆಚರಿಯಮತಿ ನಾಮ ತಸ್ಸೇವ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮತಿ, ಸಾ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ.

ಆನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭-೧೦. ಅನುಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೯-೪೨. ಅಪಾಯದುಕ್ಖೇ ಸಕಲಸಂಸಾರದುಕ್ಖೇ ಚ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಮ್ಮೋ, ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ತದನುಲೋಮಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪದುದ್ಧಾರೋ ಕತೋ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲಂ ವಿಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಗತಂ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋತಿ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ. ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹೀತಿ ಞಾತತೀರಣಪ್ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಹಿ. ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನಾತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತಿ. ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸತೋ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಪವತ್ತಿತೋ ಪರಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇತೋ ಪರೇಸು ತೀಸು ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಅನಿಯಮಿತಾತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ನಿಯಮಿತಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ. ಸಾತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ. ತತ್ಥ ನಿಯಮಿತವಸೇನೇವಾತಿ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ಯದಿ ಮೇ ಬ್ಯಾಧಯೋ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ದಾತಬ್ಬಮಿದಮೋಸಧ’’ನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಏವ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಾಚಾರಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುನ್ತಿ.

ಅನುಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನತುಮ್ಹಾಕಂವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.