೩. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸುತ್ತಪದೇಸು ಆಗತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸತೋ ಹಿ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠಂ. ಪವತ್ತಯಿತ್ಥ ಏತ್ಥ ಲದ್ಧೀತಿ ಪವತ್ತಂ, ಪವತ್ತಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಲದ್ಧಿಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ. ರುಪ್ಪನಸಭಾವೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಕತ್ವಾ ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ವುತ್ತೋ. ರೂಪಧಾತುಮ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ರಾಗೇನ ಸಹಜಾತೇನಪಿ ಅಸಹಜಾತೇನಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನೇವ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಓಕಸಾರೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪಧಾತುಸಞ್ಞಿತೇ ಓಕೇ ಸರತಿ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಅವತಿ ಏತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಓಕಂ, ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಗೇಹಸಾರೀ ಆಲಯಸಾರೀ’’ತಿ.

ಉಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಏತ್ಥ ವೇದನಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮವೇತೀತಿ ಓಕೋ, ಚಕ್ಖುರೂಪಾದಿ. ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಾದಿನಾ ಚೇವ ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಆರಮ್ಮಣಾದಿನಾ ಚ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಖೋ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಕತರಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ವಿಘಾತತ್ಥಂ ಅಪಗಮನತ್ಥಂ. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವಾತಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾವ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ವುತ್ತಾ – ‘‘ರೂಪುಪಯಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ರೂಪಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೩). ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ.

ದಳ್ಹಂ ಅಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪಯಾ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ. ಅಭಿನಿವೇಸಭೂತಾತಿ ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ. ಅನುಸಯಭೂತಾತಿ ರಾಗಾನುಸಯದಿಟ್ಠಾನುಸಯಭೂತಾ. ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾತಿ ಪಹಾನಸ್ಸ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಹಿ ತೇ ಸವಾಸನಾ ಪಹೀನಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ಚೋದೇತಿ – ‘‘ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುರಾಗವಿನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಯಥಾ ಯಥಾ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಿಭಾಗಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ಓಕಾಸೋವ ನತ್ಥಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಸೇನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಓಕಂ ಅಸರನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ಅಸರನ್ತೇನಾತಿ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ.

ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಂ. ಆರಮ್ಮಣ…ಪೇ… ನಿಕೇತನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ರೂಪಮೇವ ನಿಕೇತನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಂ.

ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವದುಬ್ಬಲತಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೇನ ತಂ ‘‘ಓಕೋ’’ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ತಾನಿ ‘‘ನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಾನೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಓಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಗೇಹಮೇವ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ನಿಕೇತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಉಯ್ಯಾನಾದಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ತತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ಹೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ.

ಗೇಹಸ್ಸಿತಸುಖೇನಾತಿ ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಖುದ್ದಕೇಸು ಚೇವ ಮಹನ್ತೇಸು ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ಥೇಸು. ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ. ಅನ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇ.

ಏವಂರೂಪೋತಿ ಈದಿಸರೂಪೋ. ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ವಿಯ ರೂಪಸದ್ದೋ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ವಿಯ ಸಣ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ವಾಚಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ದೀಘರಸ್ಸ ಕಾಳೋದಾತಾದೀಸು ರೂಪೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಾದೀಸೂತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾದೀಸು. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾ ಸಿಯಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಸಯವಸೇನ ಸಞ್ಞಾವಿಸೇಸಪತ್ಥನಮಾಹ. ಏವಂವಿಞ್ಞಾಣೋತಿ ಪನ ಇಧ ವಿಸಯಮುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾಣವಿಸೇಸಪತ್ಥನಂ ವದತಿ – ‘‘ಏವಂನಿಪುಣರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ, ಏವಂಪಞ್ಚಪಸಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ವಟ್ಟಂ ಪುರತೋ ಅಕುರೂಮಾನೋತಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ. ಅಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ. ವದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾದೋ, ದೋಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ’’ತಿಆದಿ. ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಾಗಮೇ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ದೋಸತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇಹಿ.

ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.