೧. ನಕುಲಪಿತುವಗ್ಗೋ

೧. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಭಗ್ಗಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ. ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ಭಗ್ಗಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ’’ತಿ, ಏವಂ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮೇ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇತಿ ಯೋ ಪನ ವನಸಣ್ಡೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಗಹಪತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ‘‘ನಕುಲಪಿತಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಕುಲಪಿತಾ’’ತಿ ನಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ ದಾರಕಸ್ಸ ಪಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ನಕುಲಮಾತಾ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ.

ಜರಾಜಿಣ್ಣೋತಿ ಜರಾವಸೇನ ಜಿಣ್ಣೋ, ನ ಬ್ಯಾಧಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಜಿಣ್ಣೋ. ವಯೋವುಡ್ಢೋತಿ ಜಿಣ್ಣತ್ತಾ ಏವ ವಯೋವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುಡ್ಢೋ, ನ ಸೀಲಾದಿವುಡ್ಢಿಯಾ. ಜಾತಿಯಾ ಮಹನ್ತತಾಯ ಚಿರರತ್ತತಾಯ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ. ತಿಯದ್ಧಗತೋತಿ ಪಠಮೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪಚ್ಛಿಮೋತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಗತೋ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ದುತಿಯಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉಪಗತತ್ತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಆತುರಕಾಯೋತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಪವಿಸತಾಯ ಅನಸ್ಸಾದಕಾಯೋ. ಗೇಲಞ್ಞಂ ಪನ ದುಕ್ಖಗತಿಕನ್ತಿ ‘‘ಗಿಲಾನಕಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೧೯೦ ಆದಯೋ) ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸೇ ದುಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಬ್ಯಾಧಿ ನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ನಿಚ್ಚಪಗ್ಘರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಅಸುಚಿಪಗ್ಘರಣಭಾವೇನ. ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಆತುರಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಆತುರಂಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ. ವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅಧಿಕಭಾವೇನ. ಆತುರತೀತಿ ಆತುರೋ. ಸಙ್ಗಾಮಪ್ಪತ್ತೋ ಸನ್ತತ್ತಕಾಯೋ. ಜರಾಯ ಆತುರತಾ ಜರಾತುರತಾ. ಕುಸಲಪಕ್ಖವಡ್ಢನೇನ ಮನೋ ಭಾವೇನ್ತೀತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯಾ. ಮನಸಾ ವಾ ಭಾವನೀಯಾ ಸಮ್ಭಾವನೀಯಾತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯಾ. ಅನುಸಾಸತೂತಿ ಅನು ಅನು ಸಾಸತೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಸತೂ’’ತಿ. ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಹಿತವಚನಂ. ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯೋ ಏವಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಗುಣೋ ದೋಸೋತಿ ವಚನಂ. ತನ್ತಿವಸೇನಾತಿ ತನ್ತಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಅಯಂ ಅನುಸಾಸನೀ ನಾಮ. ಪವೇಣೀತಿ ತನ್ತಿಯಾ ಏವ ವೇವಚನಂ.

ಅಣ್ಡಂ ವಿಯ ಭೂತೋತಿ ಅಧಿಕೋಪಮಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಣ್ಡಕೋಸತೋ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಣ್ಡಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಬಾಲೋಯೇವ ತಾದಿಸತ್ತಭಾವಸಮಙ್ಗೀ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ.

ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನೀತಿ ಪಕತಿಮಾಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸನ್ನಾನಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸುಉ ಪಸನ್ನಾನೀ’’ತಿ. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತರೂಪಸಮ್ಪದಾಹಿ ತಾಹಿ ತಸ್ಸ ಮುಖವಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇನೇವಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಪಸನ್ನತಾಕಾರಣಮ್ಪಿ ಸಂವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಸ ಮುಖವಣ್ಣೋ. ನಯಗ್ಗಾಹಪಞ್ಞಾ ಕಿರೇಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾವಜ್ಜನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಯಂ ನೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿ ‘‘ಓವದತು ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯಥಾ ಮಯಂ ಪರಲೋಕೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಮೇವ. ಮಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಾಯೇವ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪೇಮಗಾರವಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಮತಾಭಿಸೇಕೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ. ಆರಕತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಅನಯೇತಿ ಅವಡ್ಢಿಯಂ, ಅನತ್ಥೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಯೇ ವಾ ಅನುಪಾಯೇ. ನ ಇರಿಯನತೋ ಅವತ್ತನತೋ. ಅಯೇತಿ ವಡ್ಢಿಯಂ ಅತ್ಥೇ ಉಪಾಯೇ ಚ. ಅರಣೀಯತೋತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬತೋ. ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಪುರಿಮೇಸು ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇಸು, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪನ ಸದ್ದಸತ್ಥವಸೇನಪಿ. ಯದಿಪಿ ಅರಿಯಸದ್ದೋ ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೫) ವಿಸುದ್ಧಾಸಯಪಯೋಗೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನೇಸುಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇಧ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತರಭಾವೇನ ಚ ಅರಿಯಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಾ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಅರಿಯಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಅರಿಯಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವಾ ಅಭಿನ್ನಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇವ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಪರತೋ ಘೋಸಮನ್ತರೇನ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಚಸ್ಸ ಭಗವಾವ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಮಮಞ್ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಜಾತಿಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಜಾತಿಯಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೯; ೫.೨). ಸೋ ಏವ ಚ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದಾಧಿಗಮೇನ ದಳ್ಹಭತ್ತಿ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಯಂ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೪೫; ಚೂಳವ. ೩೮೫). ಕತಞ್ಞುತಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಾತಿ ಏತ್ಥ ಕತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಕತಞ್ಞೂ. ಕತಂ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ಕತವೇದೀ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಅನೇಕೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಕತಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸತಿಜನನಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ. ತಥಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖದುಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚಂ, ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಕಪ್ಪಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸಹಸ್ಸೇಸುಪಿ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಾಕಟಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೀಹೋ ವಿಯ ಚ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅರಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ, ತತ್ಥ ಚ ಆದರಾಭಾವೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸನಸೀಲತಾ, ನ ಚ ದಸ್ಸನೇ ಸಾಧುಕಾರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಅದಸ್ಸಾವೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖು ನಾಮ ನ ಮಂಸಚಕ್ಖು ಏವ, ಅಥ ಖೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ’’ತಿ. ಅರಿಯಭಾವೋತಿ ಯೇಹಿ ಯೋಗತೋ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸನಭಾವೇ. ವತ್ಥೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಞಾಪನಕಾರಣಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೇಪೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ, ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವಾ. ಅರಿಯಕರಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಯೋ, ವಿಪಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಯೋ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ.

ಅವಿನೀತೋತಿ ನ ವಿನೀತೋ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ ವಸೇನ ನ ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಯೇಸಂ ಸಂವರವಿನಯಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಯಂ ‘‘ಅವಿನೀತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುವಿಧೋ ವಿನಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲಸಂವರೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಸತಿಸಂವರೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರಕ್ಖಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಸತಿಯೇವ. ಞಾಣಸಂವರೋತಿ ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧) ವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧) ವಚನತೋ ಸೋತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿದುಚ್ಚರಿತಅವಿಜ್ಜಾಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಂವರೋ ಪಿದಹನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಞಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಖನ್ತಿಸಂವರೋತಿ ಅಧಿವಾಸನಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ, ಅದೋಸೋ ವಾ, ‘‘ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ವೀರಿಯಸಂವರೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿನೋದನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀರಿಯಮೇವ. ತೇನ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ. ಸೇಸಪದತ್ತಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನಾತಿಆದಿ ಸೀಲಸಂವರಾದೀನಂ ವಿವರಣಂ. ತತ್ಥ ಸಮುಪೇತೋತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಉಪಗತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೫೧೧) ಆಗತಂ ಸಂವರವಿಭಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ, ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿಅಞ್ಞಾಣಕೋಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ. ಸಂವರಣತೋತಿ ಪಿದಹನತೋ, ವಿನಯನತೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಾನಂ ವಿರೂಪಪವತ್ತಿಯಾ ವಿನಯನತೋ, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ವಾ ಅಪನಯನತೋ, ಕಾಯಾದೀನಂ ವಾ ಜಿಮ್ಹಪವತ್ತಿಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಜುಕನಯನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ತಥಾ ತಥಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಮೇವ ಸಂವರಣಂ ವಿನಯನಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಾದೀಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸೂ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಕಙ್ಖಾವಿತರಣಾನಿ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಿ ಸಮ್ಮಸನಾಕಾರೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ನಾಮರೂಪಮತ್ತಮಿದಂ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಾ ವಾ ಅತ್ತನಿಯಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಞಾಣಂ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನಂ. ಸತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸಙ್ಖಾತೇ ಕಾಯೇ, ಸಯಂ ವಾ ಸತೀ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ದಿಟ್ಠಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ಸಾ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾವಿಜ್ಜಾದಿಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಞಾಣಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೋ. ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಹೇತುದಿಟ್ಠಿ. ‘‘ಇಸ್ಸರಪುರಿಸಪಜಾಪತಿಪಕತಿಅಣುಕಾಲಾದೀಹಿ ಲೋಕೋ ಪವತ್ತತಿ ನಿವತ್ತತಿ ಚಾ’’ತಿ ತಥಾ ತಥಾ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ವಿಸಮಹೇತುದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸೇವ. ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೇನಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾದಿಪಚ್ಚಯತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಏವಂ ಅತೀತೇ ಅನಾಗತೇಪೀತಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪನಯನಞಾಣೇನ. ಕಥಂಕಥೀಭಾವಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪವತ್ತಾಯ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಸಂಸಯಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ. ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನೇನಾತಿ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೪೮-೪೯) ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಏಕಾದಸಸು ಓಕಾಸೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ. ಅಹಂ ಮಮಾತಿ ಗಾಹಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅತ್ತಾ ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಹಣಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗವವತ್ಥಾನೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣವಿಸುದ್ಧಿಯಾ. ಅಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಮಗ್ಗೇ ಓಭಾಸಾದಿಕೇ ‘‘ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಯ. ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಏವಮೇತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನುರೂಪಕಾರಣತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಪನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದಯದಸ್ಸನೇನ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವಯಂ ‘‘ಯದಿಪಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೇವಾ’’ತಿ ಪಸ್ಸತೋ ಕುತೋ ಸಸ್ಸತಗ್ಗಾಹೋ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಯದಸ್ಸನೇನ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ. ಭಯದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಭಯತೂಪಟ್ಠಾನಞಾಣೇನ. ಸಭಯೇತಿ ಸಬ್ಬಭಯಾನಂ ಆಕರಭಾವತೋ ಸಕಲದುಕ್ಖವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪರಮಸ್ಸಾಸಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಚ ಸಭಯೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ. ಅಭಯಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಅಭಯಂ ಖೇಮ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಯ. ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಯೋ ‘‘ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿರತಿಸಞ್ಞಾ ತತ್ಥೇವ ಅಭಿರಮಣವಸೇನ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಯಾ ‘‘ನನ್ದೀ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾ ಆದಾನಂ. ಅನುಪೇಕ್ಖಾ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಅನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ, ಸಾಲಯತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ. ಪಟಿಲೋಮಭಾವೋ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹೋ, ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ ವಾ. ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಪಟಿಲೋಮಭಾವೋ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ನತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ ವಾ. ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ, ಸೋ ಕಿಲೇಸೋ, ಯೋ ‘‘ಸಂಯೋಗಾಭಿನಿವೇಸೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಸ್ಸ, ಅತಿಕ್ಕಮನಮೇವ ವಾ ಪಹಾನಂ.

ಪವತ್ತಿ ಏವ ಪವತ್ತಿಭಾವೋ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೀವರಣಾದಿಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನೀವರಣಪಕ್ಖಿಯಾ ಕಿಲೇಸಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾದಯೋ ಚ ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಯಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕೇನ ಪನ ಪಹಾನನ್ತಿ? ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹೇವಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೋಯಮತ್ಥೋ ತೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿವಚನತೋ. ‘‘ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬೇನ ತೇನ ತೇನ ಸಮುದಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಲೋಭೇನ ಸಹ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಮುದಯಸಭಾವತ್ತಾ ಚ. ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುದಯಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತತಾ.

ಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸಟತಾ ಸಙ್ಖಾರಸಭಾವಾಭಾವೋ. ಪಹೀನಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನ್ತಿ ವಿರಹಿತಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ, ವಿಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹಾನಞ್ಚ ತಂ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಪಹಾನವಿನಯೋ ಪುರಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ. ದುತಿಯೇನ ಪನ ಪಹೀಯತೀತಿ ಪಹಾನಂ, ತಸ್ಸ ವಿನಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ಭಿನ್ನಸಂವರತ್ತಾತಿ ನಟ್ಠಸಂವರತ್ತಾ, ಸಂವರಾಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಅಸಮಾದಿನ್ನಸಂವರೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ. ಸಮಾದಾನೇನ ಹಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ ಸಂವರೋ, ತದಭಾವೇ ನ ಹೋತೀತಿ. ಅರಿಯೇತಿ ಅರಿಯೋ. ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಞ್ಹೇತಂ. ಏಸೇಸೇತಿ ಏಸೋ ಏಸೋ, ಅತ್ಥತೋ ಅನಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಜ್ಜಾತೇತಿ ಅತ್ಥತೋ ತಂಸಭಾವೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಅರಿಯಸಭಾವೋ, ಅರಿಯೋ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ವದತಿ. ‘‘ಅಹಂಬುದ್ಧಿನಿಬನ್ಧನೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ತವಾದಿನೋ ಲದ್ಧಿ. ಅದ್ವಯನ್ತಿ ದ್ವಯತಾರಹಿತಂ. ಅಭಿನ್ನಂ ವಣ್ಣಮೇವ ‘‘ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಚೀತಿ ವಣ್ಣೋ ಏವಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಏಕತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ, ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ವಾ ರೂಪಂ, ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ರೂಪೇ ಅತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಅಚ್ಚಿಯಂ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯ ‘‘ಅದ್ವಯದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಅನಞ್ಞತ್ತಾದಿಗಹಣನಿದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾ, ನ ವಣ್ಣಾದೀನಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಅತ್ತನಿ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ರೂಪಞ್ಚ ಸಕಿಞ್ಚನಭಾವೇನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ರೂಪಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ಆಧಾರಣಭಾವೇನ. ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಣಭಾವೇನ ದಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಪರಿಯುಟ್ಠಟ್ಠಾಯೀತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಾಹಿ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾಹಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ, ರೂಪವಾ ಅತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಕಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯೋ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ವುತ್ತೋ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸುಪಿ ಏಸೋ ಏವ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸುದ್ಧರೂಪಮೇವಾತಿ ಅರೂಪೇನ ಅಮಿಸ್ಸಿತಂ ಕೇವಲಂ ರೂಪಮೇವ. ಅರೂಪನ್ತಿ ಸುದ್ಧಅರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಚತೂಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಸೇನಾತಿ ಚತೂಸು ಖನ್ಧೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಗಹಣವಸೇನ ರೂಪಾರೂಪಮಿಸ್ಸಕೋ ಅತ್ತಾ ಕಥಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗಹಣೇ ವೇದನಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಅರೂಪಧಮ್ಮೇ ಕಸಿಣರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬರೂಪಧಮ್ಮೇ ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹಣಸಿದ್ಧಿತೋ. ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಕಥಿತಾ, ತೇ ತೇ ಏವ ಧಮ್ಮೇ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಣತೋ ತೇಸಞ್ಚ ಉಚ್ಛೇದಭಾವತೋ. ಅವಸೇಸೇಸು ಪನ ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ರೂಪಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ಕಸಿಣರೂಪೇನ ತಂ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಂ ಅದಸ್ಸನತೋ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತತ್ಥಪಿ ಹೋತಿಯೇವ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಗಾಹವಸೇನಪಿ. ಮಗ್ಗಾವರಣಾ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನತೋ. ನ ಸಗ್ಗಾವರಣಾ ಅಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತತಾಯ. ಅಕಿರಿಯಾಹೇತುಕನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏವ ಹಿ ಕಮ್ಮಪಥದಿಟ್ಠಿಯೋ.

ಕಾಯೋತಿ ರೂಪಕಾಯೋ. ಸೋ ಆತುರೋಯೇವ ಅಸವಸಭಾವತೋ. ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನುಗತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಹೀನರಾಗದೋಸಮೋಹಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ದಸ್ಸಿತಂ ಆತುರಭಾವೇನ. ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯಾತಿ ಸಯಂ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನಗತತಾಯ. ಸೇಖಾ ನೇವ ಆತುರಚಿತ್ತಾ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಉಪಾದಾಯ, ಅಪ್ಪಹೀನೇ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಆತುರಚಿತ್ತಾ. ಅನಾತುರಚಿತ್ತತಂಯೇವ ಭಜನ್ತಿ ವಟ್ಟಾನುಸಾರಿಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಯ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಆತುರತ್ತಾಭಾವತೋ.

ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದೇವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ‘‘ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಕೀಳನ್ತಿ ಲಳನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಜೋತನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇಸಂ ದಹೋತಿ ದೇವದಹೋ. ಸಯಂಜಾತೋ ವಾ ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ದೇವದಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಗಮೋ ‘‘ದೇವದಹ’’ನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ ಯಥಾ ‘‘ವರಣಾನಗರಂ, ಗೋಧಾಗಾಮೋ’’ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭೂಮಿಯಂ ಅಪರದಿಸಾಯಂ ನಿವಿಟ್ಠಜನಪದೋ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಂ, ತಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಗಮಿಕಾ. ತೇ ಸಭಾರೇತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಭಾರೇ ಕಾತುಕಾಮತಾಯ. ಯದಿ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಭಾರೋ, ಥೇರಸ್ಸಪಿ ತೇ ಭಾರಾ ಏವಾತಿ ‘‘ತೇ ಸಭಾರೇ ಕಾತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ತೇ ಓವದಿತಬ್ಬೇ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞತೀತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಯಂ ನಿಬ್ಭಾರೋ ನಾಮ ಕಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅವತ್ತನತೋ.

ಚತುಬ್ಬಿಧೇನಾತಿ ಧಾತುಕೋಸಲ್ಲಂ ಆಯತನಕೋಸಲ್ಲಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕೋಸಲ್ಲಂ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕೋಸಲ್ಲನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ.

ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಾಬಾಧಿಕಾತಿದಹರಪುಗ್ಗಲೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇ ಹಿ ದಿವಸದ್ವಯೇನ ವೂಪಸನ್ತಪರಿಸ್ಸಮಾ ಏವ. ಹತ್ಥಿವಾನರತಿತ್ತಿರಪಟಿಬದ್ಧಂ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ. ‘‘ಏಳಕಾಳಗುಮ್ಬೇತಿ ಕಾಳತಿಣಗಚ್ಛಮಣ್ಡಪೇ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ವಿವಿಧಂ ನಾನಾಭೂತಂ ರಜ್ಜಂ ವಿರಜ್ಜಂ, ವಿರಜ್ಜಮೇವ ವೇರಜ್ಜಂ, ತತ್ಥ ಗತಂ, ಪರದೇಸಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಸುದತ್ತಾದಯೋತಿ ಚಿತ್ತಗಹಪತಿಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ. ವೀಮಂಸಕಾತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಾರಕಾ. ಕಿನ್ತಿ ಕೀದಿಸಂ. ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಂ. ಆಚಿಕ್ಖತಿ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ. ಅನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನುಕೂಲಂ ಅವಿರುಜ್ಝನಧಮ್ಮಂ. ಸೋ ಪನ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪದೇಸನಾವಿತ್ಥಾರೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವುತ್ತಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಅನುಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ. ಧಾರೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಸಕಾರಣೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಪಾಠನ್ತರೇನ ವಾದೋ ಏವ ದೀಪಿತೋ, ನ ತೇನ ಪಕಾಸಿತಾ ಕಿರಿಯಾ.

ತಣ್ಹಾವಸೇನೇವ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದಯೋ ತಣ್ಹಾಯ ಏವ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಣ್ಹಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವಿಹನನ್ತಿ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ವಿಘಾತೋ, ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅವಿಘಾತೋತಿ ನಿದುಕ್ಖೋ’’ತಿ. ಉಪಾಯಾಸೇತಿ ಉಪತಾಪೇತೀತಿ ಉಪಾಯಾಸೋ, ಉಪತಾಪೋ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಪನ ಅನುಪಾಯಾಸೋ ನಿರೂಪತಾಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು.

ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸುತ್ತಪದೇಸು ಆಗತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅವನ್ತಿದಕ್ಖಿಣಾಪಥಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸತೋ ಹಿ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠಂ. ಪವತ್ತಯಿತ್ಥ ಏತ್ಥ ಲದ್ಧೀತಿ ಪವತ್ತಂ, ಪವತ್ತಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಲದ್ಧಿಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ. ರುಪ್ಪನಸಭಾವೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಕತ್ವಾ ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ವುತ್ತೋ. ರೂಪಧಾತುಮ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ರಾಗೇನ ಸಹಜಾತೇನಪಿ ಅಸಹಜಾತೇನಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನೇವ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಓಕಸಾರೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪಧಾತುಸಞ್ಞಿತೇ ಓಕೇ ಸರತಿ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಅವತಿ ಏತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಓಕಂ, ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಗೇಹಸಾರೀ ಆಲಯಸಾರೀ’’ತಿ.

ಉಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಏತ್ಥ ವೇದನಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮವೇತೀತಿ ಓಕೋ, ಚಕ್ಖುರೂಪಾದಿ. ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಾದಿನಾ ಚೇವ ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಆರಮ್ಮಣಾದಿನಾ ಚ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಖೋ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಕತರಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ವಿಘಾತತ್ಥಂ ಅಪಗಮನತ್ಥಂ. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವಾತಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾವ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ವುತ್ತಾ – ‘‘ರೂಪುಪಯಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ರೂಪಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೩). ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ.

ದಳ್ಹಂ ಅಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪಯಾ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ. ಅಭಿನಿವೇಸಭೂತಾತಿ ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ. ಅನುಸಯಭೂತಾತಿ ರಾಗಾನುಸಯದಿಟ್ಠಾನುಸಯಭೂತಾ. ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾತಿ ಪಹಾನಸ್ಸ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಞೇವ ಹಿ ತೇ ಸವಾಸನಾ ಪಹೀನಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ಚೋದೇತಿ – ‘‘ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುರಾಗವಿನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಯಥಾ ಯಥಾ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಿಭಾಗಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ಓಕಾಸೋವ ನತ್ಥಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಸೇನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಓಕಂ ಅಸರನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ಅಸರನ್ತೇನಾತಿ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ.

ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಂ. ಆರಮ್ಮಣ…ಪೇ… ನಿಕೇತನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ರೂಪಮೇವ ನಿಕೇತನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಂ.

ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವದುಬ್ಬಲತಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೇನ ತಂ ‘‘ಓಕೋ’’ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ತಾನಿ ‘‘ನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಾನೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಓಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಗೇಹಮೇವ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ನಿಕೇತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಉಯ್ಯಾನಾದಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ತತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ಹೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ.

ಗೇಹಸ್ಸಿತಸುಖೇನಾತಿ ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಖುದ್ದಕೇಸು ಚೇವ ಮಹನ್ತೇಸು ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ಥೇಸು. ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ. ಅನ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇ.

ಏವಂರೂಪೋತಿ ಈದಿಸರೂಪೋ. ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ವಿಯ ರೂಪಸದ್ದೋ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ವಿಯ ಸಣ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ವಾಚಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ದೀಘರಸ್ಸ ಕಾಳೋದಾತಾದೀಸು ರೂಪೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಾದೀಸೂತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾದೀಸು. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾ ಸಿಯಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಸಯವಸೇನ ಸಞ್ಞಾವಿಸೇಸಪತ್ಥನಮಾಹ. ಏವಂವಿಞ್ಞಾಣೋತಿ ಪನ ಇಧ ವಿಸಯಮುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾಣವಿಸೇಸಪತ್ಥನಂ ವದತಿ – ‘‘ಏವಂನಿಪುಣರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ, ಏವಂಪಞ್ಚಪಸಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ವಟ್ಟಂ ಪುರತೋ ಅಕುರೂಮಾನೋತಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ. ಅಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ. ವದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾದೋ, ದೋಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ’’ತಿಆದಿ. ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಾಗಮೇ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ದೋಸತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇಹಿ.

ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚೂಳಛಕ್ಕಪಞ್ಹೇತಿ ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸೇ ಚೂಳತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೦ ಆದಯೋ). ಮಹಾಸಕ್ಕಪಞ್ಹೇಪೀತಿ ಮಹಾತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯಸುತ್ತೇಪಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೯೬ ಆದಯೋ). ಏತನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತಪದಂ. ತಣ್ಹಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಖೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೋ, ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತೂತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ಅನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತನಿಟ್ಠಾತಿ ಅನ್ತರಹಿತನಿಟ್ಠಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತತನಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಿನೋ’’ತಿಆದೀಸು.

ದುತಿಯಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಸಮಾಧೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ವಾ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಪಾದಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಫಾತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಪತ್ಥೇತೀತಿ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಈದಿಸಂ ರೂಪಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಭಿವದತೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವೇಸಂ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಾಯ ಅಭಿನನ್ದನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಹೋ ಪಿಯಂ ಇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಚೀಭೇದೇ ಅಸತಿಪಿ ತಥಾ ಲೋಭುಪ್ಪಾದೇ ಸತಿ ಅಭಿವದತಿಯೇವ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಾಚಂ ಅಭಿನ್ದನ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಗೋಚರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಿಲಿತ್ವಾತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿನನ್ದತೀ’’ತಿಆದಯೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನ್ದೀ’’ತಿ ದ್ವಾರಪ್ಪತ್ತವಸೇನ. ಪಠಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನುಸಯೋ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕೇಚಿ ‘‘ಗಹಣಟ್ಠೇನ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತೀತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ‘‘ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತೀತಿ ‘‘ಇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ, ‘‘ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ. ನಾಭಿವದತಿಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯತ್ತಾ.

ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಞತ್ವಾ ಆಹಾತಿ ‘‘ಸತಿ ಕಾಯವಿವೇಕೇ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಇಮೇಸಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ.

ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಗಹಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಿತಸ್ಸನನ್ತಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಗಹಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಣ್ಹಾಪರಿತಸ್ಸನಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿತಸ್ಸನಞ್ಚ. ಅಪರಿತಸ್ಸನನ್ತಿ ಪರಿತಸ್ಸನಾಭಾವಂ, ಪರಿತಸ್ಸನಪಟಿಪಕ್ಖಂ ವಾ. ಅಹು ವತ ಮೇತಂ ಬಲಯೋಬ್ಬನಾದಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಾರಮ್ಮಣಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತದನುವತ್ತಿ ಚ. ಅನುಪರಿವತ್ತಿ ನಾಮ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪರಿಣಾಮಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತತೋ’’ತಿ. ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಞ್ಞಾಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದಾ. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ. ಸಉತ್ತಾಸೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಉತ್ತಾಸೋ. ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಚೇವ ವಸೇನ ಪರಿತಸ್ಸಕೋ. ರೂಪಭೇದಾನುಪರಿವತ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ. ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುತಿಯಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ. ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಮಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು. ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

ದುತಿಯಉಪಾದಾಪರಿತಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕಾಲತ್ತಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ಯದಿ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಏತರಹಿ ನತ್ಥಿಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ತದಾ ನತ್ಥೀತಿ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಹಿ ಕಥಾವ ಕಾ ಉದಯಬ್ಬಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಸ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಯೇ ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಆರಗ್ಗೇ ಸಾಸಪೂಪಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೦).

ಕಾಲತ್ತಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦-೧೧. ಕಾಲತ್ತಯದುಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦-೧೧. ತಥಾರೂಪೇನೇವಾತಿ ಯಥಾರೂಪೇನೇವ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನ ನವಮಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥಿತಂ, ತಥಾರೂಪೇನೇವಾತಿ. ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ತಥಾ ‘‘ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲಮಿಂಸು. ‘‘ಅಥ ನೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಕಾಲತ್ತಯದುಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಕುಲಪಿತುವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.