೫. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಅಯಞ್ಹಿ ತೋ-ಸದ್ದೋ ದಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಇಧ ಕಾಲವಿಸಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯದಾ’’ತಿ. ಭಯವೇರಚೇತನಾಯೋತಿ ಭಾಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಭಯಂ, ವೇರಪಸವನಟ್ಠೇನ ವೇರನ್ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಚೇತನಾಯೋ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಯಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯನ್ತಿ, ಉಭಯೇ ಸಭಯಭೇರವಾತಿ ತೇ ಏವ ಭಾಯಿತಬ್ಬಭಯವೇರಜನಕಾವಾತಿ. ಸೋತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಅಧಿಗಮೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿ, ತದತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ, ತದುಭಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ದುವಿಧಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಅತ್ಥಂ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ಯಂ ಸಯಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಫಲಪಟಿಲಾಭತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತದತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ’’ತಿಆದಿ. ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅರಿಯಞಾಣಸಞ್ಞಾಣಜಾತಾ ಪಯಿರುಪಾಸನಾ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ, ಯೋನಿಸೋ ಉಪಾಯೇನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಮನಸಿ ಕರಣಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ, ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಪಟಿಪಜ್ಜನಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಏತಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಅಙ್ಗನ್ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಠಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಙ್ಗೀಯತಿ ಞಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಂ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ. ದೋಸೇಹಿ ಆರಕಾತಿ ಅರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿದ್ದೋಸೋ’’ತಿ. ಕಥಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿಆದಿನಾ ಕೇನಚಿಪಿ ಅನುಪಾರಮ್ಭಿಯತ್ತಾ ನಿರುಪಾರಮ್ಭೋ. ಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿದ್ದೋಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿರುಪಾರಮ್ಭೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಉಪಾಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಯಾಥಾವತೋ ಞಾಯತೀತಿ ಞಾಯೋ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ. ಞಾಣಂ ಪನ ಞಾಯತಿ ಸೋ ಏತೇನಾತಿ ಞಾಯೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ನಿರಯೇ. ಮಗ್ಗಸೋತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸೋತಂ. ಆಪನ್ನೋತಿ ಅಧಿಗತೋ. ಅಪಾಯೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸಙ್ಖಾತೋ ವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ, ನ ವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ. ಪರಂ ಅಯನನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಸವಿಸಯೇ ಅಯಿತಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಗತಿಅತ್ಥೋ, ಬುದ್ಧಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಕೋ’’ತಿ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಕಾರಣಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಹೇತು. ವೇರಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿರೋಧೋ, ತದೇವ ಭಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಭಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಯಂ ವೇರನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ. ಇದಂ ಬಾಹಿರಂ ವೇರಂ ನಾಮ ತಸ್ಸ ವೇರಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತತೋ ವೇರಕಾರಪುಗ್ಗಲತೋ ಬಹಿಭಾವತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ವೇರಕಾರಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವೇರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇದಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವೇರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ವೇರಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಾ ವೇರಕಾರಪುಗ್ಗಲಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಹರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಹಿ ನೇರಯಿಕಾ ನಿರಯಪಾಲೇಸು ಪಟಿಪಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ನಿರಯಪಾಲಸ್ಸ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇ ನಿರಯಪಾಲಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಬಾಹಿರವೇರನ್ತಿ ಯಮಿದಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಬಾಹಿರಂ ವೇರಂ. ಪುಗ್ಗಲವೇರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಪರಪುಗ್ಗಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಂ ವೇರನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ಅತ್ಥತೋ ಏಕಮೇವ ‘‘ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇಸು ಸೇಸಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು. ಅತ್ಥೋ ಭಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಧಂಸಿತೋ. ಅಧಿಗತೇನಾತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಅಧಿಗತೇನ. ‘‘ಅಭಿಗತೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಧಿವುತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇನಾ’’ತಿ.

ಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಿತಭಾವಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋತಿ ಏತೇನ ಯಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ದೇಸಿತದೇಸನಾ, ಪುನ ತದಞ್ಞೇಸಂ ವೇನೇಯ್ಯದಮಕುಸಲೇನ ಕಾಲನ್ತರೇ ತೇನೇವ ದೇಸಿತಾ, ಸಾ ಧಮ್ಮಸಂಗಾಹಕೇಹಿ ‘‘ಮಾ ನೋ ಸತ್ಥುದೇಸನಾ ಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹಂ ವಿನಾ ನಸ್ಸತೂ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೋಪಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದುತಿಯಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ಸಮುದಯನಂ ಸಮುದಯೋ, ಸಮುದೇತಿ ಏತಮ್ಹಾತಿ ಸಮುದಯೋ, ಏವಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಮುದಯಾನಮತ್ಥತೋಪಿ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚಯಾವ ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯೋ. ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ‘‘ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಖಣಿಕಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯದಸ್ಸನಮುಖೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕ್ಖಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ. ಸೋ ಪನ ಖಣೇ ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸೋ ಖಣಿಕಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯತೋ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಖಣತೋ ತೇಸಂ ಉದಯದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ, ಖಣತೋ ಏತೇಸಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಗೇವ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯತೋ ದಸ್ಸನಂ ಸುಖೇನ ಇಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮದಸ್ಸನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ. ಭೇದತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಖಣಿಕನಿರೋಧೋ. ತದುಭಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇ ಇತರದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಖಯತೋ ವಯಸಮ್ಮಸನಾದಿಕಾಲೇ ಭೇದತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತಿರೇಕವಸೇನ ಅನುಸ್ಸವಾದಿತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಇತರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಭೇದನ್ತಿ ಸಮುದಯಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಸಙ್ಖಾತಂ ಭೇದಞ್ಚ. ನಿಸ್ಸಯವಸೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನಾತಿ ರೂಪೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋತಿ ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಸಮಾಗಮೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಫಸ್ಸೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ. ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಚ ಪಾಕಟಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತದಞ್ಞೇಪಿ ಪನ ಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವ. ಏವನ್ತಿ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಕ್ಕಮೇನ. ಭಿನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇನ ನಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯ’’ನ್ತಿ.

ದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮಾನಂ ವಿಸೇಸದಸ್ಸನಂ. ಏತ್ಥ ಚತುತ್ಥಸುತ್ತೇ ತತಿಯಸುತ್ತತೋ ವಿಸೇಸೋ.

ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಞಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾತೀನಂ ಗಾಮೋ ಞಾತಿಕೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾತಕಾನಂ ಗಾಮೇ’’ತಿ. ಗಿಞ್ಜಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಾ, ಗಿಞ್ಜಕಾಹಿ ಏವ ಕತೋ ಆವಸಥೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ಆವಾಸೋ ಯಥಾ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಚಿನಿತ್ವಾ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕತೋ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಛದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ಇಟ್ಠಕಾಛದನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೇ ಮಹಾಪಾಸಾದೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವಾರಬನ್ಧಕವಾಟಫಲಕಾದೀನಿ ಪನ ದಾರುಮಯಾನಿಯೇವ. ಪರಿಯಾಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ತತೀತಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಕಾರಣ’’ನ್ತಿ, ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಭೂತಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಹೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪೇಚ್ಚ ಸುಯ್ಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಸ್ಸುತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಸ್ಸುತೀತಿ ಉಪಸ್ಸುತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯದತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಗತೋ, ತಂ ಪರಿವೇಣಸಮಜ್ಜನಕಿರಿಯಂ. ಪಹಾಯಾತಿ ಅಕತ್ವಾ. ಏವಂ ಮಹತ್ಥಞ್ಹಿ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಏಕಙ್ಗಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿವಟಂ ಅಹೋಸಿ. ತೀಸು ಹಿ ಭವೇಸು ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಭಗವತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾವಭವಗ್ಗಾ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ತನ್ತಿವಸೇನ ತಮತ್ಥಂ ವಾಚಾಯ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ‘‘ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಚ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿರೋಧೇನ ವಿವಟ್ಟಸ್ಸ ಆಹತತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅದ್ದಸ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ.

ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಪಗುಣಂ ಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪದಾನುಪದನ್ತಿ ಪದಞ್ಚ ಅನುಪದಞ್ಚ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಪದಂ ನಾಮ, ತದನನ್ತರಂ ಅನುಪದಂ. ಘಟೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಜ್ಝಯತಿ. ಆಧಾರಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಆಧಾರಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಪ್ಪತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮುಟ್ಠಂ ಗತತ್ತಾ ಆಧಾರಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ. ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಣಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕೋತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ತದೇವ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ. ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ. ತೀಸುಪಿ ಇಮೇಸೂತಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸು ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು.

ಞಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ನಾಮವಸೇನಾತಿ ಗೋತ್ತನಾಮವಸೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿವಸೇನ ಚ ಅಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತಿವಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋತಿ ‘‘ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀ’’ತಿ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಧಿಗತನಾಮೋ.

ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ಆಯತಿಂ ಹಿತಂ ತೇನ ಲೋಕೋ ನ ಯತತಿ ನ ಈಹತೀತಿ ಲೋಕಾಯತಂ. ನ ಹಿ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಕುತೋ ಪಯೋಗೋ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಾ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಲೋಕಾಯತಿಕೋ. ಪಠಮಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥವಾಚಕತ್ತಾ ಜೇಟ್ಠವೇವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಲೋಕಾಯತ’’ನ್ತಿ. ಸಾಧಾರಣವಚನೋಪಿ ಲೋಕಸದ್ದೋ ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇತ್ತರಭಾವೇನ ಲಕುಣ್ಡಕಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ವಿಪುಲಾದಿಭಾವೇನ ಬಾಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಮತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಯತಂ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಂ. ಏಕಸಭಾವನ್ತಿ ಏಕಂ ಸಭಾವಂ. ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಸಭಾವಮೇವಾತಿ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಪುರಿಮಸಭಾವೇನ ನಾನಾಸಭಾವನ್ತಿ ಪುರಿಮಸಭಾವತೋ ಭಿನ್ನಸಭಾವಂ. ಪಚ್ಛಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿಜ್ಜನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಚ್ಛೇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ. ತಥಾ ಚೇವ ಗಹಣೇನ ದ್ವೇಪಿ ವಾದಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ನ ಹೋತಿ. ಪುಥುತ್ತಂ ನಾನಾಸಭಾವಂ, ಏಕರೂಪಂ ನ ಹೋತೀತಿ ವಾ ಗಹಣೇನ ದ್ವೇಪಿ ವಾದಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ.

ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯. ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿ ಆಕಾರದಸ್ಸನನ್ತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಾಮಸನೇನ ವಿನಾ ಕೇವಲಂ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಯ ಸಂಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಸಮುದಯತಿ ಸಮುದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦. ದ್ವೇಪಿ ನಯಾ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾತಿ ಇದಂ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನವಮೇ ವುತ್ತಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದಸಮೇ ವುತ್ತನಯೇ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ. ನಾನತ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಮತೋ ನವಮತೋ ದಸಮಸ್ಸ ನಾನತ್ತಂ.

ದುತಿಯಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.