೮. ಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಯಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನೇ. ತೇನ ಚೇತನಾಯ ವಿಯ ಪಕಪ್ಪಾನಾನುಸಯಾನಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ವಕ್ಖಮಾನಂಯೇವ ಅವಿಸಿಟ್ಠಂ ಆರಮ್ಮಣಭಾವಂ ಜೋತೇತಿ. ಕಾಮಂ ತೀಸುಪಿ ಪದೇಸು ‘‘ಪವತ್ತೇತಿ’’ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ವತ್ತನತ್ಥೋ ಪನ ಚೇತನಾದೀನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಚೇತಯನಪಕಪ್ಪನಾನುಸಯನರೂಪೋ ವಿಸಿಟ್ಠಟ್ಠೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಗಹಿತಾ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯನಿದ್ಧಾರಣಮೇತನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾ ಗಹಿತಾ ಯಥಾರಹನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಟ್ಠಸುಪಿ ಹಿ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ, ತತ್ಥ ಚತೂಸ್ವೇವ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋತಿ. ಕಾಮಂ ಅನುಸಯಾ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಚೇತನಾಸುಪಿ ಅನುಸೇನ್ತಿಯೇವ, ಅಕುಸಲೇಸು ಪನ ಪವತ್ತಿ ಪಾಕಟಾತಿ ‘‘ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಚೇತನಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ಕಾಮರಾಗಾದಯೋ ಅನುಸಯಾವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ತಂಸದಿಸತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಕಾಲಭೇದೇನ ಲಕ್ಖಣಪ್ಪಭೇದೋ ಅತ್ಥೀತಿ. ಅನಾಗತಾ ಏವ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾದಯೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ಅನುಸಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ. ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ. ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತತ್ಥನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿಯಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚೇತನಾಪಕಪ್ಪನಾನುಸಯಸಞ್ಞಿತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಸನ್ತಾನೇ ಫಲದಾನಸಮತ್ಥತಾಯೇವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾವಸೇನ ವಿರುಳ್ಹೇತಿ. ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ‘‘ವಿರುಳ್ಹೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಿತಭಾವೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪುರೇತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಹಿ ಕಮ್ಮಚೇತನಾಹಿ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಬಲಪ್ಪತ್ತಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ಲದ್ಧಪತಿಟ್ಠಂ ವಿರುಳ್ಹಮೂಲಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಮೂಲೇ ಜಾತೇ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇನ್ತಂ ಅನನ್ತರೇ ಜಾತಿವಸೇನ ದೇತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮನ್ತಿ.

ತೇಭೂಮಕಚೇತನಾಯಾತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಯ. ಅಪ್ಪವತ್ತನಕ್ಖಣೋತಿ ಇಧ ಪವತ್ತನಕ್ಖಣೋ ಜಾಯಮಾನಕ್ಖಣೋ. ನ ಜಾಯಮಾನಕ್ಖಣೋ ಅಪ್ಪವತ್ತನಕ್ಖಣೋ ನ ಕೇವಲಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೋ ಅಪ್ಪಹೀನಾನುಸಯಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾತಿ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಭಾವೇನ. ತದಿದಂ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಸು ಅಪ್ಪವತ್ತಮಾನಾಸು ಅನುಸಯಾನಂ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಆದಿನಾ ಪವತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಿಪಾಕಾದೀಸು ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾ ಪವತ್ತತಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅವಾರಿತತ್ತಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇತಿ ಅವಾರಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಪಚ್ಚಯೋವ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ.

ಪಠಮದುತಿಯವಾರೇಹಿ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ‘‘ನೋ ಚೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಪಠಮಪದೇ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ನಿವತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಿವತ್ತಾತಿ ಅಕರಣತೋ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಪಗತಾ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ನಿವತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸೂತಿ ‘‘ತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು.

ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಏತ್ಥ ಚೇತನಾಪಕಪ್ಪನಾನಂ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ‘‘ಚೇತೇತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಗಹಿತಾ’’ತಿಆದಿನಯೋ ಇಧೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸಿತೋ. ಚತಸ್ಸೋತಿ ಪಟಿಘದ್ವಯಮೋಹಮೂಲಸಮಾಗತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ. ಚತೂಸು ಅಕುಸಲಚೇತನಾಸೂತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಸು ಏವ ಚತೂಸು ಅಕುಸಲಚೇತನಾಸು, ಇತರಾ ಪನ ‘‘ನ ಪಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನಿವತ್ತಾತಿ. ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ವಾರೇತ್ವಾತಿ ‘‘ನೋ ಚ ಪಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ‘‘ನ ಪಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಪವತ್ತಅನುಸಯೋ ನಿವತ್ತಿತೋ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಠಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮಸದಿಸೋವ ಪುರಿಮನಯೇಸು ವುತ್ತನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದತ್ತಾ.

ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಸಮಾಸಭಾವತೋ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ದ-ಕಾರಾಗಮೋ, ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮಾಸಪದಸಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ತತಿಯವಾರೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಥಿತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನುಸಯನಿಬ್ಬತ್ತಿಭೇದನತೋ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಕರಣನ್ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವೇದನಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಭಾವತೋ. ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸಯಸಮುಗ್ಘಾಟನತೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಾನಿ ಫಲಾನಿ, ತದುಭಯಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ಪುನಬ್ಭವಸೀಸೇನ ಅನನ್ತರಭವಸಙ್ಗಹಿತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ವಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಬ್ಭವಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧೀ’’ತಿ. ಭವಜಾತೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುತಿಯಭವಸ್ಸ ತತಿಯಭವೇ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಪರವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಗಹಣೇನ ಪನ ನಾನನ್ತರಿಯತೋ ಕಮ್ಮಭವೋ ಗಹಿತೋ, ಜಾತಿಹೇತುಫಲಸಿದ್ಧಿಪೇತ್ಥ ವುತ್ತಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ದುತಿಯನಯೇ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಭವನಿಬ್ಬತ್ತಕಕುಸಲಾಕುಸಲಾಯೂಹನಂ, ಪಕಪ್ಪನಞ್ಚ ವಿನಾಪಿ ಭವೇಸು ದಿಟ್ಠಾದೀನವಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ಅನುಸಯಪಚ್ಚಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಚೇತನಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಚೇಪಿ, ತದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾ ಅನುಸಯಿತಕಿಲೇಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭವವಜ್ಜಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತತಾ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ವುತ್ತೋ. ‘‘ನ ಚೇತೇತಿ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ನ ಗಹಿತೋ ಚೇತನಂ ವಿನಾ ಪಕಪ್ಪನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ.

ಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.