೨. ದುತಿಯದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ತತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಸುತ್ತೇ. ದಸಹಿ ಬಲೇಹೀತಿ ದಸಹಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಞಾಣಬಲೇಹಿ, ತಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಬಲಾನೀತಿ ತಥಾಗತಬಲಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಾಮಞ್ಚ ತಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯಾದಿಸಾನಿ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣಾದೀನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ತಾದಿಸಾನಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಕದಾಚಿಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನ. ಕಾಳಾವಕನ್ತಿ ಕುಲಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪಕತಿಹತ್ಥಿಕುಲನ್ತಿ ಗಿರಿಚರನದಿಚರವನಚರಾದಿಪ್ಪಭೇದಾ ಗೋಚರಿಯಕಾಳಾವಕನಾಮಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಬಲೇನ ಪಾಕತಿಕಾ ಹತ್ಥಿಜಾತಿ. ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನನ್ತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ. ಏಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಚ ತಥಾ ಹೇಟ್ಠಾಕಥಾಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ದೇಸನಾಸೋತೇನ ವುತ್ತಂ. ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಾರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಸ್ಮಿಯೋ, ತಾ ಬಹೂ ನಾನಾವಿಧಾ ಇತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನಾರಾಯನಂ, ವಜಿರಂ, ತಸ್ಮಾ ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ವಜಿರಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಕಾಯಬಲಂ. ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾಭಾವತೋ, ತತೋ ಏವಸ್ಸ ಬಾಹಿರಕತಾ ಲಾಮಕತಾ ಚ. ತದುಭಯಂ ಪನಸ್ಸ ಕಾರಣೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಕಾಯಬಲತೋ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ವಿಸುಂಯೇವ. ದಸಸು ಠಾನೇಸು ದಸಸು ಞಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು. ಯಾಥಾವಪಟಿವೇಧತೋ ಸಯಞ್ಚ ಅಕಮ್ಪಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಞ್ಚ ತಂಸಮಙ್ಗಿಂ ನೇಯ್ಯೇಸು ಅಧಿಬಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಚಾ’’ತಿ.

ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋತಿ ಕಾರಣಞ್ಚ ಕಾರಣತೋ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ಪವತ್ತತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಕಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತದುಭಯಂ ಭಗವಾ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೇತೂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ತಂ ತಂ ಠಾನಂ, ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನ ಹೇತೂ ನ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ತಂ ತಂ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಠಾನಞ್ಚ…ಪೇ… ಜಾನನಂ ಏಕ’’ನ್ತಿ. ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕತಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ, ಕಮ್ಮಞ್ಞೇವ ವಾ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಂ. ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ಹೇತುತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಗತಿಉಪಧಿಕಾಲಪಯೋಗಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಠಾನಂ, ಕಮ್ಮಂ ಹೇತು. ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನೀಪಟಿಪದಾಜಾನನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಗತಿಗಾಮಿನಿಯಾ ಅಗತಿಗಾಮಿನಿಯಾ ಚ ಪಟಿಪದಾಯ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಜಾನನಂ, ಬಹೂಸುಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಏಕಮೇವ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತೇಸು ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಚೇತನಾ ನಿರಯಗಾಮಿನೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಏಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಅವಿಪರೀತತೋ ಸಭಾವಜಾನನಂ. ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಜಾನನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀಹಿ ಕಾಮಧಾತುಆದೀಹಿ ವಾ ಬಹುಧಾತುನೋ, ತಾಸಂಯೇವ ಧಾತೂನಂ ವಿಪರೀತತಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಧಾತುನೋ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಲೋಕಸ್ಸ ಜಾನನಂ. ಪರಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ. ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಜಾನನನ್ತಿ ಹೀನಾದೀಹಿ ಅಧಿಮುತ್ತೀಹಿ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಭಾವಸ್ಸ ಜಾನನಂ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಪರಸತ್ತಾನಂಯೇವ. ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಜಾನನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಭಾವಸ್ಸ ಅಪರಭಾವಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಯಾ ಚೇವ ಹಾನಿಯಾ ಚ ಜಾನನಂ. ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಪಠಮಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ, ‘‘ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾನಂ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾಧೀನಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಆದೀನಞ್ಚ ನವನ್ನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತೀನಂ. ಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನವುಟ್ಠಾನಜಾನನನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಸ್ಸ, ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಸ್ಸ ‘‘ವೋದಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೨೮) ಏವಂ ವುತ್ತಪಗುಣಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಚೇವ ಭವಙ್ಗಫಲಸಮಾಪತ್ತೀನಞ್ಚ ಜಾನನಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಞ್ಹಿ ಪಗುಣಜ್ಝಾನಂ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೋದಾನಮ್ಪಿ ‘‘ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭವಙ್ಗೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಝಾನೇಹಿ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಜಾನನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ನಿವುಟ್ಠಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಜಾನನಂ. ಚುತೂಪಪಾತಜಾನನನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಸವಕ್ಖಯಜಾನನಂ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥ ಪನೇತಾನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಾನಿ ಸಂವಣ್ಣಿತಾನಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಬ್ಯಾಮೋಹಭಯವಸೇನ ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಸಾರಜ್ಜನಂ ಸಾರದೋ, ಬ್ಯಾಮೋಹಭಯಂ. ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಾರದೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ. ತಂ ಪನ ಞಾಣಸಮ್ಪದಂ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಂ ದೇಸನಾವಿಸೇಸಸಮ್ಪದಂ ಖೇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತೂಸು ಠಾನೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಚತೂಸೂತಿ ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ವತ್ಥೂಸು. ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ವಾ ವತ್ಥುಮತ್ತೇಸು ಚೋದನಾಕಾರಣೇಸು. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೇನ ತಯಾ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಇದಂ ತೇರಸಮಂ ಆಯತನ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾತಿ.

ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇ ಚೋದನಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಕೋಚೀತಿ ಸಮಣಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ. ಸಹ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹ ಹೇತುನಾ. ‘‘ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹೇತುಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ. ಹೇತೂತಿ ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನಹೇತು ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕಾರಕೋ ಸಮ್ಪಾಪಕೋ ವಾ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾರಣಂ, ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಚೋದನಾವತ್ಥುಮೇವ. ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವತೋ. ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಖೇಮಪ್ಪತ್ತರೂಪಾಯ ಚೋದನಾಯ ಅನುಪದ್ದವಂ ಪತ್ತೋ ನಿಚ್ಚಲಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ. ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವಿಸಾರದಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಇಮೇ ಆಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವಾದೀಸು ಇಮೇ ನಾಮ ಆಸವಾ ನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾತಿ ಆಸವಕ್ಖಯವಚನೇನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಸೋ ಕಿಲೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಸವೇಸು ಖೀಣೇಸು ನಪ್ಪಹೀಯೇಯ್ಯ. ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ, ಸಗ್ಗವಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಯೋ ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ, ಸೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಧಮ್ಮೇ ನಿಯ್ಯನ್ತೇ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋತಿ ವೋಹರಿತೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಪನ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೋ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ? ನಿಯ್ಯಾನತ್ಥಸಮಾಧಾನತೋ, ಸೋ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ ‘‘ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ.

ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ, ಅಸನ್ತಸನಟ್ಠೇನ ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ, ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ. ಆಸಭಟ್ಠಾನಟ್ಠಾಯಿತಾಯ ಆಸಭಾ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಟಿಜಾನನವಸೇನ ಅಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚತಸ್ಸೋ ವಾ ಪರಿಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಆಸಭಾ. ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಹಿ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಾಭಿಮುಖಾ ಏವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಉಸಭೋ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪದಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಿಸಭಸ್ಸ. ಯೇಸಂ ಬಲುಪ್ಪಾದಾವಟ್ಠಾನಾನಂ ವಸೇನ ಉಸಭಸ್ಸ ಆಸಭಣ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತತೋ ಸಾತಿಸಯಾನಂ ಏವ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಆಸಭಣ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಮಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿಹೀನಮೇವ. ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಚಾತಿ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಏವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನುಜಾನಾತಿ.

ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮಾತಿ ಇದಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಸ್ಸ ಬಲದಸ್ಸನಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ಯತ್ತಂ ಪರಿಸಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧನಸಮತ್ಥಾಯ ಕಥಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಛೇಕಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪರಿಸಾ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಸ್ಸ ಬಲಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಸಾಸೂ’’ತಿ. ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಮಾರಪರಿಸಾತಿ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ಮಾರಸದಿಸಾನಂ ಮಾರಾನಂ ಪರಿಸಾತಿ ಮಾರಪರಿಸಾ. ಸಬ್ಬಾ ಚೇತಾ ಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಟ್ಠಾನದಸ್ಸನವಸೇನ ಗಹಿತಾ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ‘‘ಏತ್ಥ ರಾಜಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಕತಿವಚನಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಉಗ್ಗಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಕುಸಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ ನಾನಾವೋಹಾರೇಸು ಚ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಾಯ ಚ ಕುಸಲಾ, ಸಮಣಾ ಸಕವಾದಪರವಾದೇಸು ಕುಸಲಾ, ತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಕಥಾಕಥನಂ ನಾಮ ಅತಿವಿಯ ಭಾರಿಯಂ. ದೇವಾನಂ ಉಗ್ಗಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಅಮನುಸ್ಸೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಕಲಸರೀರಂ ಕಮ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾ ವಿಸಞ್ಞಿತಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಾ. ಇತಿ ಚೇತಾ ಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಟ್ಠಾನದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಯಾಮಾದಿಪರಿಸಾ ನ ಗಹಿತಾತಿ? ಭುಸಂ ಕಾಮಾಭಿಗಿದ್ಧತಾಯ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವಿರಹತೋ. ಯಾಮಾದಯೋ ಹಿ ಉಳಾರುಳಾರೇ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವನ್ತಾ ತತ್ಥಾಭಿಗಿದ್ಧತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಸಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆನುಭಾವೇನ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾ ಕದಾಚಿ ನೇಸಂ ಪಯಿರುಪಾಸನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ ತಾದಿಸೇ ಮಹಾಸಮಯೇ. ತೇನೇವ ಹಿ ವಿಮಾನವತ್ಥುದೇಸನಾಪಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಾ ಬಹುಲಾ ನಾಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠನಾದನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿಹತಭಾವೇನ ಉತ್ತಮನಾದಂ. ಅಭೀತನಾದನ್ತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಯೋಗತೋ ಕುತೋಚಿ ನಿಬ್ಭಯನಾದಂ. ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನಾತಿ ಖನ್ಧಿಯವಗ್ಗೇ ಆಗತೇನ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನ. ಸಹನತೋತಿ ಖಮನತೋ. ಹನನತೋತಿ ವಿಧಮನತೋ ವಿದ್ಧಂಸನತೋ. ಯಥಾ ವಾತಿಆದಿ ‘‘ಸೀಹನಾದಸದಿಸಂ ವಾ ನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ.

ಏತನ್ತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ಪದಂ. ಪಞ್ಞಾಪಭಾವಿತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಪರಿಭಾವಿತಾಯ ಪಾರಮಿತಾಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಕರುಣಾಪಭಾವಿತನ್ತಿ ‘‘ಕಿಚ್ಛಂ ವತಾಯಂ ಲೋಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಯಥಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಭುತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನವಿರೋಧಿನೀ ಪಟಿಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ತುಸಿತಭವನತೋ ನಿಯತಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ ಚ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದುತಿಯತತಿಯನಯಾ ಚ ಗಹಿತಾ. ಫಲಕ್ಖಣೇತಿ ಅಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇ. ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ವಜಿರೂಪಮತಾಯೇವ ಸಾತಿಸಯೋ ಪಟಿವೇಧೋತಿ ‘‘ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಬುಜ್ಝನಮತ್ತೇನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ದೇಸನಾಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಠಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿತಚಕ್ಕಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಠಾನಂ ವಿಯ. ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಲೋಕಿಯದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಇತರೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾವಸೇನ ಸಮಾನತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಉರಸಿ ಜಾತತಾಯ ಉರಸೋ ಸಮ್ಭೂತನ್ತಿ ಓರಸಂ ಞಾಣಂ.

ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತೋ ರೂಪಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋತಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಾಧಾರಣತೋ ಚ ಸರೂಪನಿದಸ್ಸನಮಾಹ. ಏತ್ತಕಂ ರೂಪನ್ತಿ ಏತೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ‘‘ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ರೂಪಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರುಪ್ಪನಸಭಾವಞ್ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರುಪ್ಪನಂ ಸೀತಾದಿವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ವಿಸದಿಸುಪ್ಪತ್ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾದಿಭೇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಲಕ್ಖಣ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾದಿಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸನ್ಧಾರಣಾದಿರಸವಸೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಭೂತತ್ತಯಾದಿಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚ. ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸಾಧಾರಣತೋ ಚ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ. ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾ, ಅತ್ಥಿಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರೋಧವಿರೋಧೀ ಹಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿರೋಧೇ ಅಸತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಭವೇ ಸಿದ್ಧಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ರೂಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಿಜ್ಜಾದೀಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಅತೀತಕಾಲಿಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭೂತಂ ಉಪಾದಾನಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇಸು ಕಬಳೀಕಾರಆಹಾರಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ, ಸೋ ಏವ ಗಹಿತೋ, ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ಪನ ಗಹಿತೇನ ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯತಾಮತ್ತೇನ ಉತುಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವಾದಸಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಂ ರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯತೋ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಾಲವಸೇನ ಉದಯದಸ್ಸನಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭೂತವಸೇನ ಮಗ್ಗೇ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಇಧ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಖಣವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ರೂಪನಿರೋಧೋತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧತೋ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಾಭಾವೇ ಅಭಾವತೋ. ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧೇನಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಭಾವೇನ. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆಹಾರನಿರೋಧಾತಿ ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ರೂಪನಿರೋಧಾತಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭವಕಾಲವಸೇನ ಹೇತುದ್ವಯದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಗೇವ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಇಧ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಖಣವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ.

ಇತಿ ವೇದನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುಖಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾದಿವಿಭಾಗಂ. ರೂಪಸಞ್ಞಾದಿಭೇದನ್ತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾ, ಸದ್ದ… ಗನ್ಧ… ರಸ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬ … ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾದಿವಿಭಾಗಂ. ಫಸ್ಸಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಫಸ್ಸಚೇತನಾಮನಸಿಕಾರಾದಿವಿಭಾಗಂ. ಲಕ್ಖಣ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ಇಟ್ಠಾನುಭವನಲಕ್ಖಣಾದಿಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಇಟ್ಠಾಕಾರಸಮ್ಭೋಗರಸಾದಿರಸವಸೇನ ಕಾಯಿಕಅಸ್ಸಾದಾದಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾದಿಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ. ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ವೇದೇತಿ, ಫುಟ್ಠೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಫುಟ್ಠೋ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೯೩) ವಚನತೋ ತೀಸು ವೇದನಾದೀಸು ಖನ್ಧೇಸು ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇ ನಾಮರೂಪಸಮುದಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮವಸೇನ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯೋಪಿ ಸಪ್ಪದೇಸೋ ಸೀಹನಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪದೇಸೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಿಸಯೋ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೋ ದಸ್ಸೀಯತೀತಿ ಆಹ, ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಪರೋ ಸೀಹನಾದೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಾಳಿಯಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಝ್ತೀ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಭಾವೇ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಭಾವಸ್ಸ, ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ನಿರೋಧೇ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಕಥನೇನ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯಲಕ್ಖಣೇ ನಿಯಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಏವ, ನಾಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾ ಏವ, ನಾನುಪ್ಪಾದಾ, ನಿರೋಧಾ ಏವ, ನಾನಿರೋಧಾ’’ತಿ. ತೇನೇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಅನ್ತೋಗಧನಿಯಮಂ ಇಧ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿರೋಧೋತಿ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ವಿರಾಗಾ ವಿಗಮೇನ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿರೋಧವಿರೋಧೀ ಚ ಉಪ್ಪಾದೋ, ಯೇನ ಸೋ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಿಭಾಗೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಸತಿ ನಿರೋಧೇ ಉಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ, ಸೋ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿಭಾವೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಂ. ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಪರೇನ ಪುರಿಮಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ವತ್ತಮಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಮಗ್ಗೇನ ಅನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವಞ್ಚಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸಂ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧೋವ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿಭಾವೋಪಿ ನಿರೋಧೋ ಏವಾತಿ ನತ್ಥಿಭಾವವಿರುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಅನಿರೋಧೋತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ಅನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಾದಂ ವಿಸೇಸೇತಿ. ತತೋ ಇಧ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಅಥ ಖೋ ಅನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಚಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಂ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯವಚನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೋ ಪನಾಯಂ ಅನಿರೋಧೋ ನಾಮ, ಯೋ ‘‘ಅತ್ಥಿಭಾವೋ, ಉಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೋ ಚ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿತಫಲಭಾವೇನ ಫಲುಪ್ಪಾದನಾರಹತಾ ಚಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಉದಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧). ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಿಭಜನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ದ್ವಾದಸಪದಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸ ವಿಭಜನವಸೇನ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಸಬಲಸುತ್ತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸಿತಾಕಾರೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪಚ್ಚಯಾಕಾರಮತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿಯಾ ಅಕರಣೇನ ವಿಭೂತೋ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಸದ್ದತೋ ಚ ಪಿಹಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತೋ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಕುಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ. ವಿವಟೋತಿ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ’’ತಿ. ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಞಾಣೋಭಾಸೇನ ಓಭಾಸಿತೋ ಆದೀಪಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಪಿತೋ ಜೋತಿತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ. ಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿತನ್ತಿ ವಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಂ, ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಟ್ಠಾನೇ ವಾಕೇನ ಗಣ್ಠಿತಞ್ಚ. ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕಾಭಾವೇನ ವಿಗತಪಿಲೋತಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮತಾ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನತಾಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಣಂ. ಸಯಂ ಪಟಿಭಾನಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ. ವಡ್ಢೇನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯಂ. ಸಮಣಕಚವರನ್ತಿ ಸಮಣವೇಸಧಾರಣವಸೇನ ಸಮಣಪಟಿರೂಪತಾಯ ಸಮಣಾನಂ ಕಚವರಭೂತಂ. ಅತ್ತನೋ ರೂಪಪವತ್ತಿಯಾ ಕರಣ್ಡಂ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಧುತ್ತಂ ವಾತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಕಾರಣ್ಡವೋ, ದುಸ್ಸೀಲೋ. ತಂ ಕಾರಣ್ಡವಂ. ನಿದ್ಧಮಥಾತಿ ನೀಹರಥ. ಕಸಮ್ಬುನ್ತಿ ಸಮಣಕಸಟಂ. ಅಪಕಸ್ಸಥಾತಿ ಅಪಕಡ್ಢಥ ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಲಾಪೇತಿ ಪಲಾಪಸದಿಸೇ. ತಥಾ ಹಿ ತಣ್ಡುಲಸಾರರಹಿತೋ ಧಞ್ಞಪಟಿರೂಪಕೋ ಥುಸಮತ್ತಕೋ ಪಲಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸೀಲಾದಿಸಾರರಹಿತೋ ಸಮಣಪಟಿರೂಪಕೋ ಪಲಾಪೋ ವಿಯಾತಿ ಪಲಾಪೋ, ದುಸ್ಸೀಲೋ. ತೇ ಪಲಾಪೇ. ವಾಹೇಥಾತಿ ಅಪನೇಥ. ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ಬಾಳ್ಹಸತಿತಾಯ ಪತಿಸ್ಸತಾ ಹೋಥಾತಿ.

ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ರಾಜೂಪದ್ದವಾದೀಹಿ ಅನುಪದ್ದುತೇನ ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ತಂ ಓತಿಣ್ಣಂ ಜಾತಿಆದಿಸಂಸಾರಭಯಂ ವಿಜಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಂ ಆಗತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ವಸೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ. ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಆಚಾರೇನ ಅಭಿಜಾತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತೋ ಕುತೋಚೀ’’ತಿಆದಿ. ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಜಾತೋ. ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಮ್ಮಾಪಧಾನಿಯಙ್ಗಭಾವೇನ, ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವೇನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸ ತಥಾಪವತ್ತವೀರಿಯವಸೇನ ‘‘ತಚೋ ಏಕಂ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ನವಸು ಠಾನೇಸು ಸಮಾಧಾತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲವಸೇನ ಪಞ್ಚಸು, ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ಚತೂಸೂ’’ತಿ ಏವಂ ನವಸು ಠಾನೇಸು ವೀರಿಯಂ ಸಮಾಧಾತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ.

ಸೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತೀತಿ ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಅಕರಣೇನ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ. ಸಕಂ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸದತ್ಥಂ ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಸೀತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪರಿಹಾಯನಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛ ದ್ವಾರಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಸಜ್ಜಾವಸೇನ ಪೀಠಮದ್ದನತೋ ಪೀಠಮದ್ದನೋ, ನಿರಸ್ಸನವಚನಂ ತಸ್ಸ, ಕಸ್ಸಚಿಪತ್ಥಸ್ಸ ಅಧಾರಣತೋ ಕೇವಲಂ ಪೀಠಭಾರಭೂತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಮಖಮದ್ದನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ದಾನಮಿಚ್ಛಾಯ ಪರೇಸಂ ಮಖಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಣ್ಡಪೂರಕೋತಿ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಪೂರಕೋ.

‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಕುಸೀತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಸೀಸಾಯ ವಸೇನ ಥೋಮಿತೋ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೇ. ಪಹಿತತ್ತೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತಿಪೇಸಿತಚಿತ್ತೇ. ಏತೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸತ್ಥುವನ್ದನಾನಿಸಂಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಹೀನೇನಾತಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೇನ ಧಮ್ಮೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೀನಾಯ ಸದ್ಧಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗೇನಾತಿ ಸೇಟ್ಠೇನ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೇನ ಧಮ್ಮೇನ, ಈಸಕಮ್ಪಿ ಕತಕಾಲುಸಿಯವಿಗತಟ್ಠೇನ ಮಣ್ಡಟ್ಠೇನ ಚ ಪಸನ್ನಮ್ಪಿ ಸುರಾದಿ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ. ಸಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಸನಂ. ಪಸನ್ನಂ ವಿಗತದೋಸಮಲತ್ತಾ ಪಸಾದನಿಯತ್ತಾ ಚ. ಪಾತಬ್ಬಞ್ಚ ಪತ್ತೇನ ವಿಯ ಸುಖೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ದುಚ್ಚರಿತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಕಸಾವಮಲಪಙ್ಕದೋಸರಹಿತತ್ತಾ ಚ.

ಮಣ್ಡಭೂತಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಿ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ. ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪನ ದೇಸನಾಮಣ್ಡಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ದೋಸರಹಿತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾ ಸಕಲೋಪಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮರಾಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಣ್ಡೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾತಾರೋತಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಸಮೇತಾವಿನೋ. ತಥಾ ಹಿ ಆದಿತೋ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಣಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಗತಸಮ್ಮೋಸವಿಗಮೇನ ಪವತ್ತೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋವ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡೋ. ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ. ಚತುಭೂಮಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡೇನ ಮಣ್ಡಭೂತಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಕಸಟ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಪಾಳಿಸೇಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ‘‘ಮಣ್ಡಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ವಚನೇ. ಕಾರಣವಚನಂ, ತೇನ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮುಖಭಾವನಾಯೋಗೋ ನಿರಾಸಙ್ಕಫಲಾವಹೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅನುರೂಪಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ. ಉಗ್ಗಮನನ್ತಿ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ದೋಸಧಾತೂನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ. ಏವಮೇವಾತಿ ಯಥಾ ಭೇಸಜ್ಜಮಣ್ಡಂ ವೇಜ್ಜಸಮ್ಮುಖಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಪಿವನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ಮಣ್ಡಪೇಯ್ಯ ಸಾಸನಂ ಪಿವಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭೇನ ಸಾನಿಸಂಸಾ. ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮನೇನ ಸವಡ್ಢಿ. ಪರತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪತ್ತಿಯಾ, ತಥಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ದುತಿಯದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.