೩. ದಸಬಲವಗ್ಗೋ

೧. ದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ಪಠಮಂ ದುತಿಯಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಖೇಪೋ ಪಠಮಸುತ್ತೇ ಸಙ್ಖೇಪವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ದುತಿಯಸುತ್ತಸ್ಸ ದೇಸಿತತ್ತಾ, ತಞ್ಚ ಪನ ಭಗವಾ ಪಠಮಸುತ್ತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದೇಸೇಸಿ, ದುತಿಯಂ ತತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ. ಪಠಮಂ ವಾ ಸಂಖಿತ್ತರುಚೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದೇಸೇಸಿ, ದುತಿಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ತತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ. ಸೀಹಸಮಾನವುತ್ತಿಕಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಕಥೇನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾವ ಕಥೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುತಿಯಸುತ್ತವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಂವಣ್ಣಿತೇ ಪಠಮಂ ಸಂವಣ್ಣಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ತತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಸುತ್ತೇ. ದಸಹಿ ಬಲೇಹೀತಿ ದಸಹಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಞಾಣಬಲೇಹಿ, ತಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಬಲಾನೀತಿ ತಥಾಗತಬಲಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಾಮಞ್ಚ ತಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯಾದಿಸಾನಿ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣಾದೀನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ತಾದಿಸಾನಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಕದಾಚಿಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನ. ಕಾಳಾವಕನ್ತಿ ಕುಲಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪಕತಿಹತ್ಥಿಕುಲನ್ತಿ ಗಿರಿಚರನದಿಚರವನಚರಾದಿಪ್ಪಭೇದಾ ಗೋಚರಿಯಕಾಳಾವಕನಾಮಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಬಲೇನ ಪಾಕತಿಕಾ ಹತ್ಥಿಜಾತಿ. ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನನ್ತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ. ಏಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಚ ತಥಾ ಹೇಟ್ಠಾಕಥಾಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ದೇಸನಾಸೋತೇನ ವುತ್ತಂ. ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಾರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಸ್ಮಿಯೋ, ತಾ ಬಹೂ ನಾನಾವಿಧಾ ಇತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನಾರಾಯನಂ, ವಜಿರಂ, ತಸ್ಮಾ ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ವಜಿರಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಕಾಯಬಲಂ. ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾಭಾವತೋ, ತತೋ ಏವಸ್ಸ ಬಾಹಿರಕತಾ ಲಾಮಕತಾ ಚ. ತದುಭಯಂ ಪನಸ್ಸ ಕಾರಣೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಕಾಯಬಲತೋ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ವಿಸುಂಯೇವ. ದಸಸು ಠಾನೇಸು ದಸಸು ಞಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು. ಯಾಥಾವಪಟಿವೇಧತೋ ಸಯಞ್ಚ ಅಕಮ್ಪಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಞ್ಚ ತಂಸಮಙ್ಗಿಂ ನೇಯ್ಯೇಸು ಅಧಿಬಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಚಾ’’ತಿ.

ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋತಿ ಕಾರಣಞ್ಚ ಕಾರಣತೋ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ಪವತ್ತತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಕಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತದುಭಯಂ ಭಗವಾ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೇತೂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ತಂ ತಂ ಠಾನಂ, ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನ ಹೇತೂ ನ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ತಂ ತಂ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಠಾನಞ್ಚ…ಪೇ… ಜಾನನಂ ಏಕ’’ನ್ತಿ. ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕತಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ, ಕಮ್ಮಞ್ಞೇವ ವಾ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಂ. ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ಹೇತುತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಗತಿಉಪಧಿಕಾಲಪಯೋಗಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಠಾನಂ, ಕಮ್ಮಂ ಹೇತು. ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನೀಪಟಿಪದಾಜಾನನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಗತಿಗಾಮಿನಿಯಾ ಅಗತಿಗಾಮಿನಿಯಾ ಚ ಪಟಿಪದಾಯ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಜಾನನಂ, ಬಹೂಸುಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಏಕಮೇವ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತೇಸು ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಚೇತನಾ ನಿರಯಗಾಮಿನೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಏಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಅವಿಪರೀತತೋ ಸಭಾವಜಾನನಂ. ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಜಾನನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀಹಿ ಕಾಮಧಾತುಆದೀಹಿ ವಾ ಬಹುಧಾತುನೋ, ತಾಸಂಯೇವ ಧಾತೂನಂ ವಿಪರೀತತಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಧಾತುನೋ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಲೋಕಸ್ಸ ಜಾನನಂ. ಪರಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ. ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಜಾನನನ್ತಿ ಹೀನಾದೀಹಿ ಅಧಿಮುತ್ತೀಹಿ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಭಾವಸ್ಸ ಜಾನನಂ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಪರಸತ್ತಾನಂಯೇವ. ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಜಾನನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಭಾವಸ್ಸ ಅಪರಭಾವಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಯಾ ಚೇವ ಹಾನಿಯಾ ಚ ಜಾನನಂ. ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಪಠಮಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ, ‘‘ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾನಂ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾಧೀನಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಆದೀನಞ್ಚ ನವನ್ನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತೀನಂ. ಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನವುಟ್ಠಾನಜಾನನನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಸ್ಸ, ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಸ್ಸ ‘‘ವೋದಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೨೮) ಏವಂ ವುತ್ತಪಗುಣಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಚೇವ ಭವಙ್ಗಫಲಸಮಾಪತ್ತೀನಞ್ಚ ಜಾನನಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಞ್ಹಿ ಪಗುಣಜ್ಝಾನಂ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೋದಾನಮ್ಪಿ ‘‘ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭವಙ್ಗೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಝಾನೇಹಿ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಜಾನನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ನಿವುಟ್ಠಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಜಾನನಂ. ಚುತೂಪಪಾತಜಾನನನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಸವಕ್ಖಯಜಾನನಂ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥ ಪನೇತಾನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಾನಿ ಸಂವಣ್ಣಿತಾನಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಬ್ಯಾಮೋಹಭಯವಸೇನ ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಸಾರಜ್ಜನಂ ಸಾರದೋ, ಬ್ಯಾಮೋಹಭಯಂ. ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಾರದೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ. ತಂ ಪನ ಞಾಣಸಮ್ಪದಂ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಂ ದೇಸನಾವಿಸೇಸಸಮ್ಪದಂ ಖೇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತೂಸು ಠಾನೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಚತೂಸೂತಿ ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ವತ್ಥೂಸು. ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ವಾ ವತ್ಥುಮತ್ತೇಸು ಚೋದನಾಕಾರಣೇಸು. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೇನ ತಯಾ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಇದಂ ತೇರಸಮಂ ಆಯತನ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾತಿ.

ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇ ಚೋದನಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಕೋಚೀತಿ ಸಮಣಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ. ಸಹ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹ ಹೇತುನಾ. ‘‘ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹೇತುಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ. ಹೇತೂತಿ ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನಹೇತು ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕಾರಕೋ ಸಮ್ಪಾಪಕೋ ವಾ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾರಣಂ, ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಚೋದನಾವತ್ಥುಮೇವ. ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವತೋ. ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಖೇಮಪ್ಪತ್ತರೂಪಾಯ ಚೋದನಾಯ ಅನುಪದ್ದವಂ ಪತ್ತೋ ನಿಚ್ಚಲಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ. ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವಿಸಾರದಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಇಮೇ ಆಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವಾದೀಸು ಇಮೇ ನಾಮ ಆಸವಾ ನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾತಿ ಆಸವಕ್ಖಯವಚನೇನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಸೋ ಕಿಲೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಸವೇಸು ಖೀಣೇಸು ನಪ್ಪಹೀಯೇಯ್ಯ. ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ, ಸಗ್ಗವಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಯೋ ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ, ಸೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಧಮ್ಮೇ ನಿಯ್ಯನ್ತೇ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋತಿ ವೋಹರಿತೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಪನ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೋ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ? ನಿಯ್ಯಾನತ್ಥಸಮಾಧಾನತೋ, ಸೋ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ ‘‘ನಿಯ್ಯಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ.

ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ, ಅಸನ್ತಸನಟ್ಠೇನ ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ, ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ. ಆಸಭಟ್ಠಾನಟ್ಠಾಯಿತಾಯ ಆಸಭಾ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಟಿಜಾನನವಸೇನ ಅಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚತಸ್ಸೋ ವಾ ಪರಿಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಆಸಭಾ. ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಹಿ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಾಭಿಮುಖಾ ಏವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಉಸಭೋ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪದಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಿಸಭಸ್ಸ. ಯೇಸಂ ಬಲುಪ್ಪಾದಾವಟ್ಠಾನಾನಂ ವಸೇನ ಉಸಭಸ್ಸ ಆಸಭಣ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತತೋ ಸಾತಿಸಯಾನಂ ಏವ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಆಸಭಣ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಮಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿಹೀನಮೇವ. ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಚಾತಿ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಏವ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನುಜಾನಾತಿ.

ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮಾತಿ ಇದಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಸ್ಸ ಬಲದಸ್ಸನಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ಯತ್ತಂ ಪರಿಸಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧನಸಮತ್ಥಾಯ ಕಥಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಛೇಕಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪರಿಸಾ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಸ್ಸ ಬಲಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಸಾಸೂ’’ತಿ. ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಮಾರಪರಿಸಾತಿ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ಮಾರಸದಿಸಾನಂ ಮಾರಾನಂ ಪರಿಸಾತಿ ಮಾರಪರಿಸಾ. ಸಬ್ಬಾ ಚೇತಾ ಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಟ್ಠಾನದಸ್ಸನವಸೇನ ಗಹಿತಾ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ‘‘ಏತ್ಥ ರಾಜಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಕತಿವಚನಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಉಗ್ಗಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಕುಸಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ ನಾನಾವೋಹಾರೇಸು ಚ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಾಯ ಚ ಕುಸಲಾ, ಸಮಣಾ ಸಕವಾದಪರವಾದೇಸು ಕುಸಲಾ, ತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಕಥಾಕಥನಂ ನಾಮ ಅತಿವಿಯ ಭಾರಿಯಂ. ದೇವಾನಂ ಉಗ್ಗಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಅಮನುಸ್ಸೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಕಲಸರೀರಂ ಕಮ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾ ವಿಸಞ್ಞಿತಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಾ. ಇತಿ ಚೇತಾ ಪರಿಸಾ ಉಗ್ಗಟ್ಠಾನದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಯಾಮಾದಿಪರಿಸಾ ನ ಗಹಿತಾತಿ? ಭುಸಂ ಕಾಮಾಭಿಗಿದ್ಧತಾಯ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವಿರಹತೋ. ಯಾಮಾದಯೋ ಹಿ ಉಳಾರುಳಾರೇ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವನ್ತಾ ತತ್ಥಾಭಿಗಿದ್ಧತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಸಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆನುಭಾವೇನ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾ ಕದಾಚಿ ನೇಸಂ ಪಯಿರುಪಾಸನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ ತಾದಿಸೇ ಮಹಾಸಮಯೇ. ತೇನೇವ ಹಿ ವಿಮಾನವತ್ಥುದೇಸನಾಪಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಾ ಬಹುಲಾ ನಾಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠನಾದನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿಹತಭಾವೇನ ಉತ್ತಮನಾದಂ. ಅಭೀತನಾದನ್ತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಯೋಗತೋ ಕುತೋಚಿ ನಿಬ್ಭಯನಾದಂ. ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನಾತಿ ಖನ್ಧಿಯವಗ್ಗೇ ಆಗತೇನ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನ. ಸಹನತೋತಿ ಖಮನತೋ. ಹನನತೋತಿ ವಿಧಮನತೋ ವಿದ್ಧಂಸನತೋ. ಯಥಾ ವಾತಿಆದಿ ‘‘ಸೀಹನಾದಸದಿಸಂ ವಾ ನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ.

ಏತನ್ತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ಪದಂ. ಪಞ್ಞಾಪಭಾವಿತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಪರಿಭಾವಿತಾಯ ಪಾರಮಿತಾಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಕರುಣಾಪಭಾವಿತನ್ತಿ ‘‘ಕಿಚ್ಛಂ ವತಾಯಂ ಲೋಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಯಥಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಭುತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನವಿರೋಧಿನೀ ಪಟಿಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ತುಸಿತಭವನತೋ ನಿಯತಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ ಚ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದುತಿಯತತಿಯನಯಾ ಚ ಗಹಿತಾ. ಫಲಕ್ಖಣೇತಿ ಅಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇ. ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ವಜಿರೂಪಮತಾಯೇವ ಸಾತಿಸಯೋ ಪಟಿವೇಧೋತಿ ‘‘ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಬುಜ್ಝನಮತ್ತೇನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ದೇಸನಾಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಠಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿತಚಕ್ಕಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಠಾನಂ ವಿಯ. ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಲೋಕಿಯದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಇತರೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾವಸೇನ ಸಮಾನತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಉರಸಿ ಜಾತತಾಯ ಉರಸೋ ಸಮ್ಭೂತನ್ತಿ ಓರಸಂ ಞಾಣಂ.

ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತೋ ರೂಪಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋತಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಾಧಾರಣತೋ ಚ ಸರೂಪನಿದಸ್ಸನಮಾಹ. ಏತ್ತಕಂ ರೂಪನ್ತಿ ಏತೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ‘‘ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ರೂಪಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರುಪ್ಪನಸಭಾವಞ್ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರುಪ್ಪನಂ ಸೀತಾದಿವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ವಿಸದಿಸುಪ್ಪತ್ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾದಿಭೇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಲಕ್ಖಣ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾದಿಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸನ್ಧಾರಣಾದಿರಸವಸೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಭೂತತ್ತಯಾದಿಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚ. ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸಾಧಾರಣತೋ ಚ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ. ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾ, ಅತ್ಥಿಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರೋಧವಿರೋಧೀ ಹಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿರೋಧೇ ಅಸತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಭವೇ ಸಿದ್ಧಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ರೂಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಿಜ್ಜಾದೀಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಅತೀತಕಾಲಿಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭೂತಂ ಉಪಾದಾನಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇಸು ಕಬಳೀಕಾರಆಹಾರಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ, ಸೋ ಏವ ಗಹಿತೋ, ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ಪನ ಗಹಿತೇನ ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯತಾಮತ್ತೇನ ಉತುಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವಾದಸಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಂ ರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯತೋ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಾಲವಸೇನ ಉದಯದಸ್ಸನಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭೂತವಸೇನ ಮಗ್ಗೇ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಇಧ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಖಣವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ರೂಪನಿರೋಧೋತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧತೋ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಾಭಾವೇ ಅಭಾವತೋ. ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧೇನಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಭಾವೇನ. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆಹಾರನಿರೋಧಾತಿ ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ರೂಪನಿರೋಧಾತಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭವಕಾಲವಸೇನ ಹೇತುದ್ವಯದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಗೇವ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಇಧ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಖಣವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ.

ಇತಿ ವೇದನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುಖಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾದಿವಿಭಾಗಂ. ರೂಪಸಞ್ಞಾದಿಭೇದನ್ತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾ, ಸದ್ದ… ಗನ್ಧ… ರಸ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬ … ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾದಿವಿಭಾಗಂ. ಫಸ್ಸಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಫಸ್ಸಚೇತನಾಮನಸಿಕಾರಾದಿವಿಭಾಗಂ. ಲಕ್ಖಣ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ಇಟ್ಠಾನುಭವನಲಕ್ಖಣಾದಿಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಇಟ್ಠಾಕಾರಸಮ್ಭೋಗರಸಾದಿರಸವಸೇನ ಕಾಯಿಕಅಸ್ಸಾದಾದಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾದಿಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ. ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ವೇದೇತಿ, ಫುಟ್ಠೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಫುಟ್ಠೋ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೯೩) ವಚನತೋ ತೀಸು ವೇದನಾದೀಸು ಖನ್ಧೇಸು ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇ ನಾಮರೂಪಸಮುದಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮವಸೇನ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯೋಪಿ ಸಪ್ಪದೇಸೋ ಸೀಹನಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪದೇಸೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಿಸಯೋ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೋ ದಸ್ಸೀಯತೀತಿ ಆಹ, ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಪರೋ ಸೀಹನಾದೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಾಳಿಯಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಝ್ತೀ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಭಾವೇ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಭಾವಸ್ಸ, ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ನಿರೋಧೇ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಕಥನೇನ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯಲಕ್ಖಣೇ ನಿಯಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಏವ, ನಾಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾ ಏವ, ನಾನುಪ್ಪಾದಾ, ನಿರೋಧಾ ಏವ, ನಾನಿರೋಧಾ’’ತಿ. ತೇನೇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಅನ್ತೋಗಧನಿಯಮಂ ಇಧ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿರೋಧೋತಿ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ವಿರಾಗಾ ವಿಗಮೇನ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿರೋಧವಿರೋಧೀ ಚ ಉಪ್ಪಾದೋ, ಯೇನ ಸೋ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಿಭಾಗೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಸತಿ ನಿರೋಧೇ ಉಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ, ಸೋ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿಭಾವೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಂ. ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಪರೇನ ಪುರಿಮಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ವತ್ತಮಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಮಗ್ಗೇನ ಅನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವಞ್ಚಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸಂ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧೋವ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿಭಾವೋಪಿ ನಿರೋಧೋ ಏವಾತಿ ನತ್ಥಿಭಾವವಿರುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಅನಿರೋಧೋತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ಅನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಾದಂ ವಿಸೇಸೇತಿ. ತತೋ ಇಧ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಅಥ ಖೋ ಅನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಚಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಂ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯವಚನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೋ ಪನಾಯಂ ಅನಿರೋಧೋ ನಾಮ, ಯೋ ‘‘ಅತ್ಥಿಭಾವೋ, ಉಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೋ ಚ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿತಫಲಭಾವೇನ ಫಲುಪ್ಪಾದನಾರಹತಾ ಚಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಉದಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧). ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಿಭಜನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ದ್ವಾದಸಪದಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸ ವಿಭಜನವಸೇನ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಸಬಲಸುತ್ತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸಿತಾಕಾರೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪಚ್ಚಯಾಕಾರಮತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿಯಾ ಅಕರಣೇನ ವಿಭೂತೋ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಸದ್ದತೋ ಚ ಪಿಹಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತೋ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಕುಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ. ವಿವಟೋತಿ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ’’ತಿ. ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಞಾಣೋಭಾಸೇನ ಓಭಾಸಿತೋ ಆದೀಪಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಪಿತೋ ಜೋತಿತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ. ಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿತನ್ತಿ ವಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಂ, ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಟ್ಠಾನೇ ವಾಕೇನ ಗಣ್ಠಿತಞ್ಚ. ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕಾಭಾವೇನ ವಿಗತಪಿಲೋತಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮತಾ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನತಾಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಣಂ. ಸಯಂ ಪಟಿಭಾನಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ. ವಡ್ಢೇನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯಂ. ಸಮಣಕಚವರನ್ತಿ ಸಮಣವೇಸಧಾರಣವಸೇನ ಸಮಣಪಟಿರೂಪತಾಯ ಸಮಣಾನಂ ಕಚವರಭೂತಂ. ಅತ್ತನೋ ರೂಪಪವತ್ತಿಯಾ ಕರಣ್ಡಂ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಧುತ್ತಂ ವಾತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಕಾರಣ್ಡವೋ, ದುಸ್ಸೀಲೋ. ತಂ ಕಾರಣ್ಡವಂ. ನಿದ್ಧಮಥಾತಿ ನೀಹರಥ. ಕಸಮ್ಬುನ್ತಿ ಸಮಣಕಸಟಂ. ಅಪಕಸ್ಸಥಾತಿ ಅಪಕಡ್ಢಥ ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಲಾಪೇತಿ ಪಲಾಪಸದಿಸೇ. ತಥಾ ಹಿ ತಣ್ಡುಲಸಾರರಹಿತೋ ಧಞ್ಞಪಟಿರೂಪಕೋ ಥುಸಮತ್ತಕೋ ಪಲಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸೀಲಾದಿಸಾರರಹಿತೋ ಸಮಣಪಟಿರೂಪಕೋ ಪಲಾಪೋ ವಿಯಾತಿ ಪಲಾಪೋ, ದುಸ್ಸೀಲೋ. ತೇ ಪಲಾಪೇ. ವಾಹೇಥಾತಿ ಅಪನೇಥ. ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ಬಾಳ್ಹಸತಿತಾಯ ಪತಿಸ್ಸತಾ ಹೋಥಾತಿ.

ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ರಾಜೂಪದ್ದವಾದೀಹಿ ಅನುಪದ್ದುತೇನ ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ತಂ ಓತಿಣ್ಣಂ ಜಾತಿಆದಿಸಂಸಾರಭಯಂ ವಿಜಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಂ ಆಗತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ವಸೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ. ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಆಚಾರೇನ ಅಭಿಜಾತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತೋ ಕುತೋಚೀ’’ತಿಆದಿ. ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಜಾತೋ. ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಮ್ಮಾಪಧಾನಿಯಙ್ಗಭಾವೇನ, ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವೇನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸ ತಥಾಪವತ್ತವೀರಿಯವಸೇನ ‘‘ತಚೋ ಏಕಂ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ನವಸು ಠಾನೇಸು ಸಮಾಧಾತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲವಸೇನ ಪಞ್ಚಸು, ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ಚತೂಸೂ’’ತಿ ಏವಂ ನವಸು ಠಾನೇಸು ವೀರಿಯಂ ಸಮಾಧಾತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ.

ಸೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತೀತಿ ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಅಕರಣೇನ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ. ಸಕಂ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸದತ್ಥಂ ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಸೀತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪರಿಹಾಯನಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛ ದ್ವಾರಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಸಜ್ಜಾವಸೇನ ಪೀಠಮದ್ದನತೋ ಪೀಠಮದ್ದನೋ, ನಿರಸ್ಸನವಚನಂ ತಸ್ಸ, ಕಸ್ಸಚಿಪತ್ಥಸ್ಸ ಅಧಾರಣತೋ ಕೇವಲಂ ಪೀಠಭಾರಭೂತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಮಖಮದ್ದನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ದಾನಮಿಚ್ಛಾಯ ಪರೇಸಂ ಮಖಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಣ್ಡಪೂರಕೋತಿ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಪೂರಕೋ.

‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಕುಸೀತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಸೀಸಾಯ ವಸೇನ ಥೋಮಿತೋ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೇ. ಪಹಿತತ್ತೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತಿಪೇಸಿತಚಿತ್ತೇ. ಏತೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸತ್ಥುವನ್ದನಾನಿಸಂಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಹೀನೇನಾತಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೇನ ಧಮ್ಮೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೀನಾಯ ಸದ್ಧಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗೇನಾತಿ ಸೇಟ್ಠೇನ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೇನ ಧಮ್ಮೇನ, ಈಸಕಮ್ಪಿ ಕತಕಾಲುಸಿಯವಿಗತಟ್ಠೇನ ಮಣ್ಡಟ್ಠೇನ ಚ ಪಸನ್ನಮ್ಪಿ ಸುರಾದಿ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ. ಸಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಸನಂ. ಪಸನ್ನಂ ವಿಗತದೋಸಮಲತ್ತಾ ಪಸಾದನಿಯತ್ತಾ ಚ. ಪಾತಬ್ಬಞ್ಚ ಪತ್ತೇನ ವಿಯ ಸುಖೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ದುಚ್ಚರಿತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಕಸಾವಮಲಪಙ್ಕದೋಸರಹಿತತ್ತಾ ಚ.

ಮಣ್ಡಭೂತಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಿ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ. ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪನ ದೇಸನಾಮಣ್ಡಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ದೋಸರಹಿತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾ ಸಕಲೋಪಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮರಾಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಣ್ಡೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾತಾರೋತಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಸಮೇತಾವಿನೋ. ತಥಾ ಹಿ ಆದಿತೋ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಣಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಗತಸಮ್ಮೋಸವಿಗಮೇನ ಪವತ್ತೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋವ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡೋ. ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ. ಚತುಭೂಮಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡೇನ ಮಣ್ಡಭೂತಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಕಸಟ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಪಾಳಿಸೇಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ‘‘ಮಣ್ಡಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ವಚನೇ. ಕಾರಣವಚನಂ, ತೇನ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮುಖಭಾವನಾಯೋಗೋ ನಿರಾಸಙ್ಕಫಲಾವಹೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅನುರೂಪಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ. ಉಗ್ಗಮನನ್ತಿ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ದೋಸಧಾತೂನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ. ಏವಮೇವಾತಿ ಯಥಾ ಭೇಸಜ್ಜಮಣ್ಡಂ ವೇಜ್ಜಸಮ್ಮುಖಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಪಿವನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ಮಣ್ಡಪೇಯ್ಯ ಸಾಸನಂ ಪಿವಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭೇನ ಸಾನಿಸಂಸಾ. ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮನೇನ ಸವಡ್ಢಿ. ಪರತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪತ್ತಿಯಾ, ತಥಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ದುತಿಯದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಪನಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಏತ್ಥ ದಸ್ಸನಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾವ ದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಪದಾನಿ ಏಕತ್ಥಾನೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಏಕತ್ಥತ್ತೇಪಿ ಞಾಣಲಕ್ಖಣಞಾಣಪ್ಪಭಾವವಿಸಯಸ್ಸ್ಸ ತಥಾದಸ್ಸನಭಾವಾವಿರೋಧನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾನನಲಕ್ಖಣಞ್ಹಿ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಞಾಣಪ್ಪಭಾವನ್ತಿ ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಞಾಣಕಿಚ್ಚವಿಸಯೋಭಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಞಾಣೇನ ವಿವಟ್ಟೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಚ ಜಾನನದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಞಾಣಲಕ್ಖಣಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಜಾನತೋತಿ ವಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಞಾಣೇನ ಜಾನತೋ, ಅಪರಭಾಗೇನ ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತೋ. ಜಾನತೋತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ನ ಜಾನನಂ ಅನುಸ್ಸವಾಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಮತ್ತವಸೇನ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ರೂಪಾನಿ ವಿಯ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಾದೀನಿ ತೇಸಞ್ಚ ಸಮುದಯಾದಿಕೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತಿ ಆಸವಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾನಂ. ಸೋ ಪನ ತೇಸಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಾವೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಖೀಣಾಕಾರೋ ನತ್ಥಿಭಾವೋ’’ತಿ. ಆಸವಕ್ಖಯಸದ್ದಸ್ಸ ಖೀಣಾಕಾರಾದೀಸು ಆಗತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಜುಮಗ್ಗಾನುಸಾರಿನೋತಿ ಕಿಲೇಸವಙ್ಕಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಪಹಾನೇನ ಉಜುಭೂತೇ ಸವಿಪಸ್ಸನಾಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ. ಯದೇವ ಹಿಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ. ಖಯಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಞಾಣಂ ‘‘ತತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅನನ್ತರಾ’’ತಿ ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ ಞಾಣಂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಪನ ಅಞ್ಞಾ ಅರಹತ್ತನ್ತಿ. ಯದಿಪಿ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಖಯಸ್ಮಿಂ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪನ ‘‘ಆಸವೇ ಖೀಣೇ ಮಗ್ಗೋ ಖಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿ. ಸಮಣೋತಿ ಸಮಿತಪಾಪೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸೋ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋ ಹೋತೀತಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ’’ತಿ ಇಧ ಫಲಂ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಮಗ್ಗೋ, ತೇನ ಪತ್ತಬ್ಬತೋ ಫಲಂ. ಏತೇನೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಪಿ ಆಸವಕ್ಖಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಜಾನತೋ ಏವ ಪಸ್ಸತೋ ಏವಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ನಿಯಮೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಅನಿಟ್ಠಾಪನ್ನೋವಾತಿ ತಸ್ಸ ನಿಯಮಸ್ಸ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನೋ ಅಜಾನತೋ ನೋ ಅಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನ ನ ಜಾನಾತಿ, ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ನೋ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾ ಆಸವಕ್ಖಯಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ನೋ ಅಜಾನತೋ, ನೋ ಅಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಏತೇನ ವಚನೇನ. ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಕೇ ಪನ ತೇತಿ? ‘‘ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೮; ಮ. ನಿ. ೨.೨೨೮) ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೮; ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೧, ೨೨೭) ಏವಮಾದಿವಾದಾ. ತೇಸು ಕೇಚಿ ಅಭಿಜಾತಿಸಙ್ಕನ್ತಿಮತ್ತೇನ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಇಸ್ಸರಪಜಾಪತಿಕಾರಣಾದಿವಸೇನ. ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಸಾರಾದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮೇನ ಪದದ್ವಯೇನಾತಿ ‘‘ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ. ಉಪಾಯೋ ವುತ್ತೋ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ನೋ ಅಜಾನತೋ, ನೋ ಅಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ. ಅನುಪಾಯೋ ಹೋತಿ ಏಸ ಆಸವಾನಂ ಖಯಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಿ ‘‘ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಅನಿಯಮವಚನೇನ ಅನುಪಾಯಪಟಿಸೇಧೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಬೋಧಿತೋ ಹೋತೀತಿ. ತಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಬೋಧಿತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಏವಂ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಕತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ದಬ್ಬಜಾತಿಕೋತಿ ದಬ್ಬರೂಪೋ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ದ್ರಬ್ಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದ್ರಬ್ಯಂ ವಿನಸ್ಸತಿ ನಾದ್ರಬ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು. ದಬ್ಬಜಾತಿಕೋ ವಾ ಸಾರಸಭಾವೋ, ಸಾರುಪ್ಪಸೀಲಾಚಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ನ ಖೋ ದಬ್ಬ ದಬ್ಬಾ ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೪). ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾತಿ ವತ್ತಂ ಉತ್ತಮಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ. ಯೋ ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಕಾತುಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ವಸ್ಸವಾತಾದಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಛತ್ತಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ಸೋ ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಪದಟ್ಠಾನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಥಕರಣಧಮ್ಮಭಾವೇನ ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಾನಿ, ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೫). ಏವಂ ಜಾನತೋತಿ ಏವಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಜಾನನಹೇತು ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಆಸವಾ ವಡ್ಢನ್ತಿಯೇವ, ನ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಖೋ…ಪೇ… ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅರಹತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ ಯುತ್ತಂ ಫಲಗ್ಗಹಣೇನ ಹೇತುನೋ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ’’ತಿ.

ಆಗಮನಂ ಆಗಮೋ, ತಂ ಆವಹತೀತಿ ಆಗಮನೀಯಾ, ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ. ಖಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಾವೇನಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಖಯೇತಿ ಪನ ವಿಸಯೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ. ಉಪನಿಸೀದತಿ ಫಲಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಕಾರಣಂ ಉಪನಿಸಾ. ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸತೋ. ಸಾತಿ ವಿಮುತ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ. ಮನಸ್ಮಿಂ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೇ ಪನ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ‘‘ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿರಜ್ಜತಿ ಅಸೇಸಸಙ್ಖಾರತೋ ಏತೇನಾತಿ ವಿರಾಗೋ, ಮಗ್ಗೋ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ಏತಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಪಿ ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಕ್ಖಿಕಾ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಾವ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ, ತಾವ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಹಿ ವಚನತೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣತೋ ಪರಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ. ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸೇಸಭೂತೋ ಸಾಮಞ್ಞಭೂತೋ ಚ ಯೋ ಯೋ ಸಭಾವೋ ಯಥಾಸಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಜಾನನಂ ಯಥಾಸಭಾವಜಾನನಂ. ತದೇವ ದಸ್ಸನಂ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣತ್ಥೇನ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ ಚ ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತರುಣವಿಪಸ್ಸನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸಙ್ಖಾರಪರಿಚ್ಛೇದೇಞಾಣನ್ತಿ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹಞಾಣಂ ವದತಿ. ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಯವಿಪಸ್ಸನಾದಿಕಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಸನಂ. ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇಞಾಣನ್ತಿ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಞಾಣಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫.; ೪.೯೯; ೫.೧೦೭೧) ಹಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗಸುಖನ್ತಿ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಸಹಿತಸುಖಂ. ದರಥ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಕಿಲೇಸದರಥಸ್ಸ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ. ‘‘ಸುಖಂಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಉಪನಿಸಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸುಖಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪನಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೬೬;೩.೩೫೯; ಅ.ನಿ. ೧.೩.೯೬) ವುತ್ತಅಪ್ಪನಾಸುಖಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಸುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬಲವಪೀತೀತಿ ಫರಣಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾ ಪೀತಿ. ತಾದಿಸಾ ಹಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸುಖಸಮಾಧೀಹಿ ಲದ್ಧಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ನೀವರಣಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತೀ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ದರಥಂ ಪರಿಳಾಹಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾ ಹಿ ದರಥಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದುಬ್ಬಲಪೀತೀತಿ ತರುಣಪೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾ ಹಿ ಬಲವಪೀತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸದ್ಧಾತಿ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನಂ ಕಮ್ಮಫಲಸ್ಸ ಚ ಸದ್ದಹನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ, ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಏಕವಾರಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸದ್ಧಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದಹನ್ತೋ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಮುದಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಸಾ ಹಿ ದುಬ್ಬಲಪೀತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಚ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಜರಾಮರಣದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಸೋಕಾದಯೋ ಚಾತಿ ಅಪರೇ. ತದುಭಯಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ ಪಠಮೋ ಏವತ್ಥೋ ಯುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಸದ್ದಹತಿ, ರತನತ್ತಯೇ ಚ ಪಸಾದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಞ್ಹಿ ಅಪರಾಪರಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಆಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪವತ್ತಿದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯತೋ ‘‘ಏಕನ್ತತೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಇಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೧). ಸವಿಕಾರಾತಿ ಉಪ್ಪಾದವಿಕಾರೇನ ಸವಿಕಾರಾ ಖನ್ಧಜಾತಿ ಜಾಯನಟ್ಠೇನ. ಜಾತಿಯಾ ಪನ ಅಸತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾ ಹಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಭವೋತಿ ಕಮ್ಮಭವಾದಿಕೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಕಮ್ಮಭವೋ. ಸೋ ಹಿ ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ. ಏವಮಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಏತೇನುಪಾಯೇನಾ’’ತಿ. ಸೇಸಪದಾನೀತಿ ಉಪಾದಾನಾದಿಪದಾನಿ. ಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಂ, ಗೋತ್ರಭುಞಾಣಂ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಂ. ಸೋ ಹಿ ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಟ್ಠಾನಂ ಕಯಿರತೀತಿ ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿದೂಪನಿಸೋ ವಿರಾಗೋತಿ ‘‘ವಿರಾಗೋ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ.

ಕೇನ ಉದಕೇನ ವಿದಾರಯಿತ್ವಾ ಗತಪದೇಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ಕನ್ದರೋ. ನಿತಮ್ಬೋತಿಪಿ ಉದಕಸ್ಸ. ಯಥಾ ನಿನ್ನಂ ಉದಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಥಾ ನಿವತ್ತನಭಾವೇನ ನದೀಕುಞ್ಛೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಉತುವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಪವತ್ತೋ ಪಥವೀವಿವರೋತಿ ಕತ್ವಾ ಪದರೋ. ಖುದ್ದಿಕಾ ಉದಕವಾಹಿನಿಯೋ ಸಾಖಾ ವಿಯಾತಿ ಸಾಖಾ, ಖುದ್ದಕಾ ಸೋಬ್ಭಾ ಕುಸುಬ್ಭಾ ಓ-ಕಾರಸ್ಸ ಉ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿಆದಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪನೀತಾಯ ಉಪಮಾಯ ಉಪಮೇಯ್ಯೇನ ಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ, ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಬ್ಬತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಚಿರಂತನಕಾಲಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಪಚುರಜನೇಹಿ ದುಪ್ಪಜಹನತೋ ‘‘ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಲೋಕತ್ತಯಾಭಿಬ್ಯಾಪನತೋ ಅಭಿಸನ್ದನತೋ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಮೇಘಸದಿಸಾ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಮೇಘೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಥಾ ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಟ್ಟಂ ಅನುಪವತ್ತಿತೋ ಪರಮ್ಪರಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ಕನ್ದರಾದಿಸದಿಸಾ. ವಿಮುತ್ತಿ ಏಕರಸತ್ತಾ, ಹಾನಿವುದ್ಧಿಅಭಾವತೋ ಚ ಸಾಗರಸದಿಸಾತಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಸಿದ್ಧಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ, ನಾಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಪವತ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ…ಪೇ… ವಸ್ಸನಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅಸ್ಸುತವಾ ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮತ್ಥನಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಲಾಸಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವುಟ್ಠಿತೇಮನತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ತಣ್ಹಾ ಹಿ ‘‘ಸ್ನೇಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಅನ್ತಭವನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಪತ್ತೋ, ತದನ್ತಸ್ಸ ಭಾಗಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಉಪಮಾನಿದಸ್ಸನಂ ಕತಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಟ್ಟಂ ಪೂರೇತ್ವಾಪಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಹಿ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಸ್ಸೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಾ ಹಿ ಪೂರಿತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಟ್ಟಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಜಾತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯವಟ್ಟದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪನ ಯದಿಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನ ಆಗತಂ, ಸುತ್ತನ್ತರೇಸು ಪನ ಆಗತಮೇವಾತಿ ತತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಯಿದಂ ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ವಸೇನಾಯಂ ದೇಸನಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇಸಂ ಪನ ವಸೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಸುತ್ತನ್ತರಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಯಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಾಳಿಯಾ ವಸೇನ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸನಂ. ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾ ಖನ್ಧಾ ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸವಿಕಾರಾ’’ತಿ. ಅನಿಚ್ಚತಾಲಕ್ಖಣಾದಿದೀಪನತೋ ಲಕ್ಖಣಾಹಟಂ. ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ನಿಜ್ಜಟನ್ತಿ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ, ಸುದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಕಮ್ಮಂ ಆರಭತೀತಿಆದಿ ಪಾಳಿಯಂ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ. ದೇವಸ್ಸಾತಿ ಮೇಘಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ…ಪೇ… ಠಿತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನನು ಪುಬ್ಬೇ ದೇವಟ್ಠಾನಿಯೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ, ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಫಲಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕೋ ಹಿ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೇ ಚ ಉಚ್ಛಿನ್ನಸಂಯೋಗೇ ಖೀಣಾಸವಸಮಞ್ಞಾತಿ.

ಉಪನಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಸೋತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ. ಯದಿ ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನಿ ಭೂತೇ ವಿಯ ಉಪಚಾರೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಕಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅತಿಪ್ಪಗೋಯೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸೋತಿ ಪಕತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಣವೇಲಾಯ ಅತಿವಿಯ ಪಾತೋ ಏವ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸಭಾಗೋ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಏತಂ ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಚಿನ್ತನಂ ಅಹೋಸಿ. ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸ್ಸಾತಿ ರಾಜಗಹನಗರೇ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸ್ಸ ವೇಳುವನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತನಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಿಂ ವಾದೀತಿ ಚತೂಸು ವಾದೇಸು ಕತರಂ ವಾದಂ ವದಸಿ. ಕಿಮಕ್ಖಾಯೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಕಿಂ ವದತೀತಿ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ವಾದೇ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇನ ವದತಿ ಯಥಾ ಕಿಂ ತೇ ಜಾತಲಿಙ್ಗಂ. ಸಬ್ಬನಾಮಞ್ಹೇತಂ, ಯದಿದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ. ವದತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾದೋ, ದಸ್ಸನಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ…ಪೇ… ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ವಾದಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಇದಂ ವಚನನ್ತಿ ‘‘ಏಕಮಿದಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ. ಸಾತಿ ‘‘ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಮ್ಮವಾದಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಕಥಾ. ಅಚ್ಛರಂ ಅಙ್ಗುಲಿಫೋಟನಂ ಅರಹತೀತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಅಬ್ಭುತನ್ತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಪದಸಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬವಾದಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚತುಬ್ಬಿಧವಾದಾನಂ. ಪಠಮೋ ಹೇತ್ಥ ಸಸ್ಸತವಾದೋ, ದುತಿಯೋ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ, ತತಿಯೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದೋ, ಚತುತ್ಥೋ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನವಾದೋ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಿತ್ತನಂ ವಾ ಪಚುರಜನಞಾಣಸ್ಸ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠತಾಯ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ, ತಥಾ ಅವಭಾಸನತೋ ಚೇತಸಿ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ ಗಮ್ಭೀರಾವಭಾಸಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ. ತದೇವ ಪದನ್ತಿ ಫಸ್ಸಪದಂಯೇವ ಆದಿಭೂತಂ ಗಹೇತ್ವಾ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪುರಿಮಸುತ್ತೇತಿ ಅನನ್ತರೇ ಪುರಿಮೇ ಸುತ್ತೇ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪದತ್ಥೇ ತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಅನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇತರಂ ಅತ್ಥತೋ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ಕೇವಲಂ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಖೋ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭೂತಅಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಕಾಯೇನಾತಿ ಚೋಪನಕಾಯೇನ, ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಹಿ ಕಾಮಂ ಪಟ್ಠಾನೇ ಆಗತೇಸು ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಚೇತನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಾಯೇ ಸತಿ ಏವ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಾಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಭಾವೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಯೇನಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕರೀಯತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಕಾಯೇ ವಾ, ಹಾನನ್ದ, ಸತಿ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ವಾಚಾಯಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮನಸಾತಿ ಪಾತುಭೂತೇನ ಮನಸಾ, ನ ಮನಮತ್ತೇನಾತಿ. ಅತ್ತನಾ ಪರೇಹಿ ಅನುಸ್ಸಾಹಿತೇನ. ಪರೇನಾತಿ ಪರೇನ ಅನುಸ್ಸಾಹೇನ. ಸಮ್ಪಜಾನೇನಾತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತವಸೇನ ಪಜಾನನ್ತೇನ. ಅಸಮ್ಪಜಾನೇನಾತಿ ತಥಾ ನ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ, ಕಾಯಿಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಉಪಚಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಸಞ್ಚೇತನಾಸುಪಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚೇತನಾ ಪವತ್ತಿಯಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿಯೇವಾತಿ ‘‘ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ವಚೀದ್ವಾರೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಕುಸಲವಸೇನ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಥಾ-ಸದ್ದೇನ ಉಪಸಂಹರತಿ. ರೂಪಾರೂಪಚೇತನಾಹೀತಿ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾಹಿ. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಯಥಾರಹನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾಪಿ ಚೇತನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಕುಸಲಾನಮ್ಪಿ ಪಗೇವ ಇತರಾಧಿಟ್ಠಹಿತಾವಿಜ್ಜಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಯಥಾವುತ್ತಚೇತನಾಭೇದನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಕಾಯಚೇತನಾದಿವಿಭಾಗಂ. ಪರೇಹಿ ಅನುಸ್ಸಾಹಿತೋ ಸರಸೇನೇವ ಪವತ್ತಮಾನೋ. ಪರೇಹಿ ಕಾರಿಯಮಾನೋತಿ ಪರೇಹಿ ಉಸ್ಸಾಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಕಯಿರಮಾನೋ. ಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಅನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ಜಾನನ್ತೋಪಿ. ಕಮ್ಮಮೇವ ಜಾನನ್ತೋತಿ ತದಾ ಅತ್ತನಾ ಕರಿಯಮಾನಕಮ್ಮಮೇವ ಜಾನನ್ತೋ.

ಚತೂಸೂತಿ ‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ಪರೇ ವಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು. ಯಥಾವುತ್ತೇ ಏಕೂನವೀಸತಿಚೇತನಾಧಮ್ಮೇ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಸಸಙ್ಖಾರಿಕಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜಾನಕತಾಸಮ್ಪಜಾನಕತಭಾವೇನ ಚತುಗುಣೇ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛಸತ್ತತಿ ದ್ವೇಸತಾ ಚೇತನಾಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಯೇಸಂ ಸಹಜಾತಕೋಟಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ಅನುಪತಿತಾ’’ತಿಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಾ. ತೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ. ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಸಾದಕಾಯೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸೋ ಕಾಯೋ ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧೇನ ನ ಹೋತಿ. ವಾಚಾತಿ ಸದ್ದವಾಚಾ. ಮನೋತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಯೋಜೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ವಾಚಾಪಿ ದ್ವಾರಭೂತಾ ಮನೋಪಿ ದ್ವಾರಭೂತೋ’’ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಥಂ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅವಿಪಾಕತ್ತಾತಿ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಅಕಮ್ಮಕರಣಭಾವತೋ.

ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ. ಖೇತ್ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅವಿರುಹನಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಕಾರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಆಧಾರಭೂತಕಾರಣಭಾವೇನ. ಸಞ್ಚೇತನಾಮೂಲಕನ್ತಿ ಸಞ್ಚೇತನಾನಿಮಿತ್ತಂ. ವಿರುಹನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾನನ್ತಿ ‘‘ವಿರುಹನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ. ಇಮಿನಾ ವಿರುಹನಾದಿಭಾವೇನ ವೇದನಾ ‘‘ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾ’’ತಿ ಕಥಿತಾ, ನಯಿಧ ಜೇಟ್ಠಲಕ್ಖಣಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜಕಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಪೇತ್ಥ ಸುಖಸಣ್ಹಸಭಾವವಿಪಾಕಭೂತಾ ವೇದನಾವ.

ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಉಪವಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮೇವ ಕಥಿತಂ ಇತರದುಕ್ಖಸ್ಸಪಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ.

ಉಪವಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪನೇನ. ಚತುಸಚ್ಚಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪರಿಯೋಸಾನ…ಪೇ… ಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನಾತಿ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವವಸೇನ. ಜರಾಮರಣಾಪದೇಸೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ವಿನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಹೇತ್ಥ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ. ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಆಗತೋತಿ ಉಪಗತೋ, ಅಧಿಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಏವಂ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಮಗ್ಗಞಾಣೇನೇವ, ನ ಫಲಞಾಣೇನ. ಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಪನ್ನೋ ಪತ್ತೋ. ಅನಯೇ ನಇರಿಯನತೋ, ಅಯೇ ಚ ಇರಿಯನತೋ, ಸದೇವಕೇನ ಚ ಲೋಕೇನ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಅಕರಣೀಯತೋ ಅರಿಯಪಕ್ಖಂ ಭಜನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭೂಮಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಕಪಞ್ಞಾಯ. ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತೋ ನಾಮ.

ಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಉತ್ತಾನಮೇವ ಸಬ್ಬಸೋವ ಸತ್ತಮೇ ಆಗತನಯತ್ತಾ, ವಿನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಹಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ದೇಸಿತಂ, ಪರಿಸಾಯ ವಿವಟ್ಟೇನ ಸಾತ್ಥಿಕಾತಿ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾ ಆಗತಾತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾಧೀನಾ ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೋಪೇನ್ತಿಯೇವ.

ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ಅಕ್ಖರಭಾಣಕಾನನ್ತಿ ಅಕ್ಖರರುಚೀನಂ. ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದವಡ್ಢನಮ್ಪಿ ರುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದ್ವೀಸು ಸುತ್ತೇಸೂತಿ ನವಮದಸಮಸುತ್ತೇಸು.

ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಸಬಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.