೧. ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಉರುವೇಲಾಯ ಸಮೀಪೇ ಗಾಮೋ ಉರುವೇಲಗಾಮೋ, ತಂ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ವಸ್ಸೇಸು ಆದಿತೋ ಪನ್ನರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪಠಮಬೋಧಿ, ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾ’’ತಿ. ಅಸುಖಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರೋ, ಸೋ ಏವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ. ತಾಯ ಮುತ್ತೋ ವತಮ್ಹೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಲೋಕನಾಥೋ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಸಮನುಯುಞ್ಜತಿ? ಕಮ್ಮಪೀಳಿತವಸೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೯೨-೯೪) –

‘‘ಅವಚಾಹಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ, ಸುಗತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ತದಾ;

ಕುತೋ ನು ಬೋಧಿ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ, ಬೋಧಿ ಪರಮದುಲ್ಲಭಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಅಚರಿಂ ದುಕ್ಕರಂ ಬಹುಂ;

ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನುರುವೇಲಾಯಂ, ತತೋ ಬೋಧಿಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಪಾಪುಣಿಂ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ಕುಮ್ಮಗ್ಗೇನ ಗವೇಸಿಸ್ಸಂ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ವಾರಿತೋ’’ತಿ.

ಮಾರೇತೀತಿ ವಿಬಾಧೇತಿ. ವಿಪತ್ತಿಆದಿಸಂಯೋಜನಞ್ಹಿ ಸಾಧೂನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮರಣಂ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಮಾರಣತ್ತಾ, ಪಾಪತರತ್ತಾ ಪಾಪತಮೋತಿ ಪಾಪಿಮಾ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪಾಪತಮತಾ ಪಾಪವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಧಿಪತೀತಿ ಕಾಮಾಧಿಪತಿ. ಅಪ್ಪಹೀನಕಾಮರಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ. ತೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತಕೋ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ನಮುಚಿ. ಮತ್ತಾನಂ ಪಮತ್ತಾನಂ ಬನ್ಧೂತಿ ಪಮತ್ತಬನ್ಧು.

ತಪೋಕಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗತೋ. ಅಪರದ್ಧೋತಿ ವಿರಜ್ಝಸಿ. ‘‘ಅಪರಾಧೋ’’ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಕಿಲಮಥಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಮರತ್ಥಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಚ ಕಮ್ಮವಾದೀಹಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ದೇವತ್ಥಾಯ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮರಭಾವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ. ಅತ್ಥಾವಹಂ ನ ಭವತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಅನುಪಾಯತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಿಯಾರಿತ್ತಂವ ಧಮ್ಮನೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಣ್ಣು, ಸೋ ಇಧ ‘‘ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಧಮ್ಮನಿ ವಣ್ಣುಪದೇಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಫಿಯಾಹಿ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಚೇವ ಅರಿತ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪೀಳೇಯ್ಯ ಚ.

ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಗಹಿತಾ ಮಗ್ಗಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಸಮಾಧಿನೋ ಹಿ ಗಹಣೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ ಗಹಿತಾ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬೋಧೋ. ಮಗ್ಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಯಥಾ ಯಾಗುಪಚನಾರಮ್ಭೋ ಯಾವದೇವ ಯಾಗುಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾರಮ್ಭೋ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಮ್ಭೋತಿ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಬನ್ಧಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ, ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಬೋಧಾಯ, ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ಪರಮಸುದ್ಧಿ’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಬೋಧಿತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ. ನಿಹತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಂ ಪಾಪಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ.

ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.