೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಉರುವೇಲಾಯ ಸಮೀಪೇ ಗಾಮೋ ಉರುವೇಲಗಾಮೋ, ತಂ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ವಸ್ಸೇಸು ಆದಿತೋ ಪನ್ನರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪಠಮಬೋಧಿ, ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾ’’ತಿ. ಅಸುಖಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರೋ, ಸೋ ಏವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ. ತಾಯ ಮುತ್ತೋ ವತಮ್ಹೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಲೋಕನಾಥೋ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಸಮನುಯುಞ್ಜತಿ? ಕಮ್ಮಪೀಳಿತವಸೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೯೨-೯೪) –

‘‘ಅವಚಾಹಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ, ಸುಗತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ತದಾ;

ಕುತೋ ನು ಬೋಧಿ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ, ಬೋಧಿ ಪರಮದುಲ್ಲಭಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಅಚರಿಂ ದುಕ್ಕರಂ ಬಹುಂ;

ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನುರುವೇಲಾಯಂ, ತತೋ ಬೋಧಿಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಪಾಪುಣಿಂ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ಕುಮ್ಮಗ್ಗೇನ ಗವೇಸಿಸ್ಸಂ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ವಾರಿತೋ’’ತಿ.

ಮಾರೇತೀತಿ ವಿಬಾಧೇತಿ. ವಿಪತ್ತಿಆದಿಸಂಯೋಜನಞ್ಹಿ ಸಾಧೂನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮರಣಂ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಮಾರಣತ್ತಾ, ಪಾಪತರತ್ತಾ ಪಾಪತಮೋತಿ ಪಾಪಿಮಾ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪಾಪತಮತಾ ಪಾಪವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಧಿಪತೀತಿ ಕಾಮಾಧಿಪತಿ. ಅಪ್ಪಹೀನಕಾಮರಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ. ತೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತಕೋ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ನಮುಚಿ. ಮತ್ತಾನಂ ಪಮತ್ತಾನಂ ಬನ್ಧೂತಿ ಪಮತ್ತಬನ್ಧು.

ತಪೋಕಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗತೋ. ಅಪರದ್ಧೋತಿ ವಿರಜ್ಝಸಿ. ‘‘ಅಪರಾಧೋ’’ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಕಿಲಮಥಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಮರತ್ಥಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಚ ಕಮ್ಮವಾದೀಹಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ದೇವತ್ಥಾಯ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮರಭಾವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ. ಅತ್ಥಾವಹಂ ನ ಭವತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಅನುಪಾಯತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಿಯಾರಿತ್ತಂವ ಧಮ್ಮನೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಣ್ಣು, ಸೋ ಇಧ ‘‘ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಧಮ್ಮನಿ ವಣ್ಣುಪದೇಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಫಿಯಾಹಿ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಚೇವ ಅರಿತ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪೀಳೇಯ್ಯ ಚ.

ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಗಹಿತಾ ಮಗ್ಗಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಸಮಾಧಿನೋ ಹಿ ಗಹಣೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ ಗಹಿತಾ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬೋಧೋ. ಮಗ್ಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಯಥಾ ಯಾಗುಪಚನಾರಮ್ಭೋ ಯಾವದೇವ ಯಾಗುಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾರಮ್ಭೋ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಮ್ಭೋತಿ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಬನ್ಧಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ, ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಬೋಧಾಯ, ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ಪರಮಸುದ್ಧಿ’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಬೋಧಿತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ. ನಿಹತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಂ ಪಾಪಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ.

ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇತಿ ಪಚುರಜನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇ. ಮಹಾತಮೇತಿ ಮಹತಿ ತಮಸಿ. ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಮಹಾಚೀವರಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ತಂ ಫಲಕಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಧಾನನ್ತಿ ಭಾವನಂ. ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ, ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಅರಿಟ್ಠಕೋತಿ ಅರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಳಕೋ’’ತಿ.

ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಚಿರತರಂ ಕಾಲಂ. ಸಂಸರನ್ತಿ ಆಸಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಞ್ಚರನ್ತೋ, ಅಲಂ ತುಯ್ಹಂ ಏತೇನ ನಿಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಹಿ ತೇನ ಮಾರಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ.

ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ಸುಸಂವುತಾತಿ ಮಗ್ಗಸಂವರೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಂವುತಾ. ಸುಪಿಹಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಿಹಿತಾ. ವಸಾನುಗಾತಿ ಕಾಯಾದಿದ್ವಾರವಸಾನುಗಾ ವಸವತ್ತಿನೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಬದ್ಧಚರಾತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚರಿಯಾತಿ.

ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದೀಸು ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಮನಸಿಕರಣೇನ. ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾಯ ವಿಧಿನಾ ಪವತ್ತವೀರಿಯೇನ. ಕಾರಣವೀರಿಯೇನಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪಾದನಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೇನ ವೀರಿಯೇನ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಾಪಕಾನುಪ್ಪಾದನಾದಿಅತ್ಥಾನಿ ಹಿ ವೀರಿಯಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪಕೋ ಸಮ್ಮಾ-ಸದ್ದೋ. ಯೋನಿಸೋಸಮ್ಮಾಸದ್ದೇನ ಹಿ ಉಪಾಯಕಾರಣತ್ಥದೀಪಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನ ಕಾರಣವೀರಿಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ. ಮಾರೇನ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ತುಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿಲೇಸಪಾಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತೇನ. ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಹಿ ಸತ್ತೇ ಕಾಮಗುಣಪಾಸೇಹಿ ನಿಬನ್ಧತಿ, ನ ಪನ ಸಯಮೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಾರಬನ್ಧನೇತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ, ಭವಚಾರಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಇದಂ ಮಾರೋ ‘‘ಅನುತ್ತರಾ ವಿಮುತ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ವಿಮುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಪಾಸೇಹೀ’’ತಿ ಚ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ವದತಿ ಸದ್ದಹನ್ತೋಪಿ ವಾ ‘‘ಏವಮಯಂ ಪರೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮೋಕ್ಖಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ವದತಿ.

ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಅನುಪುಬ್ಬಗಮನಚಾರಿಕನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗಮನಸಙ್ಖಾತಂ ಚಾರಿಕಂ. ಏವಂ ಹಿ ಗತೇಸೂತಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಬಹೂಸು ಏಕಜ್ಝಂ ಗತೇಸು.

ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ತಥಾ ಸೇಸೇಸು. ಸಾಸನಸ್ಸ ಆದಿ ಸೀಲಂ ಮೂಲಕತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಸಮಥಾದಯೋ ಮಜ್ಝಂ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮಜ್ಝಭಾವತೋ. ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ತದಧಿಗಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಾಭಾವತೋ. ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ಚ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ವಾ ಆದೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಅನುಬೋಧಪಟಿವೇಧವಸೇನ ದುವಿಧಾ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪಞ್ಞಾನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಫಲಕಿಚ್ಚಂ, ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ತತೋ ಪರಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಫಲಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಯ್ಹತಿ, ಇತರೇನ ಇತರಂ, ತದುಭಯವಸೇನ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಓಸಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯) ವಚನತೋ ಸೀಲದಿಟ್ಠುಜುಕತಾಯ ಮತ್ಥಕಭೂತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ತದಧಿಟ್ಠಾನಾ ಸೀಲಸಮಾಧೀತಿ ಇಮೇ ತಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತೋ ಸಮುದಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಯೇಸು ಪನ ಅವಯವೇಸು ಸಮುದಾಯರೂಪೇನ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇಸು ಗಾಥಾತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಂ ತತೋ ಭಿನ್ನಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಯ ತಾವ ಪಠಮಪಾದೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಞ್ಚಪದಛಪ್ಪದಾನಂ ಗಾಥಾನಂ ಆದಿಪರಿಯೋಸಾನಗ್ಗಹಣೇನ ಇತರೇ ದುತಿಯಾದಯೋ ತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಮೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಬಹುವಿಭಾಗಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ತೇಯೇವ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಭಾಗೇನ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಭಾಗಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನಿದಾನನ್ತಿ ಕಾಲದೇಸಕಪರಿಸಾದಿ-ಅಪದಿಸನಲಕ್ಖಣಾದಿಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮವೋಚಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ತದವಸೇಸನಿಗಮನಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧೀಕಸ್ಸ ಸಹ ನಿದಾನೇನ ಪಠಮೋ ಅನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ. ಸಹ ನಿಗಮನೇನ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಇತರೇನ ಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ…ಪೇ… ದೇಸೇತಾ’’ತಿ. ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಪಾರಿಪೂರಿಯಾ. ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ. ಅವಿಸೇಸತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಕಲೇ ಸಾಸನೇ ಭವನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮೇಸಾನಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧೮) ವಿಯ. ದುಕೂಲಸಾಣಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ, ನ ತು ಪಾಕಾರಸೇಲಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ. ತೇನ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಯಾ ಸಕಲಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾನುಭಾವಂ ವದತಿ. ಅಲಾಭಪರಿಹಾನಿಯಾ, ನ ಲದ್ಧಪರಿಹಾನಿಯಾ. ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಸಾತನ್ತಿ ಸುಖಂ.

ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ಸುರಾಕಾರಕಾನನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಸುರಾಯೋಜನಕಾನಂ. ಕೋಸಲಾನಂ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಕೋಸಲೋ, ಕೋಸಲರಾಜಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಕೋಸಲಿಕಾ. ಪರಿಭೋಗಪಾತೀತಿ ಭತ್ತಪರಿಭೋಜನತ್ಥಾಯ ಪಾತಿ ಪರಿಭೋಗಪಾತಿ. ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಮುಖೇ. ಧಮಮಾನಾಯಾತಿ ಧಮಿಯಮಾನಾಯ. ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಭಸ್ತವಾತೇಹಿ ಪೂರಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಸ್ತವಾತೇನ ಪೂರಿಯಮಾನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಯಾಮಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಟ್ಠಾನೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ಮಾರಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾವ ದಿಸ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಜ್ಜುಲತಾಲೋಕೇನಾ’’ತಿ.

ಸೇಯ್ಯತ್ಥಾಯಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾನಿಸಂಸಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತಸಞ್ಞತೋತಿ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಸಂಯತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ’’ತಿ. ತಂಸಣ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚರಹಿತೇ ಬುದ್ಧಮುನಿಸ್ಮಿಂ ಅವಟ್ಠಿತಸ್ಸ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜ ಚರೇಯ್ಯ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ವಿಭಿಂಸಿತಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಭಯಾಭಾವತೋ? ಕೇವಲಂ ಪನ ಅನಟ್ಠವಲಿಕಂ ಉಪ್ಪೀಳೇನ್ತೋ ವಿಯ ತ್ವಮೇವ ಆಯಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತಿ.

ಭೇರವಾತಿ ಅವೀತರಾಗಾನಂ ಭಯಜನಕಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ. ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸತ್ತಿಸಲ್ಲನ್ತಿ ಸತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪುಥುಸಲ್ಲಂ. ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಫಾಸುಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಠಪೇಯ್ಯುಂ ಉಗ್ಗಿರೇಯ್ಯುಂ. ಖನ್ಧುಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇಸು ಉಪಧೀಸು. ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ತತೋ ಭಯನಿಮಿತ್ತತೋ ಅತ್ತನೋ ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ.

ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ಉತುಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ, ನ ರಜೋಜಲ್ಲವಿಕ್ಖಾಲನತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಧೋತಪಾದಕೇ ಗೇಹೇತಿ ಧೋತಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಕೇ. ವತ್ತಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿಭಾವತೋ. ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಧೋವನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ. ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಪ್ಪಂ ನಾಮ ನಿದ್ದಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪವತ್ತಕಿರಿಯಮಯಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿರಹಿತಾ ನಿರನ್ತರಭವಙ್ಗಸನ್ತತೀತಿ ತಂ ಸಭಾವತೋ ಪಯೋಜನತೋ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಉಪರಿನಿದ್ದೇಸಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ನಿದ್ದಾಸೋಪ್ಪನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಭಗವತೋ ಸೋಪ್ಪಂ ಹೀಳೇನ್ತೋ ವದತಿ.

ಕಿಂ ನೂತಿ ಏತ್ಥಂ ಕಿನ್ತಿ ಹೇತುನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಸುಪಸೀ’’ತಿ? ದುಬ್ಭಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಸ್ಸಿರಿಕೋ ಭಿನ್ನಭಗೋ, ಸೋ ಪನ ಮತಸದಿಸೋ ವಿಸಞ್ಞಿಸದಿಸೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮತೋ ವಿಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ಚಾ’’ತಿ.

ಆದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೪೨) ಆಗತಂ ತಣ್ಹಾಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಸತ್ತತಾಯಾತಿ ತಮ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ವಿಸೇಸತೋ ಆಸತ್ತಭಾವೇನ. ವಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವತೋ ವಿಸಮೂಲತಾ ವಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದಿಭೂತವೇದನಾ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಮೂಲಾ, ತಣ್ಹಾ. ತಸ್ಸ ರೂಪಾದಿಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ, ನ ಅಮತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾ. ಕತ್ಥಚಿ ನೇತುನ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಭವೇ ಸಬ್ಬಥಾ ನೇತುಂ? ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೀಣತ್ತಾ. ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬುಪಧಿಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಮಮ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಉಜ್ಝಾಯನಂ? ಕೇವಲಂ ವಿಘಾತೋಯೇವ ತೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಜೀವತಿ ವಸ್ಸಸತತೋ ಉಪರಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಅನುರುದ್ಧೋ. ಸಟ್ಠಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಬಾಕುಲೋ. ಪಟಿಹರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನೀಕಭಾವೇ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತತಾ, ತಾಯ. ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ ಪಟಿವಚನಂ ಜಾನಮಾನೋವ.

ನ ಹೀಳೇಯ್ಯ ನ ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವನ್ತಿ ಸೋ ದಾರಕೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಚರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ವಿಯ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವೂಪಸಮಾಯ ವಾಯಮೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಆಯುಂ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅನಿಚ್ಚತ್ತಾ ಏವ ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಓತರಿತ್ವಾ ತಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಖಾರವಿಗಮಾಯ ಚರೇಯ್ಯ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ನೇಮೀವಾತಿ ನೇಮಿಸೀಸೇನ ಚಕ್ಕಂ ವದತಿ. ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ತಥಾಭೂತೋ ಪನ ಸೋ ತಂ ಅಜಹನ್ತೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ. ಆಯು ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಮಚ್ಚಾನಂ ಆಯು ಗತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಾಣಿ ಹುತ್ವಾ ವದತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಯುನೋ ಅಚ್ಚಯಗಮನಮರಣತಂಯೇವ ಪವೇದೇಸಿ.

ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.