೪. ಮಾರಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಉರುವೇಲಾಯ ಸಮೀಪೇ ಗಾಮೋ ಉರುವೇಲಗಾಮೋ, ತಂ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ವಸ್ಸೇಸು ಆದಿತೋ ಪನ್ನರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪಠಮಬೋಧಿ, ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾ’’ತಿ. ಅಸುಖಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರೋ, ಸೋ ಏವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ. ತಾಯ ಮುತ್ತೋ ವತಮ್ಹೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಲೋಕನಾಥೋ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಸಮನುಯುಞ್ಜತಿ? ಕಮ್ಮಪೀಳಿತವಸೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೯೨-೯೪) –

‘‘ಅವಚಾಹಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ, ಸುಗತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ತದಾ;

ಕುತೋ ನು ಬೋಧಿ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ, ಬೋಧಿ ಪರಮದುಲ್ಲಭಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಅಚರಿಂ ದುಕ್ಕರಂ ಬಹುಂ;

ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನುರುವೇಲಾಯಂ, ತತೋ ಬೋಧಿಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಪಾಪುಣಿಂ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ಕುಮ್ಮಗ್ಗೇನ ಗವೇಸಿಸ್ಸಂ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ವಾರಿತೋ’’ತಿ.

ಮಾರೇತೀತಿ ವಿಬಾಧೇತಿ. ವಿಪತ್ತಿಆದಿಸಂಯೋಜನಞ್ಹಿ ಸಾಧೂನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮರಣಂ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಮಾರಣತ್ತಾ, ಪಾಪತರತ್ತಾ ಪಾಪತಮೋತಿ ಪಾಪಿಮಾ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪಾಪತಮತಾ ಪಾಪವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಧಿಪತೀತಿ ಕಾಮಾಧಿಪತಿ. ಅಪ್ಪಹೀನಕಾಮರಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ. ತೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತಕೋ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ನಮುಚಿ. ಮತ್ತಾನಂ ಪಮತ್ತಾನಂ ಬನ್ಧೂತಿ ಪಮತ್ತಬನ್ಧು.

ತಪೋಕಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗತೋ. ಅಪರದ್ಧೋತಿ ವಿರಜ್ಝಸಿ. ‘‘ಅಪರಾಧೋ’’ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಕಿಲಮಥಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಮರತ್ಥಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಚ ಕಮ್ಮವಾದೀಹಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ದೇವತ್ಥಾಯ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮರಭಾವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ. ಅತ್ಥಾವಹಂ ನ ಭವತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಅನುಪಾಯತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಿಯಾರಿತ್ತಂವ ಧಮ್ಮನೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಣ್ಣು, ಸೋ ಇಧ ‘‘ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಧಮ್ಮನಿ ವಣ್ಣುಪದೇಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಫಿಯಾಹಿ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಚೇವ ಅರಿತ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪೀಳೇಯ್ಯ ಚ.

ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಗಹಿತಾ ಮಗ್ಗಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಸಮಾಧಿನೋ ಹಿ ಗಹಣೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ ಗಹಿತಾ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬೋಧೋ. ಮಗ್ಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಯಥಾ ಯಾಗುಪಚನಾರಮ್ಭೋ ಯಾವದೇವ ಯಾಗುಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾರಮ್ಭೋ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಮ್ಭೋತಿ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಬನ್ಧಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ, ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಬೋಧಾಯ, ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ಪರಮಸುದ್ಧಿ’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಬೋಧಿತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ. ನಿಹತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಂ ಪಾಪಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ.

ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇತಿ ಪಚುರಜನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇ. ಮಹಾತಮೇತಿ ಮಹತಿ ತಮಸಿ. ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಮಹಾಚೀವರಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ತಂ ಫಲಕಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಧಾನನ್ತಿ ಭಾವನಂ. ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ, ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಅರಿಟ್ಠಕೋತಿ ಅರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಳಕೋ’’ತಿ.

ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಚಿರತರಂ ಕಾಲಂ. ಸಂಸರನ್ತಿ ಆಸಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಞ್ಚರನ್ತೋ, ಅಲಂ ತುಯ್ಹಂ ಏತೇನ ನಿಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಹಿ ತೇನ ಮಾರಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ.

ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ಸುಸಂವುತಾತಿ ಮಗ್ಗಸಂವರೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಂವುತಾ. ಸುಪಿಹಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಿಹಿತಾ. ವಸಾನುಗಾತಿ ಕಾಯಾದಿದ್ವಾರವಸಾನುಗಾ ವಸವತ್ತಿನೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಬದ್ಧಚರಾತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚರಿಯಾತಿ.

ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದೀಸು ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಮನಸಿಕರಣೇನ. ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾಯ ವಿಧಿನಾ ಪವತ್ತವೀರಿಯೇನ. ಕಾರಣವೀರಿಯೇನಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪಾದನಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೇನ ವೀರಿಯೇನ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಾಪಕಾನುಪ್ಪಾದನಾದಿಅತ್ಥಾನಿ ಹಿ ವೀರಿಯಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪಕೋ ಸಮ್ಮಾ-ಸದ್ದೋ. ಯೋನಿಸೋಸಮ್ಮಾಸದ್ದೇನ ಹಿ ಉಪಾಯಕಾರಣತ್ಥದೀಪಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನ ಕಾರಣವೀರಿಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ. ಮಾರೇನ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ತುಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿಲೇಸಪಾಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತೇನ. ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಹಿ ಸತ್ತೇ ಕಾಮಗುಣಪಾಸೇಹಿ ನಿಬನ್ಧತಿ, ನ ಪನ ಸಯಮೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಾರಬನ್ಧನೇತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ, ಭವಚಾರಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಇದಂ ಮಾರೋ ‘‘ಅನುತ್ತರಾ ವಿಮುತ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ವಿಮುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಪಾಸೇಹೀ’’ತಿ ಚ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ವದತಿ ಸದ್ದಹನ್ತೋಪಿ ವಾ ‘‘ಏವಮಯಂ ಪರೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮೋಕ್ಖಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ವದತಿ.

ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಅನುಪುಬ್ಬಗಮನಚಾರಿಕನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗಮನಸಙ್ಖಾತಂ ಚಾರಿಕಂ. ಏವಂ ಹಿ ಗತೇಸೂತಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಬಹೂಸು ಏಕಜ್ಝಂ ಗತೇಸು.

ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ತಥಾ ಸೇಸೇಸು. ಸಾಸನಸ್ಸ ಆದಿ ಸೀಲಂ ಮೂಲಕತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಸಮಥಾದಯೋ ಮಜ್ಝಂ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮಜ್ಝಭಾವತೋ. ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ತದಧಿಗಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಾಭಾವತೋ. ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ಚ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ವಾ ಆದೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಅನುಬೋಧಪಟಿವೇಧವಸೇನ ದುವಿಧಾ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪಞ್ಞಾನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಫಲಕಿಚ್ಚಂ, ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ತತೋ ಪರಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಫಲಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಯ್ಹತಿ, ಇತರೇನ ಇತರಂ, ತದುಭಯವಸೇನ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಓಸಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯) ವಚನತೋ ಸೀಲದಿಟ್ಠುಜುಕತಾಯ ಮತ್ಥಕಭೂತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ತದಧಿಟ್ಠಾನಾ ಸೀಲಸಮಾಧೀತಿ ಇಮೇ ತಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತೋ ಸಮುದಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಯೇಸು ಪನ ಅವಯವೇಸು ಸಮುದಾಯರೂಪೇನ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇಸು ಗಾಥಾತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಂ ತತೋ ಭಿನ್ನಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಯ ತಾವ ಪಠಮಪಾದೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಞ್ಚಪದಛಪ್ಪದಾನಂ ಗಾಥಾನಂ ಆದಿಪರಿಯೋಸಾನಗ್ಗಹಣೇನ ಇತರೇ ದುತಿಯಾದಯೋ ತಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಮೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಬಹುವಿಭಾಗಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ತೇಯೇವ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಭಾಗೇನ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಭಾಗಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ನಿದಾನನ್ತಿ ಕಾಲದೇಸಕಪರಿಸಾದಿ-ಅಪದಿಸನಲಕ್ಖಣಾದಿಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮವೋಚಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ತದವಸೇಸನಿಗಮನಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧೀಕಸ್ಸ ಸಹ ನಿದಾನೇನ ಪಠಮೋ ಅನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ. ಸಹ ನಿಗಮನೇನ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಇತರೇನ ಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ…ಪೇ… ದೇಸೇತಾ’’ತಿ. ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಪಾರಿಪೂರಿಯಾ. ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ. ಅವಿಸೇಸತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಕಲೇ ಸಾಸನೇ ಭವನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮೇಸಾನಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧೮) ವಿಯ. ದುಕೂಲಸಾಣಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ, ನ ತು ಪಾಕಾರಸೇಲಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ. ತೇನ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಯಾ ಸಕಲಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾನುಭಾವಂ ವದತಿ. ಅಲಾಭಪರಿಹಾನಿಯಾ, ನ ಲದ್ಧಪರಿಹಾನಿಯಾ. ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಸಾತನ್ತಿ ಸುಖಂ.

ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ಸುರಾಕಾರಕಾನನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಸುರಾಯೋಜನಕಾನಂ. ಕೋಸಲಾನಂ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಕೋಸಲೋ, ಕೋಸಲರಾಜಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಕೋಸಲಿಕಾ. ಪರಿಭೋಗಪಾತೀತಿ ಭತ್ತಪರಿಭೋಜನತ್ಥಾಯ ಪಾತಿ ಪರಿಭೋಗಪಾತಿ. ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಮುಖೇ. ಧಮಮಾನಾಯಾತಿ ಧಮಿಯಮಾನಾಯ. ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಭಸ್ತವಾತೇಹಿ ಪೂರಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಸ್ತವಾತೇನ ಪೂರಿಯಮಾನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಯಾಮಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಟ್ಠಾನೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ಮಾರಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾವ ದಿಸ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಜ್ಜುಲತಾಲೋಕೇನಾ’’ತಿ.

ಸೇಯ್ಯತ್ಥಾಯಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾನಿಸಂಸಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತಸಞ್ಞತೋತಿ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಸಂಯತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ’’ತಿ. ತಂಸಣ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚರಹಿತೇ ಬುದ್ಧಮುನಿಸ್ಮಿಂ ಅವಟ್ಠಿತಸ್ಸ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜ ಚರೇಯ್ಯ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ವಿಭಿಂಸಿತಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಭಯಾಭಾವತೋ? ಕೇವಲಂ ಪನ ಅನಟ್ಠವಲಿಕಂ ಉಪ್ಪೀಳೇನ್ತೋ ವಿಯ ತ್ವಮೇವ ಆಯಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತಿ.

ಭೇರವಾತಿ ಅವೀತರಾಗಾನಂ ಭಯಜನಕಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ. ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸತ್ತಿಸಲ್ಲನ್ತಿ ಸತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪುಥುಸಲ್ಲಂ. ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಫಾಸುಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಠಪೇಯ್ಯುಂ ಉಗ್ಗಿರೇಯ್ಯುಂ. ಖನ್ಧುಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇಸು ಉಪಧೀಸು. ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ತತೋ ಭಯನಿಮಿತ್ತತೋ ಅತ್ತನೋ ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ.

ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ಉತುಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ, ನ ರಜೋಜಲ್ಲವಿಕ್ಖಾಲನತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಧೋತಪಾದಕೇ ಗೇಹೇತಿ ಧೋತಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಕೇ. ವತ್ತಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿಭಾವತೋ. ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಧೋವನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ. ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಪ್ಪಂ ನಾಮ ನಿದ್ದಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪವತ್ತಕಿರಿಯಮಯಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿರಹಿತಾ ನಿರನ್ತರಭವಙ್ಗಸನ್ತತೀತಿ ತಂ ಸಭಾವತೋ ಪಯೋಜನತೋ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಉಪರಿನಿದ್ದೇಸಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ನಿದ್ದಾಸೋಪ್ಪನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಭಗವತೋ ಸೋಪ್ಪಂ ಹೀಳೇನ್ತೋ ವದತಿ.

ಕಿಂ ನೂತಿ ಏತ್ಥಂ ಕಿನ್ತಿ ಹೇತುನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಸುಪಸೀ’’ತಿ? ದುಬ್ಭಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಸ್ಸಿರಿಕೋ ಭಿನ್ನಭಗೋ, ಸೋ ಪನ ಮತಸದಿಸೋ ವಿಸಞ್ಞಿಸದಿಸೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮತೋ ವಿಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ಚಾ’’ತಿ.

ಆದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೪೨) ಆಗತಂ ತಣ್ಹಾಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಸತ್ತತಾಯಾತಿ ತಮ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ವಿಸೇಸತೋ ಆಸತ್ತಭಾವೇನ. ವಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವತೋ ವಿಸಮೂಲತಾ ವಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದಿಭೂತವೇದನಾ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಮೂಲಾ, ತಣ್ಹಾ. ತಸ್ಸ ರೂಪಾದಿಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ, ನ ಅಮತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾ. ಕತ್ಥಚಿ ನೇತುನ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಭವೇ ಸಬ್ಬಥಾ ನೇತುಂ? ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೀಣತ್ತಾ. ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬುಪಧಿಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಮಮ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಉಜ್ಝಾಯನಂ? ಕೇವಲಂ ವಿಘಾತೋಯೇವ ತೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಜೀವತಿ ವಸ್ಸಸತತೋ ಉಪರಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಅನುರುದ್ಧೋ. ಸಟ್ಠಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಬಾಕುಲೋ. ಪಟಿಹರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನೀಕಭಾವೇ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತತಾ, ತಾಯ. ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ ಪಟಿವಚನಂ ಜಾನಮಾನೋವ.

ನ ಹೀಳೇಯ್ಯ ನ ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವನ್ತಿ ಸೋ ದಾರಕೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಚರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ವಿಯ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವೂಪಸಮಾಯ ವಾಯಮೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಆಯುಂ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅನಿಚ್ಚತ್ತಾ ಏವ ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಓತರಿತ್ವಾ ತಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಖಾರವಿಗಮಾಯ ಚರೇಯ್ಯ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ನೇಮೀವಾತಿ ನೇಮಿಸೀಸೇನ ಚಕ್ಕಂ ವದತಿ. ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ತಥಾಭೂತೋ ಪನ ಸೋ ತಂ ಅಜಹನ್ತೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ. ಆಯು ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಮಚ್ಚಾನಂ ಆಯು ಗತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಾಣಿ ಹುತ್ವಾ ವದತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಯುನೋ ಅಚ್ಚಯಗಮನಮರಣತಂಯೇವ ಪವೇದೇಸಿ.

ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಾಸಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ಪವಿಜ್ಝೀತಿ ಪಬ್ಬತಂ ಸಬ್ಬತೋ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ತತೋ ತತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿ. ಸಕಲನ್ತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗವನ್ತಂ, ನಿಸ್ಸೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಸಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಕಿಂನುಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ವಿಚಕ್ಖುಕಮ್ಮಾಯಾತಿ ವಿಚಕ್ಖುಭಾವಕಾಮತಾಯ. ಯಥಾ ಸಾ ಭಗವತೋ ದೇಸಿಯಮಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ನ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಕಾತುಂ ಕಾಮತಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿನಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣೇ ಭಾಯನಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ದಸಬಲಪ್ಪತ್ತಾತಿ ದಸಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ.

ಕಿಂನುಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ಮನ್ದಭಾವೇನಾತಿ ಜಳಭಾವೇನ ಮೋಮೂಹಭಾವೇನಾತಿ ಮಹಾಮೂಳ್ಹತಾಯ. ಕಬ್ಬಕರಣೇನ ಮತ್ತೋತಿ ಕಬ್ಬಕಿರಿಯಾಪಸುತತಾದಿವಸೇನ ಮತ್ತೋ ಕಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ. ಕಿಮಿದಂ ಸೋಪ್ಪಸೇವಾತಿ ಇದಂ ತವ ಸೋಪ್ಪಂ ಕಿಮತ್ಥಂ, ಪುರಿಸೇನ ನಾಮ ಪುರಿಸತ್ತಕರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸೋಪ್ಪತಿಯೇವ. ಅತ್ಥಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪರಮತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ. ಅಸಙ್ಗ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಭಾವತೋ. ಜಗ್ಗನ್ತೋತಿ ಜಾಗರನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ, ನ ಭಾಯಾಮಿ ಭಯಹೇತೂನಂ ಅಭಾವಾ. ನಾನುತಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಬ್ಬದಾಪಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋ, ಮಾಮನ್ತಿ ಮಮಂ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಞ್ಹಿ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಠಿತತ್ತಾತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತ್ತಾ. ಹಾನಿನ್ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಜಾನಿಂ.

ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪತಿರೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಅನುರುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅನುರೋಧೋ, ರಾಗೋ. ವಿರುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿರೋಧೋ, ಪಟಿಘೋ. ತೇಸು ಅನುರೋಧವಿರೋಧೇಸು ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಜ್ಜತಿ ನಾಮ ಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ಅನುರೋಧವಿರೋಧುಪ್ಪಾದನಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಸಜ್ಜನಂ. ಯದಞ್ಞಮನುಸಾಸತೀತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅನುಸಾಸನಂ, ತಂ ತೇಸಂ ಹಿತೇಸನಂ ಅನುಕಮ್ಪನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಕಮ್ಪಕೇ ಹಿತೇಸಕೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಅನುರೋಧವಿರೋಧೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಕಮ್ಪನತ್ಥಂ ಮಿಚ್ಛಾ ವದಸೀತಿ.

ಪತಿರೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾನಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೧. ಆಕಾಸೇ ಚರನ್ತೇತಿ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚರನ್ತೇಪಿ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನತೋ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ. ಮನಸಿ ಜಾತೋತಿ ಮಾನಸೋ. ತಂ ಪನ ಮನಸನ್ತಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮನಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿ.

ಮಾನಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೨. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಚೇವ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವನಿಸ್ಸರಣಾನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ತೇಸಂ ಲಕ್ಖಣಾದೀನಂ ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಆದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ. ರುಪ್ಪನವೇದಿಯನಸಞ್ಜಾನನಅಭಿಸಙ್ಖರಣವಿಜಾನನಾನಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಚೇವ ಸಮುದಯಾದೀನಿ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇತಿ, ಹತ್ಥಾಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಾಕಟೇ ವಿಭೂತೇ ಕತ್ವಾ ವಿಭಾವೇತಿ. ಗಣ್ಹಾಪೇತೀತಿ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಾ ಅನುಪೇಕ್ಖಿತೇ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಕರೋನ್ತೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಸಮಾದಾನಮ್ಹೀತಿ ತತ್ಥ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಮದೇವ ಆದಿಯನೇ ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಮಾದಿಯನೇ. ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇನಾತಿ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಚ ತೇಸಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇನ. ಜೋತಾಪೇತೀತಿ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಿಕಿಲೇಸಮಲವಿಧಮನೇನ ಪಭಸ್ಸರಂ ಕರೋತಿ. ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪಾಪೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ನೋ’’ತಿಆದಿ. ಕಮ್ಮಕಾರಕಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಓತರಣಚಿತ್ತಂ. ‘‘ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪುಬ್ಬಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ಓಹಿತಸೋತಾತಿ ಅನಞ್ಞವಿಹಿತತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಅಪ್ಪಿತಸೋತಾ, ತತೋ ಏವ ತದತ್ಥಂ ಠಪಿತಸೋತಾ.

ಏತೇ ರೂಪಾದಯೋ ಖನ್ಧೇ ಯಞ್ಚ ಸಙ್ಖತಂ ಸಮಿದ್ಧಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕತಂ, ತಞ್ಚ ‘‘ಏಸೋ ಅಹಂ ನ ಹೋಮಿ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಖೇಮೋ ಅತ್ತಾತಿ ಖೇಮತ್ತಾ, ತಂ ಖೇಮತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖೇಮಿಭೂತಂ ಅತ್ತಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಮಾರಸೇನಾ.

ಪತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ಸಞ್ಜಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ, ಸೋ ಏವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೋ ಸಮೋಸರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮೋಸರಣಂ, ಸೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ಸಞ್ಜಾತಿಸಮೋಸರಣಟ್ಠೇನ. ಭಯಭೇರವಂ ಸದ್ದನ್ತಿ ಭಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಭಯಂ, ತದೇವ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭೇರವಾವಹತ್ತಾ ಭೇರವಂ, ದೇವಾದಿಸದ್ದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ದೇವೇ ಉಪ್ಪಾತವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸದ್ದೋ ದೇವದುನ್ದುಭಿ. ಅಸನಿಪಾತಾದಿಸದ್ದೋ ಅಸನಿಪಾತಸದ್ದೋ. ಉನ್ದ್ರೀಯತೀತಿ ವಿಪರಿವತ್ತತಿ. ಲೋಕೋ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅತಿಥದ್ಧಕಾಯೋ ವಿಯ ಮುಚ್ಛಂ ಆಪನ್ನೋ. ಮಾರಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ. ಠಾನಭೂತನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ.

ಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಿಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೪. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಕುಲೇ. ಪಾಹುನಕಾನೀತಿ ಪಹಿತಬ್ಬಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ. ಆಗನ್ತುಕಪಣ್ಣಾಕಾರಾನೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಉಪಗತಾನಂ ದಾತಬ್ಬಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ. ಸಯಂಚರದಿವಸೇತಿ ಕುಮಾರಕಾನಞ್ಚ ಕುಮಾರಿಕಾನಞ್ಚ ಸಯಂ ಅತ್ತನಾ ಚರಿತಬ್ಬಛಣದಿವಸೇ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮವಯಜಾತಿಗೋತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಮವಯಸಮಜಾತಿಕಸಮಗೋತ್ತಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಗೋತ್ತಸಮತಾ ಚ ಆವಾಹವಿವಾಹಯೋಗ್ಯತಾವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ನ ಏಕಗೋತ್ತತಾವಸೇನ. ತತೋ ತತೋ ಗಾಮತೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಾತಬ್ಬೇ ಅಸತಿ. ಛಣವಸೇನ ಪಹಿಣಿತುಂ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಪೂವಂ ಛಣಪೂವಂ. ತಾಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ತಾಸಂ ದಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಞ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸಾ ದುವಿಧಾಯಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ.

ಞಾಣಂ ನಾಮ ಆವಜ್ಜನಪುಬ್ಬಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಜಾನನಸ್ಸ ‘‘ಅನಾವಜ್ಜನತಾಯಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಸೇಸಕಾರಣಂ ವದನ್ತೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉಪಚಾರಭೇದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಉಪಚಾರಸ್ಸ ಭಿನ್ದನಂ. ಭಿನ್ದಿತುನ್ತಿ ವಿಧಮಿತುಂ.

ಭಗವಾ ಪನಾತಿ ಪನಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ. ತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಗಾಮಂ ನ ಪುನ ಪಾವಿಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಮಾರಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸಂ ಜೋತೇತಿ.

ಜನೇಸೀತಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಜನೇಸಿ, ಜನೇನ್ತೋ ಚ ಯಥಾ ತತೋ ಆಯತಿಂ ಥಿರತರಂ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಸಿ. ಆಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚತಿ ಮದ್ದತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮದ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥ’’ನ್ತಿ.

ಪಿಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕಸ್ಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಗುಣೇ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಟಹಟಕೇಸೋತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಆಕುಲಾಕುಲಕೇಸೋ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಗ್ಗಹಣೇನ ಫಸ್ಸೋ ವಿಸೇಸಿತೋ, ತೇನ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನಂ. ತಥಾ ಸತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ. ನನು ಚೇತ್ಥ ಚಕ್ಖುಗ್ಗಹಣೇನ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಗಹಣನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಠಮೇನ ಚಕ್ಖುಗ್ಗಹಣೇನಾತಿ ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನಾಯ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಭೂತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾವಜ್ಜನಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪೀತಿ ಜವನಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಮ್ಪಿ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ನಿಮ್ಮಲಮೇವ.

‘‘ಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಮಾರಸ್ಸ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಆಪನ್ನೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಕ್ಕವಿಪಕ್ಕನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಪಾಕರೋಗೇನ ಉಪರಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಕ್ಕಂ ಕುಥಿತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಕುಟ್ಠಕಿಲಾಸಗಣ್ಡಕಚ್ಛುಆದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತಂ ವಣಪೀಳಕಾದಿವಸೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ಅಸುಚಿಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛರೂಪಮ್ಪಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತವೇವ ಹೋತೂತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಅಪದಿಸತಿ.

ಯಂ ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಿಉಪಕರಣಂ ಗಹಟ್ಠಾ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ಯಂ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಂ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಾವ ವದನ್ತಿ, ಏತೇಸು ಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥೇಸು ಚ ತೇಸಂ ಪರಿಗ್ಗಾಹಕಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚ ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಯದಿ ಅತ್ಥಿ, ತಾನಿ ಆರಬ್ಭ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಯದಿ ಭವತಿ, ಏವಂ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಬದ್ಧೋ ಏವ ಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ.

ಯಂ ಭಣ್ಡಕಂ ವದನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಉಪಕರಣಂ ಲೋಕೇ ಬಹುಜನಾ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನ ತಂ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಮಮ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಮಮನ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ನ ತೇ ಅಹನ್ತಿ ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏತ್ಥ ಬದ್ಧಾ, ತೇಪಿ ಅಹಂ ನ ಹೋಮಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ದಿಟ್ಠಿಬದ್ಧೋ ನತ್ಥಿ. ನ ಮೇ ಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ದಕ್ಖಸೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಬದ್ಧಾಭಾವೇನ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಗತಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ಮಾರ ತ್ವಂ ನ ದಕ್ಖಸಿ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ, ಯೇ ಭವಾದಯೋ ತುಯ್ಹಂ ವಿಸಯಾ, ತೇಸು ಭವಯೋನಿಗತಿಆದೀಸು ಮಯ್ಹಂ ಗತಮಗ್ಗಂ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ ಭವನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾತಿ.

ಕಸ್ಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ಅಹನನ್ತಿ ಕರಣೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹನನ್ತೇನಾ’’ತಿ, ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಏವ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ‘‘ಅಹನನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಜಿನನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗಧಹೇತುಅತ್ಥಂ ವದತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಸ್ಸ ಧನಜಾನಿಂ ಅಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಅಕಾರಾಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಧನಜಾನಿಂ ಅಕಾರೇನ್ತೇನ. ಅಸೋಚನ್ತೇನಾತಿ ಭೋಗಬ್ಯಸನಾದಿವಸೇನ ಪರಂ ಅಸೋಚನ್ತೇನ. ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ರಜ್ಜೇ ವಿಜಿತೇ ದಣ್ಡಕರಪೀಳಿತೇತಿ ಧನದಣ್ಡಾದಿದಣ್ಡೇನ ಚೇವ ಬಲಿನಾ ಚ ಬಾಧಿತೇ.

ಇಜ್ಝನಕಕೋಟ್ಠಾಸಾತಿ ಚೇತೋವಸಿಭಾವಾದಿಕಸ್ಸ ಸಾಧನಕಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ವಡ್ಢಿತಾತಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ಅನುಬ್ರೂಹಿತಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾತಿ ಭಾವನಾಯ ಬಹುಲೀಕರಣೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಿತಾ. ಯುತ್ತಯಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಯುತ್ತಾನಂ ಆಜಞ್ಞರಥಾನಂ ಸಾರಥಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಯಥಾರುಚಿ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಯಥಾರುಚಿಪವತ್ತಿತಂ ಗಮಿತಾ. ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸೋಧನೇನ ಇದ್ಧಿವಿಸಯತಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಪರಿಸ್ಸಯವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ. ಅವಿಜಹಿತಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ ಸುಭಾವಿತಭಾವೇನ ತಂತಂಅಧಿಟ್ಠಾನಯೋಗ್ಯತಾಯ ನ ಜಹಾಪಿತಾ. ನಿಚ್ಚಾನುಬದ್ಧಾತಿ ತತೋ ಏವ ನಿಚ್ಚಂ ಅನುಬದ್ಧಾ ವಿಯ ಕತಾ. ಸುಪರಿಚಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ಭಾವನಾನುಪಚಯಂ ಗಮಿತಾ. ಅವಿರಾಧಿತವೇಧಿಹತ್ಥೋ ವಿಯಾತಿ ಅವಿರಜ್ಝನಭಾವೇನ ವಿರಜ್ಝನಹತ್ಥೋ ವಿಯ. ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಭಾವನಾಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಪಾದಿತಾ. ಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ.

ಪಬ್ಬತಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬತೋ ಅಸ್ಸ. ಪಬ್ಬತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬತೋ ಭವೇಯ್ಯ ಕೀದಿಸಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುವಣ್ಣಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಜಾತರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಆತಪರೂಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ತಾವ ಮಹನ್ತೋತಿ ಯತ್ತಕೋ ಸೋ ಪಬ್ಬತೋ ಹೋತಿ, ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತತ್ತಕೋ. ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಾಲಂ ನ ಪರಿಯತ್ತೋ ತಣ್ಹಾಯ ದುಪ್ಪೂರಣಭಾವಾ. ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋತಿ ಏವಂ ತಣ್ಹಾಯ ದುಪ್ಪೂರಣಭಾವಾದೀನವತಂ ಜಾನನ್ತೋ. ಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಪರವತ್ಥುಪರಾಮಾಸಾದಿಂ ವಿಹಾಯ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಮಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ದುಕ್ಖಂ ತಣ್ಹಾನಿದಾನಂ, ತಣ್ಹಾ ಕಾಮಗುಣನಿದಾನಾ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಕಾಮಗುಣನಿದಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ. ತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಯತೋನಿದಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಯಂನಿದಾನಂ ಯಂಕಾರಣಂ ತಂ ಪವತ್ತತಿ. ಏವಂ ಯೋ ಅದಕ್ಖೀತಿ ಯೋ ಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕೋ ಏವಂ ದುಕ್ಖಂ ತಸ್ಸ ನಿದಾನಭೂತೇ ಕಾಮಗುಣೇ ಚ ತಥತೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸಿ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನಮೇಯ್ಯ? ತಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಗುಣಉಪಧಿನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪಧಿಂ. ಸಜ್ಜತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಗೋ ಏಸೋ, ಲಗ್ಗನಮೇತನ್ತಿ ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ತಮೇವ ಕಾಮಾಭಿಭೂತೋ ನಪ್ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ನ ಲಗ್ಗೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ವಿನಯಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ.

ರಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಜಟಾಚುಮ್ಬಟಕೇನಾತಿ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕೇನ ಜಟಾಕಲಾಪೇನ. ಅಪರಿಗ್ಗಹಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ಹಿ ಜಟಾಯ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ. ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡಞ್ಹಿ ಅತ್ತಗುತ್ತತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಸೀಸಂ ಓಕಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿವಿಯ ಸೀಸಸ್ಸ ಓಕಮ್ಪಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹನುಕೇನ ಉರಂ ಪಹರನ್ತೋ ಅಧೋನತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜಿವ್ಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಲಮ್ಬನಚಾಲನವಸೇನ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಿಸಾಖನ್ತಿ ತಿಭಙ್ಗಭಕುಟಿ ವಿಯ ನಲಾಟೇ ಜಾತತ್ತಾ ನಲಾಟಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಲಾಟೇ ಉಟ್ಠಿತಂ ವಲಿತ್ತಯ’’ನ್ತಿ, ತಿಭಙ್ಗವಲಿಕಂ ನಲಾಟೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನೋವ ತೇಲೇತಿ ಅತ್ತನೋವ ಪಾಪಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೇ ತೇಲೇ, ಪಚಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಗೇಹೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏವರೂಪಾನಞ್ಚ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾ. ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ ಯಞ್ಚೇತಂ ಮಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅಭಿರತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಮಯಾ ಸುಲದ್ಧಂ. ಯಥಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚರಿತಾನುರೂಪವಸೇನ ಗಹಿತಂ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಪಸಾದಾವಹಂ. ಏವಮಹೋಸೀತಿ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ. ನಿಸಿನ್ನಸದಿಸೋತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಾರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಉಪಕಾರಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಮಯಾ. ಸತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಸತಿಪಞ್ಞಾ, ತಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಜಾನನಸಮತ್ಥನಭಾವೇನ ಅವಬುದ್ಧಾ. ಥೇರೋ ಕಿರ ತದಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇಸಿ. ಕಾಮನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಕಾಮಂ ಕರಸ್ಸೂತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ‘ಕಾಮಾ’ತಿ ಮಾರಸ್ಸ ಆಲಪನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಭಿಂಸಕಾರಹಾನೀತಿ ಭಯಾನಕಾರಹಾನಿ. ರೂಪಾನೀತಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಾನಿ. ವಿಪ್ಪಕಾರತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ರೂಪಸದ್ದೋ ‘‘ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅನಪ್ಪಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ನ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸಸೀತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣತೋ ನ ಚಲಿಸ್ಸಸಿ.

ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಉಪಚ್ಚಕಾಯಂ. ಸಮಯೇ ಸಮಯೇ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಸಾಮಯಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಲೋಕಿಯವಿಮುತ್ತಿ ಹಿ ಅನಚ್ಚನ್ತಪಹಾಯಿತಾಯ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ, ಲೋಕುತ್ತರವಿಮುತ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಪಹಾಯಿತಾಯ ಅಸಮಯವಿಮುತ್ತಿ. ತಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ‘‘ಸಮಯವಿಮುತ್ತಾ, ಅಸಮಯವಿಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಾವ ಪಠಮಜ್ಝಾನನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ತಾವ ಕಸ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ? ಸಾಬಾಧತ್ತಾತಿ ಸರೋಗತ್ತಾ. ವಾತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಸೇನಾತಿ ಕದಾಚಿ ವಾತಪಿತ್ತವಸೇನ, ಕದಾಚಿ ವಾತಸೇಮ್ಹವಸೇನ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತವಸೇನ. ಅನುಸಾಯಿಕೋತಿ ಕಾಯಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಿತೋ, ಯಾಪ್ಯಾಮಯಭಾವೇನ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಯ. ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮೇ ಉತುಭೋಜನಾದಿಕೇ. ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಸಮೋಧಾನೇತುಂ. ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಕಲ್ಲಭಾವತೋ.

ಆಹರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಜೀವಿತಹರಣತ್ಥಾಯ ಉಪನೇಯ್ಯಂ. ನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿತೋ, ನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ವಿಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾವೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಜಲಮಾನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತನಿಯತಇದ್ಧಿಯಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಜಲಮಾನಾ. ಮಂಸಚಕ್ಖು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಆನುಭಾವಧರಾತಿ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾಪರಿಮೇಯ್ಯಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಆನುಭಾವಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹಿ ಜುತಿ-ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ ‘‘ಇದ್ಧಿಜುತಿಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೫೮೯, ೧೫೯೫) ವಿಯ. ಅನವಸೇಸತೋ ಮಾನಂ ಸಿಯತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ ಮಾನಸಂ. ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತನಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಮಾನಸತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸೀಲಾದೀನೀತಿ ಅನುತ್ತರಸೀಲಾದೀನಿ. ಸಿಕ್ಖಮಾನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ. ನ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕರಣೀಯೋ’’ತಿ. ಜನೇತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸ್ಸುತಾತಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ವಿಸ್ಸುತಾ.

ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಅತ್ತಕಿಲಮಥಂ ಅನುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ತಂಯೇವ ವೇದನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾ ವೀಥಿಮೇವ ಓತರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಭೇದಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ಸಮಸೀಸೀ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ.

ಇರಿಯಾಪಥಕೋಪನಞ್ಚಾತಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಅಸಮಾಯೋಗೋ. ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಏಕವೇಲಾಯಮೇವ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ, ನ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಮತ್ತೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ದ್ವೀಸು ನಯೇಸು. ಏವಂ ಸತಿ ತೇನೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇನ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋರೋಗೇಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ರೋಗೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಬಹವೋಪಿ ಸಮಸೀಸಿನೋ ಏವ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೀಸಞ್ಚೇತ್ಥ ತೇರಸ – ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಂ ತಣ್ಹಾ, ಬನ್ಧನಸೀಸಂ ಮಾನೋ, ಪರಾಮಾಸಸೀಸಂ ದಿಟ್ಠಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಂ ಸದ್ಧಾ, ಪಗ್ಗಹಸೀಸಂ ವೀರಿಯಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಸೀಸಂ ಸತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಸಮಾಧಿ, ದಸ್ಸನಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾ, ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಗೋಚರಸೀಸಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಸಙ್ಖಾರಸೀಸಂ ನಿರೋಧೋತಿ. ಇಮೇಸು ತೇರಸಸು ಸೀಸೇಸು ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಾದೀನಿ ಪವತ್ತಿಸೀಸಞ್ಚ ಪರಿಯಾದಿಯಿತಬ್ಬಾನಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಾದೀನಿ ಪರಿಯಾದಾಯಕಾನಿ, ಪರಿಯಾದಾಯಕಫಲಂ ಗೋಚರಸೀಸಂ. ತಞ್ಹಿ ವಿಸಯಜ್ಝತ್ತಂ ಫಲಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಪರಿಯಾದಾಯಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಙ್ಖಾರಸೀಸಂ ಸಙ್ಖಾರವಿವೇಕಭೂತೋ ನಿರೋಧೋತಿ ಪರಿಯಾದಿಯಿತಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯಾದಾಯಕಫಲಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಸಹ ವಿಯ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ದಸ್ಸನೇನ ಸಮಸೀಸಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ತೇರಸ ಸೀಸಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೬) ವಚನತೋ ತೇಸು ಕಿಲೇಸಪವತ್ತಸೀಸಾನಮೇವ ವಸೇನ ಯೋಜನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ಥ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಪವತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಯದಿಪಿ ಪರಿಯಾದೀಯತಿ, ಯಾವ ಪನ ಚುತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಖೇಪೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನೇನ ಪನ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ವಿಯ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಸ್ಸೇವ ವಾರಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ. ‘‘ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೭೮; ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೨) ವಚನತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಸಮಾಪನೇನ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ಸಮಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಪನ ಪರಿಸಮಾಪನಂ ಯದಿ ಚುತಿಚಿತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಜೀವಿತಪರಿಸಮಾಪನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ವಾರಚುತಿಸಮತಾಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾನಂ ಅಪುಬ್ಬಾಚರಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಮಗ್ಗಚಿತ್ತಾನಂ. ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಜವನಚಿತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಪನ ದ್ವೇ ಪವತ್ತನ್ತಿ.

ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ.

ಧೂಮಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಧೂಮಸ್ಸ ವಿಯ ಅಯಿತಭಾವಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ. ಧೂಮಸದಿಸಾ ವಲಾಹಕಾ ಧೂಮವಲಾಹಕಾ, ತಿಮಿರವಲಾಹಕಾ, ಯೇ ಮಹಿಕಾ ‘‘ತಿಮಿರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭನ್ತೇನ. ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಏತಂ ಕರಣವಚನಂ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿ ಹಿ ಉಪ್ಪಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯದೇವ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾರಣಂ, ತದೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾರಣಾ’’ತಿ.

ಸೋಕೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಫಲೋ ವತ ಮೇ ವಾಯಾಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಅಭಸ್ಸಥಾತಿ ಬಲವಸೋಕಾಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಸಿಥಿಲಂ ಗಹಿತಾ ಭಸ್ಸಿ ಪತಿತಾ ಸಾ ಕಚ್ಛಾ.

ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ಯಸ್ಮಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾರೋ ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖೋ ಲೋಕನಾಥಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರೇ ಬೋಧಿಯಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ. ಅತಿಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯಥಾರುಚಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅನುವತ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ.

ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೋತಿ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ. ಜಿತೋ ವಿತ್ತಪರಾಜಿತೋ ಅಸಿ ನು. ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಗರುತರಂ.

ಖನಿತ್ವಾ ಉಮ್ಮೂಲೇತ್ವಾ. ಕಾಮಾಸವಾದೀನಿ ಪಜಹನ್ತೋ ಅನಾಸವೋ.

ಪೇಹೀತಿ ಅಪೇಹಿ. ಪಾರಗಾಮಿನೋತಿ ಪಾರಙ್ಗಮನಸೀಲಾ. ತೇಕಾಲಿಕೋ ಅಯಂ ಗಾಮಿ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಪೀ’’ತಿಆದಿ.

ಮಾರವಿಸೂಕಾನೀತಿ ಮಾರಕಣ್ಟಕಾನಿ ಕಣ್ಟಕಸದಿಸಾನಿ ಮಾರಸ್ಸ ದುರಾಚಾರಾನಿ. ವಿರುದ್ಧಸೇವಿತಾನಿ ವಿರೋಧವಸೇನ ತಾಸಂಯೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಯೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬೇಜನೀಯಾತಿ ನಿಬ್ಬೇದದಾಯಿಕಾ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನೀಯಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠವಹಾ.

ವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಓಪಮ್ಮಪರಿಕಪ್ಪವಿಸಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮೇದವಣ್ಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಮುದುನ್ತಿ ಮುದುಮಧುರಸಂ ವಿನ್ದೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯಾಮ. ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬೋ.

ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಸೋಕವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿ. ಗಣಿಕಾರಹತ್ಥಿನಿಯೋತಿ ದೀಪಕಕರೇಣುಯೋ. ಏಕಸತಂ ಏಕಸತನ್ತಿ ಏಕಸತಂ ಏಕಸತಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸತಂ ಸತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇಕಂ ಸತಂ ಸತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಕುಮಾರಿವಣ್ಣಸತನ್ತಿ ಕುಮಾರಿತ್ಥೀನಂ ಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಸತಂ. ತಾ ಕಿರ ಪಠಮಂ ಕಞ್ಞಾರೂಪೇನ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಅನುಪಗತಪುಪ್ಫಾನಞ್ಹಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಕಞ್ಞಾತಿ. ಪುನ ಯಥಾವುತ್ತಕುಮಾರಿರೂಪೇನ ಉಪಗತಪುಪ್ಫಾ ಹಿ ಕುಮಾರೀ. ಪುನ ವಧುಕಾರೂಪೇನ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜಾತವಣ್ಣಸತ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಯುವತಿರೂಪೇನ. ವಿಜಾತಾ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಮಜ್ಝಿಮವಯಾ ಯುವತೀ. ಏತ್ತಾವತಾ ಬಾಲಾ ತರುಣೀ ಪೋರೀತಿ ತಿವಿಧಾಸು ಇತ್ಥೀಸು ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪರಿಯೋಸಾನವಾರೇಸು ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋವ ರುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ತೇನ ಮನುಸ್ಸರೂಪೇನ ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಏಕನ್ತತೋ ಹಿತಾನುಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಪರಮಚಿತ್ತುಪಸಮಂ. ಕಿಲೇಸಸೇನನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪಠಮಂ ಕಿಲೇಸಸೇನಂ. ಸಾ ಹಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಾ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಸಭಾವಾಪಿ ಪಟಿಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಇಚ್ಛಿತಬ್ಬರೂಪಭಾವತೋ ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ. ಏಕೋ ಅಹಂ ಝಾಯನ್ತೋತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ಅಭಾವತೋ ಏಕೋ ಅಸಹಾಯೋ ಅಹಂ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತೋ. ಅನುಬುಜ್ಝಿನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬುಜ್ಝಿಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿವೇಕಸುಖಸಮಧಿಗಮನಿಮಿತ್ತಂ. ಅಕರಣೇನಾತಿ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ಅಕರಣೇನ. ಸಕ್ಖೀತಿ ಸಕ್ಖಿಭಾವೋ.

ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನ. ಇಧ ದುತಿಯಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಮನ್ತೇನ ‘‘ತಂ ಪುಗ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ವದತಿ, ಕಥಂ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅವಿತಕ್ಕಝಾಯೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ’’ತಿ. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿಕೇ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ. ಕಾಮಾಲಯಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಅನಾಲಯೋ. ನ ಸರತೀತಿ ನ ಸವತಿ. ರಾಗವಸೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಸಾರಮನುಸವನ್ತಿ. ನ ಥಿನೋತಿ ನ ಥಿನಮಿದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ಮೋಹವಸೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೮೪೨, ೯೭೬) ಆಗತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಕಿಲೇಸಸತೇಸು ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಂ ಸತಂ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೧) ಆಗತಾಹಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠೀಹಿ ಸಹ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಂ ಸತ್ತಸತಂ ಹೋತಿ; ತಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇನ ದಿಗುಣಿತಾ ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ದಸಾಧಿಕಂ ಹೋತಿ; ತಂ ಅಪ್ಪಕಂ ಪನ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನುಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇಸಂ ಅತೀತಾದಿಭಾವಾಮಸನತೋ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಪಹಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಅಭಿಧಮ್ಮಟೀಕಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅನುಟೀ. ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಠಮಪದೇನಾತಿ ‘‘ನ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ. ದುತಿಯೇನಾತಿ ‘‘ನ ಸರತೀ’’ತಿ ಪದೇನ. ತತಿಯೇನಾತಿ ‘‘ನ ಥಿನೋ’’ತಿ ಪದೇನ. ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ಖೀಣಾಸವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನವಸೇಸತೋ ನೀವರಣಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಿಲೇಸೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋತಿ ಛನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತನಕಿಲೇಸೋಘಂ ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಕಾಮೋಘದಿಟ್ಠೋಘಭವೋಘಟ್ಠಕಿಲೇಸಭಾವತೋ ‘‘ಪಞ್ಚೋಘಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ರೂಪರಾಗಾದಯೋ ವಿಸೇಸತೋ ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ.

ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ’’ತಿ ಆಹ. ನಯಮಾನಾನನ್ತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಯಮಾನೇಸೂ’’ತಿ.

ಊಹಚ್ಚಾತಿ ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಸಂಯುತ್ತೇಸು ಅಯಂ ನಿಗಮನಪಾಳಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತನಯತ್ತಾ ಪನ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನ ಲಿಖೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಜಜ್ಜಕಾರಸ್ಸ ಹಿ ದದ್ದಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಜಲಮಾನಾ’’ತಿ. ನೀಹರೀತಿ ತಾಸಂ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರಂ ನ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತಿಣಾಯಪಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋವ ಅನಪೇಕ್ಖೇನೇವ ನೀಹರಿ. ಫಲತೋ ಭಟ್ಠನ್ತಿ ಫಲಸಿಪಾಟಿಕತೋ ಭಟ್ಠಂ. ಕುಣ್ಡತಿಣಾದಿಗಚ್ಛತೂಲಂ ಪೋಟಕಿತೂಲಂ.

ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾರಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.