೩. ಸತ್ತಿವಗ್ಗೋ

೧.ಸತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ದೇಸನಾಸೀಸನ್ತಿ ದೇಸನಾಪದೇಸಲಕ್ಖಣವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಓಮಟ್ಠೋತಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಪ್ಪಹಾರೋ. ಇಮಿನಾ ಏವ ಪಸಙ್ಗೇನ ಪಹಾರೇ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪರಿ ಠತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ಉಪರಿ ಠತ್ವಾ. ಅಧೋಮುಖಂ ದಿನ್ನಪ್ಪಹಾರೋತಿ ಖಗ್ಗಕರವಾಲಾದೀನಂ ಅಧೋಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಪಹತಪಹಾರೋ. ಉಮ್ಮಟ್ಠೋ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿವಿಧಪ್ಪಹಾರೋ ವಿಮಟ್ಠೋ. ‘‘ಓಮಟ್ಠೋ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುಗ್ಗನ್ಧಕಿಮಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಅನ್ತೋದೋಸೋ. ಮಞ್ಚೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚೇ ವಣಿಕಪುಗ್ಗಲೋ ನಿಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ತಂ ಸುಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪಾದಟ್ಠಾನಂ ಉದ್ಧಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಸೀಸಟ್ಠಾನಂ ಅಧೋ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಧೋಸಿರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಪರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಸಾ ಪನ ಪವತ್ತಿ ಭಾವನಾವಿಹಾರೇನ ಯುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಸಲ್ಲಸ್ಸ ಉಬ್ಬಹನಂ ಸಲ್ಲುಬ್ಬಹನಂ. ಅತ್ಥಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಉಪಮಾಕಾರಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅನುಬನ್ಧೋವ ಹೋತಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹತೋ ದೇವತಾಯ ಕಾಮರಾಗಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಜೋತಿತತ್ತಾ. ನನು ಭಗವತಾ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ಇತರಿಸ್ಸಾ ಞಾಣಬಲಾನುರೂಪದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬತೋ. ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುಕುಲಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ದೇಸೇತೀತಿ.

ಸತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಫುಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ಕಮ್ಮಂ ಅಫುಸನ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಫಸ್ಸಂ ಅಫುಸನ್ತಂ, ಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಾಕೋ ನ ಫುಸತೀತಿ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸೋ ನ ಫುಸತಿ, ವಿಪಾಕೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಏವಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ಕಮ್ಮವಟ್ಟೇನ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮವಟ್ಟವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತೋ ‘‘ಕಮ್ಮಮೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಾಕರೋತೋ ಕರಿಯತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕುಬ್ಬತೋ ನ ಕಯಿರತಿ, ಅನಭಿಸನ್ಧಿಕತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಅನ್ವಯತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಫುಸನ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತೋತಿ ಫುಸನಹೇತು. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿವೇಠಿತವಸೇನ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಫುಸನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮತಾತಿ ಕಾರಕಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾನುಬನ್ಧೋ, ನಾಕಾರಕಸ್ಸಾತಿ ಅಯಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾನಂ ಸಭಾವೋ.

ಪಚ್ಚೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಅನುಬನ್ಧತಿ. ಪಾಪನ್ತಿ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಫಲಞ್ಚ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಅರಞ್ಞೇ ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಉಯ್ಯೋಜನಾಯ ಸುನಖೇಹಿ ಪರಿವಾರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಯೇನ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಲುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪತಿತೇ ತಸ್ಸ ಸುನಖೇಹಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮಾರಿತವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಫುಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ಯೇನ ಅತ್ಥೇನ ತಣ್ಹಾ ‘‘ಜಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜಾಲಿನಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಪಭೇದಾ ಅತ್ತನೋ ಅವಯವಭೂತಾ ಏವ ಜಾಲಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾಲಿನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ಜಟಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ತಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಮಾಹ ರೂಪಾದಿಛಳಾರಮ್ಮಣವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾವಿಸಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನಾತಿ ಕದಾಚಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಕದಾಚಿ ಯಾವ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಾ, ಕದಾಚಿ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣೇ ಕದಾಚಿ ಯಾವ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ಪವತ್ತಿವಸೇನ. ದೇಸನಾಕ್ಕಮೇನ ಚೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮರಾಗಾದಿವಸೇನಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಿಕಭಾವತೋ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸಿಬ್ಬನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ಇದಂ ಯೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಜಟಾ ವಿಯಾತಿ ಜಟಾತಿ ಜಟಾತಣ್ಹಾನಂ ಉಪಮೂಪಮೇಯ್ಯತಾ, ತಂದಸ್ಸನಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಜಾಲಿನೀ ವೇಳುಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಸಾಖಾ, ತಾಸಂ ಸಞ್ಚಯಾದಯೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅವಯವೇಹಿ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಾ ವಿನದ್ಧಾ ‘‘ಜಟಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಪಿ ಸಂಸಿಬ್ಬನಸಭಾವೇನಾತಿ.

ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅತ್ತನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಬ್ಭನ್ತರಟ್ಠೋ ಚ ಅನ್ತೋ-ಸದ್ದೋತಿ ಸಕಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಮಾನಾಪಿ ತಣ್ಹಾ ‘‘ಅನ್ತೋಜಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪತ್ತಾದಿ, ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಆದಿ ಸಕಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ಅತ್ತಾತಿ ಭವತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಮಾನೋತಿ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ಸರೀರನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಮಮ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸುನ್ದರೋ, ಅಸುಕಸ್ಸ ವಿಯ ಮಮ ಅತ್ತಭಾವೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಕಅತ್ತಭಾವಾದೀಸು ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾಕಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾನಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ರೂಪಾದೀನಿ ಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ, ಪರೇಸಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಾ. ಸಪರಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಿ ವಾ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾನಿ, ತಥಾ ರೂಪಾದೀನಿ ಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ. ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತಭವೇಸು ಪವತ್ತಿಯಾಪಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನ್ತೋಜಟಾಬಹಿಜಟಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಾಮಭವೋ ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅವಿಮುತ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ರೂಪಾರೂಪಭವೋ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ಬಹೀ’’ತಿ ಚ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಸಂಯೋಜನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೨.೩೭).

ವಿಸಯಭೇದೇನ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಭೇದೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಂ ಜಟಾಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಾಯ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಜಟಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾ ಪನ ಪಜಾತಿ ವುತ್ತಸತ್ತಸನ್ತಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಜಟೇನ್ತೀ ವಿನನ್ಧನ್ತೀ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಜಟಾಯ ಜಟಿತಾ ಪಜಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಯದಿಪಿ ಅವಯವಬ್ಯತಿರೇಕೇನ ಸಮುದಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಏಕದೇಸೋ ಪನ ಸಮುದಾಯೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅವಯವತೋ ಸಮುದಾಯಂ ಭಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಮೂಪಮೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮ ವೇಳುಜಟಾದೀಹಿ…ಪೇ… ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇಮಂ ಜಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೀಸು ಧಾತೂಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಂಸಿಬ್ಬನೇನ ತೇಧಾತುಕಂ ಜಟೇತ್ವಾ ಠಿತಂ. ತೇನಸ್ಸಾ ಮಹಾವಿಸಯತಂ ವಿಜಟನಸ್ಸ ಚ ಸುದುಕ್ಕರಭಾವಮಾಹ. ವಿಜಟೇತುಂ ಕೋ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಿಜಟಯೇ’’ತಿ ಪದಂ ಸತ್ತಿಅತ್ಥಂ, ನ ವಿಧಿಅತ್ಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ‘‘ಅನ್ತೋಜಟಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಸೀಲೇತಿ ಕುಸಲಸೀಲೇ. ತಂ ಪನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿಭೇದೇಸು ಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ’’ತಿ.

ನರತಿ ನೇತೀತಿ ನರೋ, ಪುರಿಸೋ. ಕಾಮಂ ಇತ್ಥೀಪಿ ತಣ್ಹಾಜಟಾವಿಜಟನೇ ಸಮತ್ಥಾ ಅತ್ಥಿ, ಪಧಾನಮೇವ ಪನ ಸತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನರೋ’’ತಿ ಆಹ ಯಥಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅವಿಭಾಗೇನ ಪುಗ್ಗಲಪರಿಯಾಯೋ ಅಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನರೋತಿ ಸತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಾಕಭೂತಾಯ ಸಹ ಪಞ್ಞಾಯ ಭವತೀತಿ ಸಪಞ್ಞೋ. ತಾಯ ಹಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಸವಿಸೇಸಂ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ. ವಿಪಾಕಪಞ್ಞಾಪಿ ಹಿ ಸನ್ತಾನವಿಸೇಸೇನ ಭಾವನಾಪಞ್ಞುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಅಹೇತುಕದ್ವಿಹೇತುಕಾನಂ ತದಭಾವತೋ. ಕಮ್ಮಜತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಕಮ್ಮಜಾಯ ತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏವಂ ತಿಹೇತುಕಸದ್ದೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪಞ್ಞಾಸದ್ದೇನ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾ ತಿಹೇತುಕಾ ಅತ್ಥಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಭುತಿ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ, ನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಾ ಏವ.

ಚಿನ್ತೇತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ, ಸಮಾಧಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಾತಿಸಯಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಕಿಚ್ಚೋ. ನ ಹಿ ವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ವಿನಾ ಸಮಾಧಿನಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ, ಸಮಾಧಿ ಪನ ತೇಹಿ ವಿನಾಪಿ ಸಾಧೇತೀತಿ. ಪಗುಣಬಲವಭಾವಾಪಾದನೇನ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ, ಅತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಚಿನೋತೀತಿಪಿ ಚಿತ್ತಂ, ಸಮಾಧಿ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಚಿತ್ತಕರಣೇನ ಚ ಸಮಾಧಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವಿನಾಪಿ ಪರೋಪದೇಸೇನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಚಿತ್ತ-ಸದ್ದೋ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಕಥಿತಾ’’ತಿ. ಯಥಾಸಭಾವಂ ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಸಾ ಯದಿಪಿ ಕುಸಲಾದಿಭೇದತೋ ಬಹುವಿಧಾ, ‘‘ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ ಪನ ವಚನತೋ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾನಾಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ. ಯದಿಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಂ ಆತಾಪನಂ, ತಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇವ, ಆತಪ್ಪಸದ್ದೋ ವಿಯ ಪನ ಆತಾಪ-ಸದ್ದೋ ವೀರಿಯೇ ಏವ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆತಾಪೀತಿ ವೀರಿಯವಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿತೋ ಹರೀಯತಿ ಪವತ್ತೀಯತಿ, ಏವಂ ಸಾಪಿ ತದತ್ಥಂ ಯೋಗಿನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ನೇತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಪರಿಣಾಯಿಕಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುನಿಸಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಸಿತಂ, ಅತಿವಿಯ ತಿಖಿಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸಿತತರಭಾವಕರಣಂ ನಿಸಾನಸಿಲಾಯಂ, ಬಾಹುಬಲೇನ ಚಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನನ್ತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಅತ್ಥಾಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಮಾ ವುತ್ತಾತಿ ತದುಭಯಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮಾಧಿಸಿಲಾಯಂ ಸುನಿಸಿತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮಾಧಿಗುಣೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯ ತಿಕ್ಖಭಾವೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫; ೪.೯೯; ೫.೧೦೭೧). ವೀರಿಯಞ್ಚಸ್ಸಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತೋ. ವಿಜಟೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಜಟೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಹಿ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಯೋಗಾವಚರೋ ತಣ್ಹಾಜಟಂ ವಿಜಟೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ. ವಿಜಟನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಹಾನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪದಾಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನೇಸ ವಿಜಟೇತಿ ನಾಮ, ಅಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಜಟಿತಜಟೋ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ಜಟಾಯ ವಿಜಟನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಜಟಾಯ ವಿಜಟನೋಕಾಸ’’ನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಸಾ ವಿಜಟೀಯತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯತ್ಥ ನಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಟಿಘಂ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ, ‘‘ಪಟಿಘರೂಪಸಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಕಾಮಭವೋ ಗಹಿತೋ ಕಾಮಭವಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ತಾಯ. ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿರೂಪೇ ಸಞ್ಞಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ. ಭವಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಭವಭಾವೇನ ಸಙ್ಖಿಪಿತಬ್ಬತಾಯ, ಭವಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕಲಕ್ಖಣತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪೇ ವಾ ವಿರಜ್ಜನವಸೇನ ಚ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ ಇಧ ರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅರೂಪಭವಸ್ಸ ಚ ಗಹಿತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ನಾಮರೂಪಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅರೂಪಭವ-ಅಸಞ್ಞಭವಾನಮ್ಪೇತ್ಥ ಗಹಣಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಪರಿಯಾದಿಯನಟ್ಠಾನೇತಿ ಪರಿಯಾದಿಯನಕಾರಣೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೇಪನನಿಮಿತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ…ಪೇ… ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಮನೋನಿವಾರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಏವಂಲದ್ಧಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಾ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಕಾ. ಸೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಂ ಕಥೇತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತನಿವಾರಣಂ ವದನ್ತೀ. ಸಂಯತಭಾವಂ ಆಗತನ್ತಿ ರಾಗವಿಸೇವನಾದಿತೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಂಯತಭಾವಂ ಓತರಭಾವಂ. ಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಸೇನ ಹಿ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಚಿತ್ತೇ ನತ್ಥಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ ರಾಗಾದಿವಿಸೇವನಂ, ನ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಕೋಚಿ ಅನತ್ಥೋ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಮನೋ ಸಬ್ಬತೋ ಅನವಜ್ಜವುತ್ತಿತೋ ನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ಯತೋ ಯತೋತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಸಾವಜ್ಜವುತ್ತಿತೋ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರತೋ. ತನ್ತಿ ಮನೋ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಂ ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ.

ಮನೋನಿವಾರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅರಹನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಕತಾವೀತಿ ಕತವಾ, ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತಕಿಚ್ಚೋ’’ತಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅರಹನ್ತಿಆದಿಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಂ ‘‘ಅಹಂ ವದಾಮೀ’’ತಿಆದಿಆಕಾರೇನ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಖನ್ಧಾದೀಸು ಕುಸಲೋತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಾದೀಸು ಸಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಚ ಸಮೂಹಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಞ್ಚ ಛೇಕೋ ಯಥಾಭೂತವೇದೀ. ಉಪಲದ್ಧಿನಿಸ್ಸಿತಕಥನ್ತಿ ಅತ್ತುಪಲದ್ಧಿನಿಸ್ಸಿತಕಥಂ ಹಿತ್ವಾ. ವೋಹಾರಭೇದಂ ಅಕರೋನ್ತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪರಮತ್ಥಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಲೋಕವೋಹಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೋ ಲೋಕೇ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಅಹಂ, ಮಮಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಖನ್ಧಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ವೋಹಾರಭೇದಂ, ತತ್ಥ ಚ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮಾನೋ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಧುರೋ. ತಥಾ ಹಿ ದುತಿಯಮಗ್ಗಾದೀಸು ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಸ್ಸ ಪಟಿವಿಪಚ್ಚನೀಕೇ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯದಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸೇನ ನ ವದತಿ, ಮಾನವಸೇನ ನು ಖೋ ವದತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ. ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ಸನ್ತಾಪಿತಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾ. ತೇ ಪನ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಧಮಿತಾ’’ತಿ. ಮಮಙ್ಕಾರಾದಯೋ ಮಯನ್ತಿ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಸತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮಯೋ, ಮಞ್ಞನಾ. ಮಯೋ ಏವ ಮಯತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಯತನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪಜ್ಜೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ದಿವಾರತ್ತಿನ್ತಿ ನ ಆದಿಚ್ಚೋ ವಿಯ ದಿವಾ ಏವ, ನ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ರತ್ತಿಂ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪದೇಸೇ, ನ ಆದಿಚ್ಚೋ ವಿಯ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಸಕಲಂ ಮಹಾದಿಸಂ ದಿಸನ್ತರಾಳಞ್ಚ. ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾಲೋಕೋ ಞಾಣಾಲೋಕೋತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೫; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಪನ ವಚನತೋ ಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಾಲೋಕೋ. ‘‘ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೬; ಪಾರಾ. ೧೨) ವಾ ವಚನತೋ ವಿಜ್ಜತ್ತಯಾಲೋಕೋ ಞಾಣಾಲೋಕೋ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಪೀತಿವಿಪ್ಫಾರೋ, ವಿಸೇಸತೋ ರತನಘರೇ ಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನವಿಚಿನನೇ ಸಞ್ಜಾತಪೀತಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸರೀರೋಭಾಸೋ ವಾ ಪೀತಿಆಲೋಕೋ. ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಪಸಾದವಸೇನ ಸಞ್ಜಾತಆಲೋಕೋವ ಪಸಾದಾಲೋಕೋ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನೇ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪಸಾದಾಲೋಕೋತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸತ್ತಾನಂ ಹದಯತಮಂ ವಿಧಮನ್ತೀ ಧಮ್ಮಕಥಾಆಲೋಕೋ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಾತುಭಾವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಆಲೋಕೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾವಕಾನಂ ದೇಸನಾಯ ಸಞ್ಜಾತಧಮ್ಮಾಲೋಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಜ್ಜೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸರಣತೋ ಅವಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಪಟಿಪಾಟಿ ಸರಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮೇ ಸಂಸಾರಸರಾ’’ತಿ. ಕುತೋತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಕಿಮ್ಹಿ ವಾ? ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಂ ಆಗಮ್ಮಾ’’ತಿ? ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಭಾವತೋ. ಆಪೋತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಾಪದೇಸೇನ ತತ್ಥ ಕಾಮರೂಪಭವಾನಂ ಅಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತದುಭಯಾಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅರೂಪಭವಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ, ಯಥಾರುತವಸೇನ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಹಿತಾ, ಗಹಿತಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಪಚ್ಛಿಮತ್ಥೋ ಪವತ್ತೋತಿ.

ಸರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಮಹದ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ನಿಧೀಯತೀತಿ ನಿಧಾನಂ. ನಿಧಾತಬ್ಬತಂ ಗತಂ ನಿಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುತ್ತಸಾರಾದೀತಿ ಮುತ್ತಾಮಣಿವೇಳುರಿಯಪವಾಳರಜತಜಾತರೂಪಾದಿ. ಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಹಾಪಣ-ಧಞ್ಞಕೋಟ್ಠಭಣ್ಡಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ನಿಚ್ಚಪರಿಬ್ಬಯವಸೇನ ಭುಞ್ಜೀಯತೀತಿ ‘‘ಭೋಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಭಿಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅಭಿಗಿಜ್ಝನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪತ್ಥೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಅನಲಙ್ಕತಾತಿ ನ ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಕತಚಿತ್ತಾ, ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಮಹಿಚ್ಛತಾಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತಿತ್ತಾ ಅಪರಿಯತ್ತಜಾತಾ’’ತಿ. ಉಸ್ಸುಕ್ಕಜಾತೇಸೂತಿ ತಂತಂಕಿಚ್ಚೇ ಸಞ್ಜಾತಉಸ್ಸುಕ್ಕೇಸು. ನಾನಾಕಿಚ್ಚಜಾತೇಸೂತಿ ನಾನಾವಿಧಕಿಚ್ಚೇಸು, ಸಞ್ಜಾತನಾನಾಕಿಚ್ಚೇಸು ವಾ. ವಟ್ಟಗಾಮಿಕಪಸುತೇನ ವಟ್ಟಸೋತಂ ಅನುಸರನ್ತೇಸು. ತಣ್ಹಾನಿವಾಸತಾಯ ಗೇಹನ್ತಿಪಿ ಅಗಾರನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹ’’ನ್ತಿ. ವಿರಾಜಿಯಾತಿ ಹೇತುಅತ್ಥದೀಪಕಂ ಪದನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿರಾಜೇತ್ವಾ’’ತಿ, ತ್ವಾ-ಸದ್ದೋಪಿ ಚಾಯಂ ಹೇತುಅತ್ಥೋತಿ.

ಮಹದ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಚತುಚಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ಇರಿಯಾ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಯೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿರಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಇರಿಯಾಪಥೋ, ಗಮನಾದಿ. ತಂ ಅಪರಾಪರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಚಕ್ಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥ’’ನ್ತಿ. ನವದ್ವಾರನ್ತಿ ಕರಜಕಾಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸೋ ಚ ಕೇಸಾದಿಅಸುಚಿಪರಿಪೂರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅಸುಚಿಪೂರ’’ನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಸಹಿತಂ. ತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಸಭಾವತೋ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ನಿಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೋ ಚ ಅಸುಚಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸುಚಿಪಙ್ಕೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪಙ್ಕಜಾತಂ, ಕೇಸಾದಿಅಸುಚಿಪಙ್ಕಜಾತತ್ತಾ ಚ ಪಙ್ಕಜಾತಂ. ಯಾತ್ರಾತಿ ಅಪಗಮೋ. ತೇನ ಸಭಾವತೋ ನಿಸ್ಸಿತಧಮ್ಮತೋ ಚ ಅಸುಚಿಸಭಾವತೋ ಕಾಯತೋ ಕಥಂ ಅಪಗಮೋ ಸಿಯಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ನಹನಟ್ಠೇನ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ನದ್ಧೀತಿ ಉಪನಾಹೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ನದ್ಧಿನ್ತಿ ಉಪನಾಹ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ಇತೋ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಳಿನಿದ್ದಿಟ್ಠೇತಿ ಉಪನಾಹಇಚ್ಚಾದಿಕೇ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಕಿಲೇಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದಯೋ ಸತ್ತ ಕಿಲೇಸಾ ದುಮ್ಮೋಚಯತಾಯ ವರತ್ತಾ ವಿಯಾತಿ ವರತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಸಭಾವತೋ ಏಕೋ ಏವೇಸ ಧಮ್ಮೋ, ಪವತ್ತಿ-ಆಕಾರಭೇದೇನ ಪನ ಇಚ್ಛನಟ್ಠೇನ ಪತ್ಥನಟ್ಠೇನ ಇಚ್ಛಾ, ಲುಬ್ಭನಟ್ಠೇನ ಗಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಲೋಭೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ, ವಾರೇ ವಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕೋ. ಅಲದ್ಧಪತ್ಥನಾ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಆಸತ್ತಿ ಲೋಭೋ. ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾತಿ ಸಸನ್ತಾನತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ.

ಚತುಚಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಏಣಿಜಙ್ಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ಏಣಿಮಿಗಸ್ಸ ವಿಯಾತಿ ಏಣಿಮಿಗಸ್ಸ ಜಙ್ಘಾ ವಿಯ. ಅವಯವೀಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಪಿಣ್ಡಿಮಂಸಸ್ಸ ಪರಿತೋ ಸಮಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ಸುವಟ್ಟೀತಜಙ್ಘೋ. ಕಿಸನ್ತಿ ಥೂಲಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪಪರಾಜೋತನಾ, ನ ಸುಟ್ಠು ಕಿಸಭಾವದೀಪನಪರಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥೂಲಂ ಸಮಸರೀರ’’ನ್ತಿ. ಆತಪೇನ ಮಿಲಾತನ್ತಿ ತಪಸಾ ಮಿಲಾತಕಾಯಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾಪನಭಾವತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ತಪೋ ಮಿಲಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಥಾ ಚಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಪ್ಪಾಹಾರಂ ಅಲೋಲುಪ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ‘‘ವೀರಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ ವೀರಭಾವೇನ ವೀರಿಯಂ ಲಕ್ಖೀಯತಿ, ಏವಂ ವೀರಿಯಸಮ್ಭವೇನ ವೀರಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ವೀರನ್ತಿ ವೀರಿಯವನ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ’’ತಿ (ಥೇರಗಾ. ೯೮೩; ಮಿ. ಪ. ೬.೫.೧೦) ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿವುತ್ತನಿಯಾಮೇನ ಪರಿಮಿತಭೋಜಿತಾಯ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ. ‘‘ಮಿತಾಹಾರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಭೋಜಿತಾಯಪಿ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಕಾಲ…ಪೇ… ಪರಿತ್ತಾಹಾರ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಲೋಲುಪ್ಪವಿರಹಿತಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಏವ ಸಬ್ಬಸೋ ಲೋಲುಪ್ಪಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ. ‘‘ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸೂ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲೋಲುಪ್ಪವಿಗಮೋ ದೀಪಿತೋವಾತಿ. ರಸತಣ್ಹಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವಾ ಏಸ ‘‘ಅಪ್ಪಾಹಾರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಲೋಲುಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಸೀಹಂ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಚರಸದ್ದೋ ವಿಯ ಇವ-ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥತೋ ‘‘ನಾಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆನೇತ್ವಾ, ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕಚರಂ ಸೀಹಂ ವಿಯ, ಏಕಚರಂ ನಾಗಂ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಏಕಚರಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಏಕೀಕತಾಯ.

ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಸೇನ ರೂಪಂ ಗಹಿತಂ ತೇಸಂ ರೂಪಸಭಾವತ್ತಾ. ಮನೇನ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ ಮನಸ್ಸ ನಾಮಸಭಾವತ್ತಾ. ಅವಿನಿಭುತ್ತಧಮ್ಮೇತಿ ಅವಿನಾಭಾವಧಮ್ಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಯತನಧಾತುಆದಯೋ ಗಹಿತಾ. ಕಾಮಗುಣಗ್ಗಹಣೇನ ಹೇತ್ಥ ರೂಪಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಮನೋಗಹಣೇನ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ, ಏವಂ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಧಾತುಆದೀನಮ್ಪಿ ಗಹಿತತಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನಪೇತ್ಥ ಭುಮ್ಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಕಾಮವತ್ಥು ಭುಮ್ಮಂ.

ಏಣಿಜಙ್ಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.