೧. ನನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ‘‘ತತ್ರ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನ ತಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠತಾ, ಯಥಾ ‘‘ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇತಿ ಪರಿಸಾಯ ಜೇಟ್ಠಕೇ, ಯೇ ತಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸತೋ ಭಾಜನಭೂತಾ. ಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಚತುಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ. ಚತುನ್ನಂ ಹಿ ಪರಿಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧೇಸಿ, ಸಮ್ಬೋಧನಞ್ಚ ಜಾನಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾನಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಭದನ್ತೇತಿ ಗರುಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವವಚನಮೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಭದನ್ತೇತಿ ಭದ್ದಂ ತವ ಹೋತು ಅತ್ತನೋ ನಿಟ್ಠಾನಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ಪರೇಸಞ್ಚ ಸನ್ತತಾವಹತ್ತಾ. ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋತಿ ಸಾಮಿವಚನಂ ಆಮನ್ತನಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಅತ್ಥಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಪತಿಅಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ. ಭಗವತೋತಿ ಪನ ಇದಂ ಪತಿಸ್ಸವನಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಾತೀ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿದಾನವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ.

ತಾವತಿಂಸಕಾಯೋತಿ ತಾವತಿಂಸಸಞ್ಞಿತೋ ದೇವನಿಕಾಯೋ. ದುತಿಯದೇವಲೋಕೋತಿ ಛಸು ಕಾಮಲೋಕೇಸು ದುತಿಯೋ ದೇವಲೋಕೋ. ತೇತ್ತಿಂಸ ಜನಾ ಸಹಪುಞ್ಞಕಾರಿನೋ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂಸಹಚರಿತಟ್ಠಾನಂ ತಾವತಿಂಸಂ, ತನ್ನಿವಾಸಿನೋಪಿ ತಾವತಿಂಸನಾಮಕಾ ಸಹಚರಣಞಾಯೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಘೇನ ಮಾಣವೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಂ ಪನ ಕೇಚಿವಾದೋ ಬ್ಯಾಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಅರೋಚೇನ್ತೇನ ‘‘ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬ್ಯಾಪನ್ನತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಏವಂ ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಪದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥನಿರಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ನಿರುಳ್ಹಸಮಞ್ಞಾ ಏವ.

ತಂ ವನನ್ತಿ ತಂ ಉಪವನಂ. ಪವಿಟ್ಠೇ ಪವಿಟ್ಠೇ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನನ್ದಯತಿ, ಪಗೇವ ಅದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೇತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪವೇಸಿತಾನನ್ತಿ ಪಕೋಟ್ಠವಾರೇನ ಪವೇಸಿತಾನಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚವನಕಾಲೇಯೇವ ಥೋಕಂ ದಿಸ್ಸಮಾನವಿಕಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಚವನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹಿಮಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಪನ ಅದಿಸ್ಸಮಾನವಿಕಾರಾ ಸಹಸಾ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನನ್ದಯತಿ ಪಕತಿಯಾ ಸೋಮನಸ್ಸಿತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿತಞ್ಚ. ನನ್ದನೇತಿ ಏವಂಅನ್ವತ್ಥನಾಮಕೇ ಉಯ್ಯಾನೇ. ಪರಿವುತಾತಿ ‘‘ದೇವತಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಉಪಾದಾಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಹಿ ಸೋ.

ದಿವಿ ಭವತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಾಮಬನ್ಧನೇಹಿ, ತಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಸಭಾವತಾಯ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ಉಪೇತಾತಿ ಉಪಗತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾತಿ ಪರಿರಮಮಾನಾ. ಇದಞ್ಹಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮಗುಣೇಹೀ’’ತಿ ಕತ್ತರಿ ಕರಣವಚನಂ, ಪುರಿಮಾನಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಹಯೋಗೇ. ರಮಮಾನಾ ಚರನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಮಮಾನಾ’’ತಿ. ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾತಿ ವಾ ಪರಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಚಾರಯಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಞ್ಚಾರಯಮಾನಾ’’ತಿ. ಪಠಮನಯೇ ಹಿ ಅನುಭವನತ್ಥೋ ಪರಿಚರಣಸದ್ದೋ, ದುತಿಯನಯೇ ಪರಿವತ್ತನತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನಾತಿ ‘‘ತಾಯಂ ವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೋ. ಅಧುನಾತಿ ಸಮ್ಪತಿ. ಸೋ ವಿಚರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಾಮಗುಣೇಹೀತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ. ಓವುತೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ನ ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪಿಹಿತಚಿತ್ತೋ. ನಿವುತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲೋಕಾಭಿಭೂತೋ’’ತಿ. ಆಸಭಿನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೧; ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೭) ಭಾಸನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ.

ಕೇವಲಂ ದಸ್ಸನಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ…ಪೇ… ವಸೇನಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನನ್ದನವನೇ ಅವಟ್ಠಿತಕಾಮಭಾಗಾನುಭವನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನರದೇವಾನನ್ತಿ ಪುರಿಸಭೂತದೇವತಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇವಪುರಿಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಕಂ ಅಧಿಕಂ ಊನಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತೇತ್ತಿಂಸಾನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಯಂ ರುಳ್ಹೀ. ಪರಿವಾರಸಙ್ಖಾತೇನ, ನ ಕಿತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೀಲಾಚಾರಾದಿಗುಣನೇಮಿತ್ತಿಕಾ ಹಿ ಕಿತ್ತಿ. ‘‘ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಸುಖಬಹುಲಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಚನೇನ ಯಸೇ ಇಚ್ಛಿತೇ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾವ ‘‘ಯಸೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ.

ಅರಿಯಸಾವಿಕಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ‘‘ಸಕದಾಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಅನ್ಧಬಾಲೇ ಮಞ್ಞಸಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ ಏವಂ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಏಕನ್ತತೋ ಸುಖಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಕಾಮಾ ಹಿ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಕಾಮಂ ಚತುತ್ಥಭೂಮಕಾಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಏವ, ತೇ ಪನ ಸಮ್ಮಸನೂಪಗಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಗ್ಗಹಣಂ ಸಮ್ಮಸನಯೋಗ್ಗೇನ. ಹುತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಭವಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಏತೇನ ನೇಸಂ ಭಾವಭಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಅಭಾವತ್ಥೇನಾತಿ ಸರಸನಿರೋಧಭೂತೇನ ವಿದ್ಧಂಸನಭಾವೇನ.

ಅನಿಚ್ಚಾ ಅದ್ಧುವಾ, ತತೋ ಏವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇಮೇ ಸುಖಾ’’ತಿ ವಾ ನ ಇಚ್ಚಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಉಪ್ಪಾದವಯಸಭಾವಾತಿ ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪ…ಪೇ… ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಾರಣವೇವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತದನನ್ತರಾತಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದವಯಾನಂ ಅನ್ತರೇ. ವೇಮಜ್ಝಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಠಿತಿಕ್ಖಣಂ ವದತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಠಿತಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾಯ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಸಾವ ಠಿತಿಕ್ಖಣೋ. ನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ. ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖಂ, ನ ತಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಕಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.