೨. ನನ್ದನವಗ್ಗೋ

೧. ನನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ‘‘ತತ್ರ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನ ತಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠತಾ, ಯಥಾ ‘‘ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇತಿ ಪರಿಸಾಯ ಜೇಟ್ಠಕೇ, ಯೇ ತಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸತೋ ಭಾಜನಭೂತಾ. ಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಚತುಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ. ಚತುನ್ನಂ ಹಿ ಪರಿಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧೇಸಿ, ಸಮ್ಬೋಧನಞ್ಚ ಜಾನಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾನಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಭದನ್ತೇತಿ ಗರುಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವವಚನಮೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಭದನ್ತೇತಿ ಭದ್ದಂ ತವ ಹೋತು ಅತ್ತನೋ ನಿಟ್ಠಾನಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ಪರೇಸಞ್ಚ ಸನ್ತತಾವಹತ್ತಾ. ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋತಿ ಸಾಮಿವಚನಂ ಆಮನ್ತನಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಅತ್ಥಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಪತಿಅಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ. ಭಗವತೋತಿ ಪನ ಇದಂ ಪತಿಸ್ಸವನಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಾತೀ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿದಾನವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ.

ತಾವತಿಂಸಕಾಯೋತಿ ತಾವತಿಂಸಸಞ್ಞಿತೋ ದೇವನಿಕಾಯೋ. ದುತಿಯದೇವಲೋಕೋತಿ ಛಸು ಕಾಮಲೋಕೇಸು ದುತಿಯೋ ದೇವಲೋಕೋ. ತೇತ್ತಿಂಸ ಜನಾ ಸಹಪುಞ್ಞಕಾರಿನೋ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂಸಹಚರಿತಟ್ಠಾನಂ ತಾವತಿಂಸಂ, ತನ್ನಿವಾಸಿನೋಪಿ ತಾವತಿಂಸನಾಮಕಾ ಸಹಚರಣಞಾಯೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಘೇನ ಮಾಣವೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಂ ಪನ ಕೇಚಿವಾದೋ ಬ್ಯಾಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಅರೋಚೇನ್ತೇನ ‘‘ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬ್ಯಾಪನ್ನತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಏವಂ ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಪದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥನಿರಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ನಿರುಳ್ಹಸಮಞ್ಞಾ ಏವ.

ತಂ ವನನ್ತಿ ತಂ ಉಪವನಂ. ಪವಿಟ್ಠೇ ಪವಿಟ್ಠೇ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನನ್ದಯತಿ, ಪಗೇವ ಅದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೇತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪವೇಸಿತಾನನ್ತಿ ಪಕೋಟ್ಠವಾರೇನ ಪವೇಸಿತಾನಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚವನಕಾಲೇಯೇವ ಥೋಕಂ ದಿಸ್ಸಮಾನವಿಕಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಚವನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹಿಮಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಪನ ಅದಿಸ್ಸಮಾನವಿಕಾರಾ ಸಹಸಾ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನನ್ದಯತಿ ಪಕತಿಯಾ ಸೋಮನಸ್ಸಿತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿತಞ್ಚ. ನನ್ದನೇತಿ ಏವಂಅನ್ವತ್ಥನಾಮಕೇ ಉಯ್ಯಾನೇ. ಪರಿವುತಾತಿ ‘‘ದೇವತಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಉಪಾದಾಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಹಿ ಸೋ.

ದಿವಿ ಭವತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಾಮಬನ್ಧನೇಹಿ, ತಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಸಭಾವತಾಯ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ಉಪೇತಾತಿ ಉಪಗತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾತಿ ಪರಿರಮಮಾನಾ. ಇದಞ್ಹಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮಗುಣೇಹೀ’’ತಿ ಕತ್ತರಿ ಕರಣವಚನಂ, ಪುರಿಮಾನಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಹಯೋಗೇ. ರಮಮಾನಾ ಚರನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಮಮಾನಾ’’ತಿ. ಪರಿಚಾರಯಮಾನಾತಿ ವಾ ಪರಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಚಾರಯಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಞ್ಚಾರಯಮಾನಾ’’ತಿ. ಪಠಮನಯೇ ಹಿ ಅನುಭವನತ್ಥೋ ಪರಿಚರಣಸದ್ದೋ, ದುತಿಯನಯೇ ಪರಿವತ್ತನತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನಾತಿ ‘‘ತಾಯಂ ವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೋ. ಅಧುನಾತಿ ಸಮ್ಪತಿ. ಸೋ ವಿಚರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಾಮಗುಣೇಹೀತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ. ಓವುತೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ನ ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪಿಹಿತಚಿತ್ತೋ. ನಿವುತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲೋಕಾಭಿಭೂತೋ’’ತಿ. ಆಸಭಿನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೧; ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೭) ಭಾಸನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ.

ಕೇವಲಂ ದಸ್ಸನಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ…ಪೇ… ವಸೇನಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನನ್ದನವನೇ ಅವಟ್ಠಿತಕಾಮಭಾಗಾನುಭವನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನರದೇವಾನನ್ತಿ ಪುರಿಸಭೂತದೇವತಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇವಪುರಿಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಕಂ ಅಧಿಕಂ ಊನಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತೇತ್ತಿಂಸಾನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಯಂ ರುಳ್ಹೀ. ಪರಿವಾರಸಙ್ಖಾತೇನ, ನ ಕಿತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೀಲಾಚಾರಾದಿಗುಣನೇಮಿತ್ತಿಕಾ ಹಿ ಕಿತ್ತಿ. ‘‘ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಸುಖಬಹುಲಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಚನೇನ ಯಸೇ ಇಚ್ಛಿತೇ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾವ ‘‘ಯಸೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ.

ಅರಿಯಸಾವಿಕಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ‘‘ಸಕದಾಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಅನ್ಧಬಾಲೇ ಮಞ್ಞಸಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ ಏವಂ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಏಕನ್ತತೋ ಸುಖಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಕಾಮಾ ಹಿ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಕಾಮಂ ಚತುತ್ಥಭೂಮಕಾಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಏವ, ತೇ ಪನ ಸಮ್ಮಸನೂಪಗಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಗ್ಗಹಣಂ ಸಮ್ಮಸನಯೋಗ್ಗೇನ. ಹುತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಭವಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಏತೇನ ನೇಸಂ ಭಾವಭಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಅಭಾವತ್ಥೇನಾತಿ ಸರಸನಿರೋಧಭೂತೇನ ವಿದ್ಧಂಸನಭಾವೇನ.

ಅನಿಚ್ಚಾ ಅದ್ಧುವಾ, ತತೋ ಏವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇಮೇ ಸುಖಾ’’ತಿ ವಾ ನ ಇಚ್ಚಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಉಪ್ಪಾದವಯಸಭಾವಾತಿ ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪ…ಪೇ… ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಾರಣವೇವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತದನನ್ತರಾತಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದವಯಾನಂ ಅನ್ತರೇ. ವೇಮಜ್ಝಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಠಿತಿಕ್ಖಣಂ ವದತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಠಿತಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾಯ ಭಿನ್ನಾ ಭಙ್ಗಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖಾವತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಸಾವ ಠಿತಿಕ್ಖಣೋ. ನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ. ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖಂ, ನ ತಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಕಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ನನ್ದತೀತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ದನಂ ಸಪ್ಪೀತಿಕಕಾಮತಣ್ಹಾಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ತುಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಪರಿತೋಸೇನ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುತ್ತಿಮಾತಿ ಪುತ್ತವಾ. ಪಹೂತೇ ಚಾಯಂ ಮಾ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬಹುಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ಬಹುಪುತ್ತತಾಗಹಣೇನ ಇದಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪೂರೇನ್ತೀತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಇತಿ ಆಹಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಏವಂಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗೋಸಾಮಿಕೋತಿ ಗೋಮಾ. ಇಧಾಪಿ ಪಹೂತೇ ಮಾ-ಸದ್ದೋ. ಗೋರಸಸಮ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಗೋರಸೇಹಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ಉಪಧೀತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಂ. ಹೀತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ನನ್ದಯನ್ತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಜನಯನ್ತೀತಿ ನನ್ದನಾ. ಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಕಾಮಾ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ದೇವತಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನಾಹ ‘‘ಸುಖಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ’’ತಿ. ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಹೇತುಕತ್ತಾ ಸೇಸಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಕಿಲೇಸಹೇತುಕಂ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಿಲೇಸಾಪಿ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ’’ತಿ. ಉಪಸಂಹರಮಾನಾತಿ ಉಪನೇನ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋಪಿ ದುಲ್ಲಭಘಾಸಚ್ಛಾದನತಾಯ ದುಕ್ಖಬಹುಲೋ ಪೇತೋ ವಿಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸಪೇತೋ. ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋಪಿ ವುತ್ತರೂಪೋ ಅನತ್ಥಪಾತಿತೋ ಪರೇಹಿ ಹಿಂಸಿತೋ ಸಮಾನೋ ನೇರಯಿಕೋ ವಿಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸನೇರಯಿಕೋ.

ಫಲೇನ ರುಕ್ಖತೋ ಫಲಂ ಪಾತೇನ್ತೋ ವಿಯ. ತಥೇವ ನವಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಯಥಾ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ನಾಸಮರಣಭೇದನವಸೇನ ಪುತ್ತಿಮಾ ಪುತ್ತನಿಮಿತ್ತಂ, ತಥೇವ ಗೋಮಾ ಗೋನಿಮಿತ್ತಂ ಸೋಚತಿ ನವಪ್ಪಕಾರೇಹಿ. ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೋಪಧೀಪಿ ನರಂ ಸೋಚೇನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಉತ್ತರಿ ಅನುಗಿಜ್ಝತಿ ತಸ್ಸ. ಕಾಮಯಾನಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ. ಜನ್ತುನೋತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ ಚೇ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇ. ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವಾತಿ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಯ. ರುಪ್ಪತೀತಿ ವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸೋಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ ಸೋಕಘಟ್ಟನಪಚ್ಚಯೋ. ಉಪಧಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಕಾಮಂ ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಯೋ ತಾವ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನತ್ಥೇವ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ನಿರೋಧಿತತ್ತಾ, ಖನ್ಧೂಪಧಯೋ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಕಾಲೇಪಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಾ ನ ಸನ್ತೇವ, ಅಯಞ್ಚ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಕಾಲೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ನಿರುಪಧಿ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ.

ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ನತ್ಥಿಪುತ್ತಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ಪುತ್ತಪೇಮಂ ಪುತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಂ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುತ್ತಪೇಮಸಮ’’ನ್ತಿ. ಗೋಸಮಿತನ್ತಿ ಗೋಹಿ ಸಮಂ ಕತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗೋಹಿ ಸಮ’’ನ್ತಿ. ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಸಮಾತಿ ಸೂರಿಯಸಮಾ. ಅವಯವಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಅವಯವೋ ಚೇತ್ಥ ಆಭಾ ಏವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಅನನ್ತರಂ ಆಭಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೂರಿಯಾಭಾಯ ಸಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಹೋಘಭಾವೇನ ಸರನ್ತಿ ಸವನ್ತೀತಿ ಸರಾ, ಮಹನ್ತಾ ಜಲಾಸಯಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಮುದ್ದಪರಮಾ ಓರಿಮಜನೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಪರತೀರತ್ತಾ ತಸ್ಸ.

ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಸಮಂ ಪೇಮನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತಪೇಮೇನ ಸಮಂ ಪೇಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಅನುದಕಕನ್ತಾರೇ ಘಮ್ಮಸನ್ತಾಪಂ ಅಸಹನ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಕೇ ಠಪಿತಪುತ್ತಕಂ ಕನ್ದನ್ತಂ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಠತ್ವಾ ಮತಇತ್ಥಿವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಾತಾಪಿತಾದಯೋ ಹಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾಪಿ ಪುತ್ತಧೀತಾದಯೋ’’ತಿ. ತಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅನುಪರಿಗಮ್ಮ ಚೇತಸಾ,

ನೇವಜ್ಝಗಾ ಪಿಯತರಮತ್ತನಾ ಕ್ವಚಿ;

ಏವಂ ಪಿಯೋ ಪುಥು ಅತ್ತಾ ಪರೇಸಂ,

ತಸ್ಮಾ ನ ಹಿಂಸೇ ಪರಮತ್ತಕಾಮೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೧೯; ಉದಾ. ೪೧; ನೇತ್ತಿ. ೧೧೩);

ಧಞ್ಞೇನ ಸಮಂ ಧನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಆಹಾರೂಪಜೀವೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತವುತ್ತಿ. ತಥಾರೂಪೇ ಕಾಲೇತಿ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ. ಏಕದೇಸಂಯೇವ ಓಭಾಸನ್ತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಓಭಾಸಂ ಫರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತ್ತಾ ಸೂರಿಯಸ್ಸಪಿ, ಪಗೇವ ಇತರೇಸಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉದಯಬ್ಬಯಸ್ಸ ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಸಕಲಜಾತಿಖೇತ್ತಂ ಏಕಾಲೋಕಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ತಮಂ ವಿಧಮತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಾದಯೋ ಪಞ್ಞಾ ಯತ್ಥ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಮನವಸೇಸಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ‘‘ವುಟ್ಠಿಯಾ ಪನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಯಾವ ಆಭಸ್ಸರಭವನಾ’’ತಿ ಪಚುರವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ನತ್ಥಿಪುತ್ತಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಖತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಖೇತ್ತತೋ ವಿವಾದಾ ಸತ್ತೇ ತಾಯತೀತಿ ಖತ್ತಿಯೋ. ವದತಿ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ. ದ್ವಿಪದಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚತುಪ್ಪದಭರಿಯಪುತ್ತಾ ಗಹಿತಾ. ಬುದ್ಧಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಜಾನೀಯಸುಸ್ಸೂಸಭರಿಯಸ್ಸವಪುತ್ತಾ. ದ್ವಿಪದಾನಂ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿಪದಾನಂ ಏವ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ನಾಯಂ ನಿಯಮೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಸೇಟ್ಠೋ ಏವಾತಿ ಪನ ಇಚ್ಛಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದ್ವಿಪದೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ತತ್ಥ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಏವ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಉತ್ತರಿತರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಪನೇಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಆಜಾನಾತೀತಿ ಆಜಾನೀಯೋ. ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾತಿ ಯಥಾ ಉದಕೋ ನ ತೇಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ವಾಳಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥ. ‘‘ಅಸುಸ್ಸೂಸಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ. ಆಸುಣಮಾನೋತಿ ಸಪ್ಪಟಿಸ್ಸವೋ ಹುತ್ವಾ ವಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಕೋ.

ಖತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಣಮಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಠಿತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇತಿ ಪುಬ್ಬದ್ಧಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹೇ. ಸನ್ನಿಸೀವೇಸೂತಿ ಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸನ್ನಿಸೀದನ್ತೇಸು. ದ-ಕಾರಸ್ಸ ಹಿ ವ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇಸು ವಿಸ್ಸಮಮಾನೇಸೂ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಆಹಾರೂಪಜೀವಿತಸತ್ತಾನಂ ಘಮ್ಮತಾಪನೇ ಸನ್ತತ್ತಕಾಯಾನಂ ಇರಿಯಾಪಥದುಬ್ಬಲ್ಯಕಾಲೋತಿ ಠಾನಾದಿಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ. ಸಣತಿ ವಿಯಾತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ ವಿಯ, ಯಥಾ ತಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಮಹಾವನಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಛಿದ್ದವೇಣುಪಬ್ಬಾನನ್ತಿ ರನ್ಧಜಾತಕೀಚಕಮಹಾವೇಳುಪಬ್ಬಾನಂ. ದುತಿಯಕಂ ಸಹಾಯಂ ಅಲಭನ್ತೀ ಅನಭಿರತಿಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ಏವಮಾಹ. ಅನಪ್ಪಕಂ ಸುಖನ್ತಿ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ.

ಏಕವಿಹಾರತಾಯ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ. ತೇನ ಕಾಯವಿವೇಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದೀಹಿ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಿಪ್ಪಹಾನೇನ ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ತೇನ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖನತೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಭಯವಿವೇಕಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ತತೋ ಏವ ಉತ್ತರಿಂ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತೋ ರತಿಂ ಲಾಭಿನೋ. ಅಮಾನುಸೀ ರತೀತಿ ಭಾವನಾರತಿ. ಪುರತೋತಿ ಪುರಿಮಭಾಗೇ. ಪಚ್ಛತೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ. ಅಪರೋತಿ ಅಞ್ಞೋ. ಪುರತೋತಿ ವಾ ಅನಾಗತೇ, ಅನಾಗತಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಛತೋತಿ ಅತೀತೇ ಅತೀತಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿಬಾಧನತೋ. ಪರೋತಿ ಕೋಧೋ ಚಿತ್ತಪಟಿದುಸ್ಸನತಾಯ. ನ ಪರೋತಿ ಅಪರೋ, ಲೋಭೋ, ಸೋ ಚೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಏತೇನ ಅನಾಗತಪ್ಪಜಪ್ಪನಾಯ ಅತೀತಾನುಸೋಚನಾಯ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತೀವ ಫಾಸು ಭವತೀತಿ ನೀವರಣಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ವಿಗಮೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತಿವಿಯ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಏಕಸ್ಸ ವಸತೋ ವನೇತಿ ತಣ್ಹಾದುತಿಯಿಕಾಭಾವೇನ ಏಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞೇ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸತೋ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ.

ಸಣಮಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ನಿದ್ದಾತನ್ದೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಏತ್ತಕಂ ಪಾಠಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿರಿಯಾಮಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಅವೋಮಿಸ್ಸೋ ಭವಙ್ಗಸೋತೋ ಅಬ್ಯಾಕತನಿದ್ದಾ. ಸಾ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ, ತಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಪರಭಾಗೇಸು…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ ನಿದ್ದಾ, ಸಾ ಅಖೀಣಾಸವಾನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅನಿಯತಕಾಲಾ, ತಬ್ಬಿಧುರನಿಯತಸಬ್ಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಾತ…ಪೇ… ಆಗನ್ತುಕಂ ಆಲಸಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಕಾಯಾಲಸಿಯಪಚ್ಚಯಾ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅಕುಸಲಕ್ಖನ್ಧಾ ತನ್ದೀ ನಾಮ. ತನ್ದೀತಿ ಸಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ತನ್ದಿಯನಾತಿ ಆಕಾರನಿಂದ್ದೇಸೋ. ತನ್ದೀಮನತಾತಿ ತನ್ದೀಭೂತಚಿತ್ತತಾ. ಆಲಸ್ಯನ್ತಿ ಅಲಸಭಾವಾಹರಣಂ. ಆಲಸ್ಯಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಅಲಸಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ. ಕಾಯವಿಜಮ್ಭನಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿನಾಮನಾ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತಾತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಾ ಅನಭಿರತಿ. ಭತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಭತ್ತವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ವಸೇನ ಸರೀರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಖೇದೋ. ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸಮಾಹಿತತ್ತಾ ನಿವಾರಿತಪಾತುಭಾವೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಜೋತನಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಜೋತತಿ, ನ ಪಾತುಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಜೋತಿಅಜೋತಿನಾಮೋ ಪವತ್ತತಿ.

ಮಗ್ಗಸಹಜಾತವೀರಿಯೇನಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸಹಜಾತವೀರಿಯೇನ. ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ನೀಹರಣಹೇತು. ಹೇತುಅತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ತ್ವಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೧) ವಿಯ. ತೇನ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ.

ನಿದ್ದಾತನ್ದೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ದುಕ್ಕರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭. ದುಕ್ಖಂ ತಿತಿಕ್ಖನ್ತಿ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖಂ. ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖಮಂ ದುಸ್ಸಹನಂ ಆರಮ್ಭವಸೇನ ದುಕ್ಕರಂ, ಅನುಯುಞ್ಜನವಸೇನ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಅಬ್ಯತ್ತೇನಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾನುಪಕಾರೇ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನನಸಮತ್ಥಾಯ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ನ ಬ್ಯತ್ತೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬಾಲೇನಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ಸಮಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖಞ್ಚ, ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಚ ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಥದ್ಧೇನ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಇದಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಭಿದನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಭವನದನ್ತಂ, ಉಪರಿದನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಇತರಂ ಮುಸಲಂ ವಿಯ ಉದುಕ್ಖಲಂ ವಿಸೇಸತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಖಾದನಕಾಲೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತಿ. ಆಧಾಯಾತಿ ನಿಪ್ಪೀಳನವಸೇನೇವ ಠಪೇತ್ವಾ. ತಾಲುಂ ಆಹಚ್ಚಾತಿ ತಾಲುಪದೇಸಮಾಹನಿತ್ವಾ ವಿಯ. ಚೇತಸಾತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ. ಅಭಿನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಅತಿಸಮುದಾಚಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿಬಾಧನವಸೇನ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಪಾಣಕೋಟಿಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಪರಿಜೀವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಬಾಧೇತೀತಿ ಸಮ್ಬಾಧೋ, ಅನ್ತರಾಯಿಕೋ. ಬಹೂ ಪರಿಸ್ಸಯಾತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿವಸೇನ.

ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಮೇತ್ಥಾತಿ ಪದಂ, ಆರಮ್ಮಣಂ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಏವ ಪದಂ ಇರಿಯಾಪಥಪದಂ.

ಗೀವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾತಿ ಗೀವಪಞ್ಚಮಾನಿ. ಸಮೋದಹನ್ತಿ ವಾ ಸಮೋಧಾನಹೇತೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಓಧಾಯ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕೇ ಆರಮ್ಮಣಕಪಾಲೇತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಂ ವದತಿ. ಸಮೋದಹನ್ತಿ ಸಮೋದಹನ್ತೋ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ಕಞ್ಚಿಪಿ ಧಮ್ಮಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ. ಅವಿಹಿಂಸಮಾನೋ ವಿಹಿಂಸಾನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಪಜಹನೇನ. ಉಲ್ಲುಮ್ಪನಸಭಾವಸಣ್ಠಿತೇನಾತಿ ಸೀಲಬ್ಯಸನತೋ ಉದ್ಧರಣರೂಪೇ ಸಣ್ಠಿತೇನ, ಕರುಣಾಯುತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ.

ದುಕ್ಕರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಹಿರೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ನಿಸೇಧೇತೀತಿ ನಿವಾರೇತಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಪುಚ್ಛತಿ ದೇವತಾ. ಅಪಹರನ್ತೋತಿ ಅಪನೇನ್ತೋ, ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥು ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪರಿಹರನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುಜ್ಝತಿ ಸಾರಥಿವಿಧಂ. ಅತ್ತನಿ ನಿಪಾತಂ ನ ದೇತಿ, ಆಜಾನೀಯೋ ಹಿ ಯುತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಭೂತೇನ ಅಭೂತಕ್ಕೋಸೇನ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಬಾಲಾನಞ್ಚ ಜನಾನಂ ಪರಾಪವಾದೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನಿನ್ದನ್ತಿ ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನಂ, ನಿನ್ದನ್ತಿ ಬಹುಭಾಣಿನಂ;

ಮಿತಭಾಣಿಮ್ಪಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಅನಿನ್ದಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೨೭);

ತನುಯಾತಿ ವಾ ಕತಿಪಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಕಾ’’ತಿ. ಸದಾ ಸತಾತಿ ಹಿರಿನಿಸೇಧಭಾವೇ ಕಾರಣವಚನಂ. ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ ಪತ್ವಾ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ. ವಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಸಙ್ಖತಧಾತು.

ಹಿರೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕುಟಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ಅನ್ತೋತಿ ಕುಚ್ಛಿಅಬ್ಭನ್ತರೇ. ವಸನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ವಸನಭಾವೇನ. ಕುಲಪವೇಣಿನ್ತಿ ಕುಲಾಚಾರಂ ಕುಲತನ್ತಿಂ. ಸನ್ತಾನಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಕುಲಸನ್ತತಿಯಾ ಬನ್ಧನಭಾವೇನ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಜಾನನವಸೇನ ‘‘ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪಾದಿಕಾ ಪೋಸಿಕಾ ಮಾತುಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಮಾತಾ ಏವಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸತೋ ವುತ್ತಂ. ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿವಾಸಾದೀನಂ ಅಭಾವವಚನೇನೇವ ವಟ್ಟಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ನ ಗಹಿತೋ. ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವತಾ ಯಥಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಯಾ ಸನ್ನಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕುಟಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ತಪನಭಾವೇನ ತಪನೋದಕತ್ತಾ ತಪೋದಾತಿ ತಸ್ಸ ರಹದಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ತೋದಕಸ್ಸ ರಹದಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತತೋತಿ ನಾಗಭವನೇ ಉದಕರಹದತೋ ತಪೋದಾ ನಾಮ ನದೀ ಸನ್ದತಿ. ಸಾ ಹಿ ನದೀ ಭೂಮಿತಲಂ ಆರೋಹತಿ. ‘‘ಏದಿಸಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಪೇತಲೋಕೋತಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿನಿರಯಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ರಹದಸ್ಸ ಪನ ಆದಿತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದವನನ್ತರೇಸು ಬಹೂ ಪೇತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಪೇತವತ್ಥುಪಾಳಿಯಾಲಕ್ಖಣಸಂಯುತ್ತೇನ ಚ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಯತಾಯನ್ತಿ ಯತೋ ರಹದತೋ ಅಯಂ. ಸಾತೋದಕೋತಿ ಮಧುರೋದಕೋ. ಸೇತೋದಕೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋದಕೋ, ಅನಾವಿಲೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋತಿ ತಪೋದಾನದಿತೋ.

ಸಮಿದ್ಧೋತಿ ಅವಯವಾನಂ ಸಮ್ಪುಣ್ಣತಾಯ ಸಂಸಿದ್ಧಿಯಾವ ಸಮ್ಮಾ ಇದ್ಧೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭಿರೂಪೋ’’ತಿಆದಿ. ಪಧಾನೇ ಸಮ್ಮಸನಧಮ್ಮೇ ನಿಯುತ್ತೋ, ತಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಧಾನಿಕೋ. ಸೇನಾಸನಂ ಸುಟ್ಠಪಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ, ತೇಸಂ ಪಿದಹನೇನ ಉತುಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ.

ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋತಿ ನ್ಹಾನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವಿಯ ವೋದಕಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಗಮೇನ್ತೋ. ಅವತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ…ಪೇ… ನ ಓತರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬದಿಸಾಪಲೋಕನಂ ಯಥಾ ನ್ಹಾಯನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ. ಖಾಣುಆದಿವವತ್ಥಾಪನಂ ಚೀವರಾದೀನಂ ಠಪನತ್ಥಂ ಉದಕಸಮೀಪೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಕ್ಕಾಸನಂ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಪಗಮನತ್ಥಂ. ಅವಕುಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ತಙ್ಖಣೇಪಿ ಉಪರಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಉಜುಕಂ ಅವಿವಟಕರಣತ್ಥಂ. ಚೀವರಪಿಟ್ಠೇಯೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಉದಕನ್ತೇತಿ ಉದಕಸಮೀಪೇ. ಸಿನ್ನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸೇದಗತಪದೇಸೋ. ಪಸಾರೇತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಾಪನತ್ಥಂ. ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪನಂ ಪುನ ಸುಖೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವಾಸನತ್ಥಂ. ನಾಭಿಪ್ಪಮಾಣಮತ್ತಂಓತರಣಂ ತಾವತಾ ಉದಕಪಟಿಚ್ಛಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತತೋ. ವೀಚಿಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನಾತಿಆದಿ ಸಂಯತಕಾರಿತಾದಸ್ಸನಂ. ನಿವಾಸನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಕಟಿಪ್ಪದೇಸಸ್ಸ ಯಥಾ ಪರಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿವಸಿತ್ವಾ.

ಸರೀರವಣ್ಣೋಪಿ ವಿಪ್ಪಸೀದಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಭಾವನಾನುಸ್ಸತಿಮ್ಪಿ ವಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಮನಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುನ್ತಿ ಕಿಲೇಸವಸಂ ಗತಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ. ಕಾಮೂಪನೀತಾತಿ ಕಾಮಂ ಉಪಗತಚಿತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ಥೇರೇ ಉಪನೀತಚಿತ್ತಾ.

ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಅನನುಭೋತ್ವಾ. ಅನುಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖಸೀತಿ ಯಾಚಸಿ. ತಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಸೀ’’ತಿ. ಕಾಮಪರಿಭೋಗಗರುಗಮನಕಾಲೋ ನಾಮ ವಿಸೇಸತೋ ಪಠಮಯೋಬ್ಬನಾವತ್ಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಹರಯೋಬ್ಬನಕಾಲೋ’’ತಿ. ಓಭಗ್ಗೇನಾತಿ ಮಜ್ಝೇ ಸಂಭಗ್ಗಕಾಯೇನ. ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಕಟಿಯಂ ಕಾಯೋ ಓಭಗ್ಗೋ ಹೋತಿ.

ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಂ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಏವ. ದೇಹನಿಕ್ಖೇಪನನ್ತಿ ಕಳೇವರಟ್ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಅಯಂ ಜೀವತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಞ್ಜಾನನನಿಮಿತ್ತರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಾಯರೇತಿ ನ ಞಾಯನ್ತಿ. ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಲಂ. ತೇನ ಓರಕಾಲಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಪರಮಾಯುನೋ ಓರಕಾಲೇ ಏವ ಚೇತ್ಥ ಪರನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ತತೋ ಪರಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋತಿ ಕಾಲವಸೇನ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋ. ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವವತ್ಥಾನಂ, ನಿಚ್ಛಯೋ ವಾ. ಅಬ್ಬುದಪೇಸೀತಿಆದೀಸು ಅಬ್ಬುದಕಾಲೋ ಪೇಸಿಕಾಲೋತಿಆದಿನಾ ಕಾಲ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಕಾಲೋತಿ ಇಧ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿವೇಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನಾಹ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇಪಿ ಹೀತಿಆದಿ. ಇಧೇವ ದೇಹೇನ ಪತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋತಿ ನಗರೇ ಜಾತಾನಂ ಗಾಮೇ, ಗಾಮೇ ಜಾತಾನಂ ನಗರೇ, ವನೇ ಜಾತಾನಂ ಜನಪದೇ, ಜನಪದೇ ಜಾತಾನಂ ವನೇತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ. ಇತೋ ಚುತೇನಾತಿ ಇತೋ ಗತಿತೋ ಚುತೇನ. ಇಧ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗತಿಯಂ. ಯನ್ತೇ ಯುತ್ತಗೋಣೋ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಯನ್ತೇ ಯುತ್ತಗೋಣೋ ಯನ್ತಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಕಾಲೋ ಗತಿಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಏವಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಯಂ ಕಾಲೋತಿ ಅಯಂ ಮರಣಕಾಲೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇತಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಯೇ. ತಿಸ್ಸೋ ವಯೋಸೀಮಾತಿ. ಪಠಮಾದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಯಸ್ಸ ಸೀಮಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ. ಪುರಿಮಾನಂ ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಯಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸೀಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಆದಿಸೀಮಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ತಥಾ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ಪಾಳಿತೋ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಹದಯೇ ಠಪನವಸೇನ ಗಣ್ಹಿತುಂ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಹರಣಸುಖಂ ಅನುಭವಿತುಂ. ಏಕಸ್ಸ ಕಥನತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಉಸ್ಸಾರೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಇತರೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ತಂಯೇವ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಅಯಂ ಸರಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾ. ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾನುಸಾರೇನ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಉಸ್ಸಾರಣಂ ಸರಭಞ್ಞಧಮ್ಮಕಥಾ. ‘‘ಮಾ ಮಂ ಕಾಲೋ ಉಪಚ್ಚಗಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಸ್ಸ ಅಯಂ ಮೇ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ತತೋ ಪರೋ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮವಯೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಕಥೇತಿ. ‘‘ಕಾಲಂ ವೋಹಂ…ಪೇ… ತಸ್ಮಾ ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಹೇತುಕಂ ಸಾನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತಿ.

ತಂ ಗಾರವಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಾ ದೇವತಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ದಹರೋ ತ್ವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ ಲೋಭಾಭಿಭೂತತಾಯ ಅಧಿಗತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತೋತಿ ಭೋಗಸಮ್ಪದಾ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಯುತ್ತೋ. ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿಹಾರನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಕರಣಂ. ಅನಿಕ್ಕೀಳಿತಾವೀತಿ ಅಕೀಳಿತಪುಬ್ಬೋ. ಕೀಳನಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭುತ್ತಾವೀ’’ತಿ. ಅಕತಕಾಮಕೀಳೋತಿ ಅಕತಕಾಮಾನುಭವನಪ್ಪಯೋಗೋ. ಸಯಂ ಅತ್ತನಾ ಏವ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಾ ಏವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ. ಪಕಟ್ಠೋ ಕಾಲೋ ಪತ್ತೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಾಲಿಕಾ, ತೇ ಕಾಲಿಕೇ.

ಚಿತ್ತಾನನ್ತರನ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತಚಿತ್ತಾನನ್ತರಂ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಾರಮ್ಮಣಾಕಾರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಾನನ್ತರಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಾನನ್ತರಂ ಲದ್ಧಬ್ಬತಾಯಾತಿ ಅನನ್ತರಿತಸಮಾಧಿಚಿತ್ತಾನನ್ತರಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಫಲತಾಯ. ಸಮೋಹಿತೇಸುಪೀತಿ ಸಮ್ಭತೇಸುಪಿ. ಸಮ್ಪನ್ನಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಕಾಮಸ್ಸ. ಚಿತ್ತಕಾರಾ ರೂಪಲಾಭೇನ, ಪೋತ್ಥಕಾರಾ ಪಟಿಮಾಕಾರಕಾ, ರೂಪಕಾರಾ ದನ್ತರೂಪಕಟ್ಠರೂಪ-ಲೋಹರೂಪಾದಿಕಾರಕಾ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ನಾನಾರೂಪವೇಸಧಾರೀನಂ ನಟಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾಲಾಕಾರಸೂಪಕಾರಾದಯೋ ವತ್ತಬ್ಬಾ.

ಸೋತಿ ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರೋ. ಸಮೋಹಿತಸಮ್ಪತ್ತಿನಾತಿ ಸಙ್ಗಾಹಭೋಗೂಪಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿನಾ. ಪತ್ತಬ್ಬದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಆಪಜ್ಜನರಕ್ಖಣವಸೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಉಪಾಯಾಸಸ್ಸಾತಿ ದಳ್ಹಪರಿಸ್ಸಮಸ್ಸ ವಿರತಸ್ಸ. ‘‘ವಿಸ್ಸಾತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ. ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಉದಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ನಸ್ಸ ಕಾಲೋತಿ ಅಕಾಲೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ನವಸು ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಸು. ಏಹಿಪಸ್ಸವಿಧಿನ್ತಿ ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಿಧಿವಚನಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ವಾ ಉಪನೇಯ್ಯೋ, ಸೋ ಏವ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ವಿದೂಹಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚೇಹಿ. ತೇ ಏಕಂಸತೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಆದಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಆದೀಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪತಿಅತ್ತನೀತಿ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನೀ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ‘‘ಕಥಂ ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ, ಕಥಂ ಅಕಾಲಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನವೋತಿ ತರುಣೋ ನ ಚಿರವಸ್ಸೋ. ಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ವೀಸತಿವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಸಾಸನಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಪಿಟಕತ್ತಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೋ ಏತ್ಥ ವಿನಾ ದಣ್ಡಸತ್ಥೇಹೀತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮಾಯ ವಿನಯೋ ಏತ್ಥ ನ ಆಮಿಸತ್ಥನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮತೋ ವಿನಯೋ ನ ಅಧಮ್ಮತೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ಧಮ್ಮಕಾಯತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಿನಯೋ, ನ ತಕ್ಕಿಕಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮೇ ವಿನಯೋ ನ ಅಧಮ್ಮೇ ವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸೋ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಸತ್ತೇ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಸಂಕಿಲೇಸತೋ ವಿನೇತೀತಿ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಸಾಸನಸ್ಸೇವ ನಾಮ’’ನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೋ ವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಆಜಞ್ಞರಥೋ ವಿಯ. ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ವಾ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ತಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ. ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಞ್ಹಿ ಸತ್ಥುಭಾವವಚನತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯತ್ತಸಂಸಿದ್ಧಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸೇಸನತೋ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇಪಿ ವಿನಯವಚನನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯದ್ವಯಸಿದ್ಧಿ, ದೇಸಿತಪಞ್ಞತ್ತವಚನತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಿದ್ಧಿ. ಧಮ್ಮೋ ಚತುಧಾ ದೇಸಿತೋ ಸನ್ದಸ್ಸನ-ಸಮಾದಾಪನ-ಸಮುತ್ತೇಜನ-ಸಮ್ಪಹಂಸನವಸೇನ, ವಿನಯೋ ಚತುಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಸೀಲಾಚಾರತೋ ಪರಾಜಿತವಸೇನ. ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಕವಿಸಯೋ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ. ಪರಿಯಾಯೇನ ದೇಸಿತೋ ಧಮ್ಮೋ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಪ್ಪಧಾನಾ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಚನತ್ಥಪ್ಪಧಾನಾ. ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಪ್ಪಧಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಪ್ಪಧಾನೋ ವಿನಯೋ. ಆಸಯಸುದ್ಧಿಪಧಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಪಯೋಗಸುದ್ಧಿಪಧಾನೋ ವಿನಯೋ.

ಕಿರಿಯದ್ವಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಿದ್ಧಿ. ಧಮ್ಮೇನ ಹಿ ಅನುಸಾಸನಸಿದ್ಧಿ, ವಿನಯೇನ ಓವಾದಸಿದ್ಧಿ. ಧಮ್ಮೇನ ಧಮ್ಮಕಥಾಸಿದ್ಧಿ, ವಿನಯೇನ ಅರಿಯತುಣ್ಹೀಭಾವಸಿದ್ಧಿ. ಸಾವಜ್ಜದ್ವಯಪರಿವಜ್ಜನತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಿದ್ಧಿ. ಧಮ್ಮೇನ ಹಿ ವಿಸೇಸತೋ ಪಕತಿಸಾವಜ್ಜಪರಿಚ್ಚಾಗಸಿದ್ಧಿ, ವಿನಯೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಾವಜ್ಜಪರಿಚ್ಚಾಗಸಿದ್ಧಿ. ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಗುಣದ್ವಯಸಿದ್ಧಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಸುತಪಸನ್ನದ್ವಯತೋ ಪರಿಯತ್ತಿ-ಪರಿಯಾಪುಣನ-ಧಮ್ಮವಿಹಾರ-ವಿಭಾಗತೋ ಧಮ್ಮಧರವಿನಯಧರವಿಭಾಗತೋ ಚ ಧಮ್ಮವಿನಯದ್ವಯಸಿದ್ಧಿ, ಸರಣದ್ವಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ಧಮ್ಮವಿನಯದ್ವಯಸಿದ್ಧಿ. ಇಧ ಸತ್ತಾನಂ ದುವಿಧಂ ಸರಣಂ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತಾ ಚ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಸರಣಂ. ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿ’’ನ್ತಿ (ಥೇರಗಾ. ೩೦೩; ಜಾ. ೧.೧೦.೧೦೨; ೧.೧೫.೩೮೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಸುದನ್ತೋ ಅತ್ತಾಪಿ ಸರಣಂ ‘‘ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೬೦, ೩೮೦) ವಚನತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸರಣದ್ವಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಿದ್ಧೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಿದ್ಧಿ, ಯತೋ ಚ ವಿನಯಸಿದ್ಧಿ, ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಹೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಿಟಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ವಿನಯೇನ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ. ಅಧುನಾ ಆಗತೋ ಇದಾನೇವ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಪಗತೋ.

ಮಹನ್ತೇ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಭಾವಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ. ಮಹತಿಯಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನವನ್ದನಾದಿವಚನಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಸಮಾಚಿಣ್ಣಾಯ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿರ ನಿಸೀದನ್ತಾ ತಂ ಠಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಥಿರಕರಣವಸೇನಾತಿ ದಳ್ಹೀಕರಣವಸೇನ. ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವತಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮಾನಜಾತಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾಯಂ ಮಾನಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಮಮ ದೇಸನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಮಾನನಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಆದಿತೋ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅಕ್ಖೇಯ್ಯಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತಾಯ ಞಾತುಮಿಚ್ಛಿತಕಾಮಾನಂ ಕಾಲಿಕಾದಿಭಾವಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾದಿಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ಅಕ್ಖೇಯ್ಯತೋತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಯನಾಮವಿಸೇಸಾದಿವಸೇನ ತಥಾ ತಥಾ ಅಕ್ಖಾತಬ್ಬತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಥಾನಂ ವತ್ಥುಭೂತತೋ’’ತಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಪವತ್ತಿತಾ ಆಸತ್ತಾ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಸಙ್ಗಾದೀನಂ ವಸೇನ ಆಸತ್ತಾ ಹೋನ್ತು, ಇತರೇಸಂ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋಪಿ ಹಿ ‘‘ಇದಂ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಙ್ಖತೋ ತತ್ಥ ಆಸತ್ತೋ ಏವ ನಾಮ ಅವಿಜಹನತೋ, ತಥಾ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೋ ವಿಕ್ಖೇಪವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಅನುಸಯಾನಂ ಪನ ಆಸತ್ತಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಮಚ್ಚುನೋ ಯೋಗನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಬನ್ಧನಂ, ಮರಣಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕಾ ಅನತೀತಮರಣತ್ತಾ ಮಚ್ಚುನಾ ಯಥಾರುಚಿ ಪಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಪರೂಪರಿ ಚ ಖಿಪಿತಾಯ ಆಣಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಯೋಗಂ…ಪೇ… ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ, ನೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಲಸ್ಸ ಲದ್ಧಬ್ಬತಾಯ ಕಾಲಿಕತಾ ಇಧ ಅಕ್ಖೇಯ್ಯವಚನೇನ ಪವೇದಿತಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕಾಲಿಕಾ ಕಾಮಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಮನೀಯಾ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಕಾಲಿಕಾನಂ ಕಾಮಾನಂ ತಥಾಸಭಾವತಾ ಕಥಿತಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಗಾಥಾ ತದತ್ಥಮೇವ ದೀಪೇತೀತಿ ಇಮಾಯ ತೇ ಕಥಿತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾದಿವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ, ಪುರಿಸೋ, ಅಹಂ, ಮಮಾ’’ತಿ ಚ ಅಭಿನಿವಿಸಿಯ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಮರಣಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಕಾಮಾನಂ ಕಾಲಿಕತ್ಥೋ ಕಥಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲಿಕಾ ಕಾಮಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಞಾತೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಪಞ್ಞಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪದಟ್ಠಾನಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ತೇಸಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಗಹಿತೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೀರೇತಿ ತುಲೇತಿ ವೀಮಂಸತಿ. ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮಿನಾ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇ ಪನ ಆಕಾರಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇಪಿ ಏಕದೇಸೇನ ಪಹಾನಂ ಲಬ್ಭತೇವ, ಅನವಸೇಸತೋ ಪನ ಪಹಾನವಸೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ …ಪೇ… ಅಯಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಚ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಕ್ಖಾತಾರನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಬ್ಬಂ, ನ ಅಕ್ಖೇಯ್ಯಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮವಸೇನ ಕಾರಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಾರಕನ್ತಿ ಚ ಸಾಧನಮಾಹ. ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ವಾ ಮಞ್ಞನಂ ನಪ್ಪವತ್ತೇತಿ ಅಕ್ಖಾತಾರನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಂ. ಅಥ ವಾ ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ನ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಯೇನ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾದಿಕಾರಣೇನ ಅಕ್ಖೇಯ್ಯಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಫುಸ್ಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮನುಸ್ಸನಾಗಾದೀಹಿ ಪೂಜನೀಯತ್ತಾ ‘‘ಯಕ್ಖೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬದೇವಾನಂ ಸಾಧಾರಣವಚನನ್ತಿ ದೇವಧೀತಾಪಿ ‘‘ಯಕ್ಖೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಕ್ಖೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪಹಾನಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ. ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ಫಲಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನವವಿಧೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ.

ವಿಸೇಸೀತಿ ವಿಸೇಸಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸು ಗಹಿತೇಸೂತಿ ತೇಸು ಸೇಯ್ಯಮಾನಾದೀಸು ತೀಸು ಮಾನೇಸು ಗಹಿತೇಸು. ತಯೋ ಸೇಯ್ಯಮಾನಾ, ತಯೋ ಸದಿಸಮಾನಾ, ತಯೋ ಹೀನಮಾನಾ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಮಞ್ಞನಪುಗ್ಗಲೋ. ತೇನೇವ ಮಾನೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ. ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯಾತಿ ಪುರಿಮದ್ಧೇನ ಪನ ವತ್ಥುಕಾಮಾ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲಿಕಾ ಕಾಮಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ.

ವಿಧೀಯತಿ ವಿಸದಿಸಾಕಾರೇನ ಠಪೀಯತೀತಿ ವಿಧಾ, ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಕಥಂವಿಧನ್ತಿ ಕಥಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿದಹನತೋ ಹೀನಾದಿವಸೇನ ವಿವಿಧೇನಾಕಾರೇನ ದಹನತೋ ಉಪಧಾರಣತೋ ವಿಧಾ, ಮಾನೋ. ಮಾನೇಸೂತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಮಾನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚಲತೀತಿ ನ ವೇಧತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪಕತಿಂ ಅವಿಜಹನತೋ.

ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಸಙ್ಖಾ’’ತಿ ಆಗತಾ, ಪಞ್ಞಾತಿ ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಂ. ಸಙ್ಖಾಯಕೋತಿ ಸಙ್ಕಲನಪದುಪ್ಪಾದನಾದಿ-ಪಿಣ್ಡಗಣನಾವಸೇನ ಗಣಕೋ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ಮಾನಾದಿಪಪಞ್ಚಭಾಗಾ. ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾ ಯಾಥಾವತೋ ಸಙ್ಖಾಯನ್ತಿ ಉಪತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖಾ, ಪಞ್ಞಾ. ಏಕಂ ದ್ವೇತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖಾನಂ ಗಣನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾ, ಗಣನಾ. ಸಙ್ಖಾಯತಿ ಭಾಗಸೋ ಕಥೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಖಾ, ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಸಙ್ಖಾನಂ ಸತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿನಾ ಸಞ್ಞಾಪನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾ, ರತ್ತೋತಿಆದಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವೋ ಜಹಿ ಪಜಹಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ನವಭೇದಂ ಪಭೇದತೋ, ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಿವಿಧಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವವಿಧನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೇ ನವಭೇದತ್ತಾ ಅನ್ತರಭೇದವಸೇನ ನವವಿಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇಹಿ ಇತ್ಥಿಭಾವಾದಿವಿಸೇಸೇಹಿ ವಿಸೇಸೇನ ಮಾನೀಯತಿ ಗಬ್ಭೋ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಮಾನಂ, ಗಬ್ಭಾಸಯೋ. ನ ಉಪಗಚ್ಛೀತಿ ನ ಉಪಗಮಿಸ್ಸತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾಗತತ್ಥೇ ಅತೀತವಚನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನಾಜ್ಝಗಾ’’ತಿ ಹಿ ಅತೀತಂ ‘‘ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ. ಛಿನ್ದಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ. ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಉಪಪತ್ತೀಸು. ಸತ್ತನಿವೇಸನೇಸೂತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜಟ್ಠಾನೇಸು. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಕಥೇಸಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪವೇದಿತತ್ತಾ.

‘‘ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥ-ಸದ್ದೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗವಸೇನಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನಾಮ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನುಯೋಗೇ ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಾರಣ’’ನ್ತಿ.

ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗವಸೇನ ಚ ಗಾಥಾಅತ್ಥವಚನೇ ಅಯಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ವಿತ್ಥಾರ-ನಯೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಠಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ದೇವತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇ. ದೇವತಾಯ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕದೇಸನಾ ಮಹತೀ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ. ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾತಿ ಸತ್ಥುದೇಸನಾಯ ಅನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಪತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪಾಟಿಪವತ್ತಂ ಭಾವನಾಞಾಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸತ್ಥುದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ ಪಠಮಂ ಫಲಂ ಪತ್ವಾ. ಏವಮಾಹಾತಿ ಏವಂ ‘‘ಪಾಪಂ ನ ಕಯಿರಾ’’ತಿಆದಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಗಾಥಮಾಹ. ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಆಜೀವೋ ಯಥಾ ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತವಸೇನ ಕುಪ್ಪತಿ, ತಥಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪೀತಿ. ಸೋ ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಪಕ್ಖಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ತಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ. ವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ ಗಹಿತಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹತೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಗಹಿತಾ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹತೋ. ಅನ್ತದ್ವಯವಿವಜ್ಜನಂ ಗಹಿತಂ ಸರೂಪೇನೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ.

ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನನ್ದನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.