೩. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ

೧೦೭. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾನುಜಾನನಕಥಾ

೧೮೪. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ಅನನುಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಞಾಧಾತುಯಾ ಅನುಜಾನನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಅಸಂವಿಹಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಧಾತುಯಾ ಠಪನತ್ಥಂ. ತೇಧಾತಿ ತೇ ಇಧ. ಇಧಸದ್ದೋ ಸಾಸನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ದೇಸಞ್ಚ ಪದಪೂರಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತತಿ, ಇಧ ಪನ ಪದಪೂರಣೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇಧಸದ್ದೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ’’ತಿ. ಸಂಹನನಂ ಸಙ್ಘಾತೋ, ವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿನಾಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ. ಸಕುನ್ತಕಸದ್ದೋ ಸಕುಣಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕುಣಾ’’ತಿ. ಸಕುಣಾತಿ ಚ ವಿಹಙ್ಗಮಾ. ತೇ ಹಿ ಆಕಾಸೇ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಸಕುಣಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಂಕಸಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಂ ಕಸೇ ಅಚ್ಛನೇ’’ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಸಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಂಪುಬ್ಬೋ ಕಸೇಧಾತು ಅಚ್ಛನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಏಕಾರನ್ತೋಯಂ ಧಾತು. ನಿಬದ್ಧವಾಸನ್ತಿ ನಿಚ್ಚವಾಸಂ. ವಸ್ಸಾನನಾಮಕೇತಿ ವಸ್ಸಾನಉತುನಾಮಕೇ. ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಚತುಮಾಸತ್ತಾ ‘‘ತೇಮಾಸೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ನೀಧಾತು ಗಮನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಸ್ಸೂಪಗಮನಾನೀ’’ತಿ. ಅಪರಜ್ಜೂತಿ ಪುಣ್ಣಮಿತೋ ಅಪರಂ ಅಹನ್ತಿ ಅಪರಜ್ಜು, ಅಹತ್ಥೇ ಜ್ಜುಪಚ್ಚಯೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೋ. ಅಯಂ ಅಪರಜ್ಜುಸದ್ದೋ ಪಠಮನ್ತನಿಪಾತೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಸಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಿಯಾ. ಅಸಮಾನಾಧಿಕರಣವಿಸಯೋ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋಯಂ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾವಣಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿಯಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪರಜ್ಜುಗತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಾಸಗತಾ, ತಸ್ಮಾ. ‘‘ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಪರಜ್ಜುಗತಾಯ ಆಸಳ್ಹಿಯಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪುರಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಸಳ್ಹಿಯಾತಿ ಆಸಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಿಯಾ. ಪಚ್ಛಿಮನಯೇಪಿ ಮಾಸಗತಾಯ ಆಸಳ್ಹಿಯಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಆಸಳ್ಹಿಯಾತಿ ಆಸಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಿಯಾ ಸಮೀಪೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಆಸಳ್ಹೀಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸಾವಣಪುಣ್ಣಮಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇಯೇವ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಕಿಂ ವಾತಿಆದೀಸು ವಾಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ. ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾತಿ ನಿಚ್ಚಾರೇತ್ವಾ, ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಫುಟ್ಠಕ್ಖರಸಞ್ಞೋಗೇಹಿ ಪರೋ ಕ್ವಚಿ ಫುಟ್ಠತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ ‘‘ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಚಕಾರಸ್ಸ ಛಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೦೮. ವಸ್ಸಾನೇಚಾರಿಕಾಪಟಿಕ್ಖೇಪಾದಿಕಥಾ

೧೮೫. ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅನಪೇಕ್ಖಗಮನೇನ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಗಮನೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನೇ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಹಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗನ್ತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ ವಿಹಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ವಿಹಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನದಿವಸೇ. ಸತಂ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸತನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪಧಾನತ್ತಾ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು ವುತ್ತಂ. ಏಕಾ ಏವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನೇಯೇವ ಏಕಾ ಏವ ಆಪತ್ತಿ. ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅನುಪಗತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವಸ್ಸನಾಮೋ ಇಮಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವಸ್ಸೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಸ್ಸನಾಮಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ಮಾಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಪದಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಠಮಂ ಮಾಸನ್ತಿ ಚತೂಸು ವಸ್ಸಮಾಸೇಸು ಪಠಮಂ ಮಾಸಂ. ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತುಕಾಮೋತಿ ಉಪರಿ ಕಡ್ಢಿತುಕಾಮೋ. ಆಸಳ್ಹೀಮಾಸಮೇವ, ನ ಸಾವಣಮಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜುಣ್ಹಸದ್ದೋ ಚನ್ದಪಭಾಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾಸೇ’’ತಿ. ಚನ್ದಪಭಾಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾಸೇ’’ತಿ. ಚನ್ದಪಭಾಯುತ್ತೋ ಹಿ ಮಾಸೋ ಜೋತತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಜುಣ್ಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾಸೇ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ಪುಣ್ಣಮಿಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಾಚಿ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಹಾಯನಂ ನಾಮ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ವಸ್ಸೂಪಗಮನತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ. ಧಮ್ಮಿಕೇತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೇ.

೧೦೯. ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಾನುಜಾನನಕಥಾ

೧೮೭. ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸತ್ತಮೀಸಮಾಸಞ್ಚ ಅನೀಯಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಮೀಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮತ್ಥಂ. ‘‘ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಹಿತೇ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಹಿತೇಸದ್ದಸ್ಸ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಆದೀಹಿ ದೂತೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಆದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ದೂತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ. ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಞ್ಚ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇಯೇವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ‘‘ನ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹೇಯೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏವಸದ್ದಸ್ಸ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೮೯. ರಸೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ರಸವತೀತಿ ವುತ್ತೇ ಭತ್ತಗೇಹಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭತ್ತಗೇಹಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಭತ್ತಗೇಹನ್ತಿ ಭತ್ತಪಚನಗೇಹಂ. ಪುರಾಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಾ ಅಯನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಾಸದ್ದೋ ಯಾವಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ’’ತಿ. ನ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಲುಜಧಾತು ವಿನಾಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಪರಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪರಿಸಙ್ಖರಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಹಿತೇಸು. ಇಮಿನಾವ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏವ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ತಿವಾಕ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನ ವಚನೇನ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾಕ್ಯಾನಂ. ವೇವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಯಞ್ಞಞ್ಚ ಯಜಿತುಂ, ಸುತ್ತಞ್ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ, ಸಮಣೇ ಚ ದಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಸತ್ತಸೂತಿ ಉಪಾಸಕ ಉಪಾಸಿಕ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಿಕ್ಖಮಾನ ಸಾಮಣೇರ ಸಾಮಣೇರೀ ಸಙ್ಖಾತಾಸು ಸತ್ತಸು.

೧೧೦. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಪ್ಪಹಿತೇಪಿ ಅನುಜಾನನಕಥಾ

೧೯೩. ಪಗೇವ ಪಹಿತೇತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಪಹಿತೇಪಿ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತಬ್ಬಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ದಸಹೀತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕತಂ ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗಂ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸಹಿ. ನವಹೀತಿ ಪರಿವಾಸಾರಹಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ನವಹಿ. ಚತೂಹೀತಿ ಗಿಲಾನಅನಭಿರತಿಕುಕ್ಕುಚ್ಚದಿಟ್ಠಿಗತಉಪ್ಪನ್ನಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಛಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಪಿ ಛಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ನಂ ಸರೂಪಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಾ, ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇ ಞಾತಕಾ ವಾ ಯೇ ಅಞ್ಞಾತಕಾ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ವಚನಂ.

೧೧೨. ಪಹಿತೇಯೇವಅನುಜಾನನಕಥಾ

೧೯೯. ಭಿಕ್ಖುಗತಿಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ಏವ ಗತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಗತಿಕೋತಿ ವುತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಕೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನಕಪುರಿಸೋ’’ತಿ. ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ. ಭಣ್ಡಂ ಛೇದಾಪಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಣ್ಡಸದ್ದೋ ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥೋ ಏವ, ನ ಮೂಲಧನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ. ಛೇದಾಪಿತನ್ತಿ ಚುರಾದಿಗಣಿಕಧಾತುಂ ‘‘ಛಿನ್ದಾಪಿತ’’ನ್ತಿ ರುಧಾದಿಗಣಿಕಧಾತುಯಾ ವಣ್ಣೇತಿ. ದಜ್ಜಾಹನ್ತಿ ಏಕಾರಲೋಪಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಜ್ಜೇ ಅಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದಜ್ಜೇಹ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಅಕಾರಲೋಪಸನ್ಧಿ. ದಜ್ಜೇತಿ ದದೇಯ್ಯಂ, ದದಾಮಿ ವಾ. ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇನಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಚೇತಿಯಛತ್ತವೇದಿಕಾದೀಸೂತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಛತ್ತೇ ಚ ವೇದಿಕಾಯ ಚ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸುಧಾಲಿಮ್ಪಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಕರಣೀಯಸ್ಸ. ನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಏತ್ಥಾತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ‘‘ಅನಿಮನ್ತಿತೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಭಾವಕತ್ತಾ. ಗನ್ತುನ್ತಿ ಗಮಿತುಂ, ಗಮನಂ ವಾ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಪಠಮಂಯೇವಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತೋ ಪಠಮಮೇವ. ಸನ್ನಿಪತಿತಬ್ಬಂ ಇತಿ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಾದಿಭಣ್ಡಕಂ. ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಯಮೇವ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಂ ವಿಹಾರಂ. ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ಚ ಆಪತ್ತಿ ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಭಣ್ಡಕಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ನನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ. ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಣಾಯ ಸತ್ತಾಹೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವಟ್ಟತಿ, ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ಚ ಆಪತ್ತಿ ಚ ನ ಹೋತಿ. ಸತ್ತಾಹೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೧೩. ಅನ್ತರಾಯೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಥಾ

೨೦೧. ಅವಿದೂರೇತಿ ಆಸನ್ನೇ. ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಮೇ. ಸತ್ತಾಹವಾರೇನಾತಿ ಸತ್ತಾಹೇ ಏಕವಾರೇನ. ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ವಿಹಾರೇ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ರೇವಾತಿ ಗಾಮೇಯೇವ. ಮಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಮಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವ. ತನ್ತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದಿಂ. ವಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ.

ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಚೀವರಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ. ಯೇಸಂ ಪಾಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಹಾರೇತಿ ವುಟ್ಠಿತಗಾಮವಿಹಾರೇ. ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಂ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಧಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇ. ಯಂ ಚೀವರಾದಿವೇಭಙ್ಗಿಯಭಣ್ಡಂ ಅತ್ಥಿ, ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ವುಟ್ಠಿತಗಾಮವಿಹಾರೇ ಏವ. ಇತೋತಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದಿತೋ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇಪೀತಿ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದಿತೋ ಉಪ್ಪಾದೇ ಪಚ್ಚಯೇಪಿ. ‘‘ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಾಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ವಾ. ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಬಹಿಸೀಮ ಸಙ್ಖಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಠಿತಂ ವೇಭಙ್ಗಿಯಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೧೧೪. ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಥಾ

೨೦೨. ಭಿನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅಯುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಿನ್ನೇ ಸಙ್ಘೇ ಕರಣೀಯಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಯೋ ಪನಾತಿ ಸಙ್ಘೋ ಪನ. ಇದಂ ‘‘ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ಆಸಙ್ಕಿತೋ’’ತಿಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ‘‘ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅನಾಗತತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಏತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಭಿನ್ನಭಾವಂ. ಏತಾ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪನ. ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ ವಚನಂ.

೧೧೫. ವಜಾದೀಸು ವಸ್ಸೂಪಗಮನಕಥಾ

೨೦೩. ‘‘ಗೋಪಾಲಕಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗೋಪಾಲಕಾ ಗಾವೋ ವಿಯ ವಜೇ ನಿವಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಉಪಕಟ್ಠಸದ್ದೋ ಆಸನ್ನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಸನ್ನಾಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಕುಟಿಕಾಯಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಕುಟಿಕಾಯಂ. ಅವಿಹಾರತ್ತಾ ‘‘ಇಧಾತಿ’’ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಿಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ‘‘ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೮೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಕಿಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಮ್ಪೀತಿ ಸಾಲಾಸಙ್ಖೇಪೇನ ಠಿತಸಕಟಮ್ಪಿ. ‘‘ಆಲಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವಚೀಭೇದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಲಯೋತಿ ಚ ಸತ್ಥೇ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೀಯನಂ. ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೇಯೇವ ಸತ್ಥೇತಿ ಅನಾದರೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸತ್ಥೇಯೇವ. ಸತ್ಥೋ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪತ್ಥಿತಟ್ಠಾನೇ. ವಿಪ್ಪಕಿರತೀತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಅಗಾಮಕೇ ಠಾನೇ ವಿಪ್ಪಕಿರತಿ, ಪುರಿಮಂ ಗಾಮಂ ಸನ್ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ. ನ ಅಞ್ಞಗಾಮಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತತೋತಿ ಗಾಮತೋ.

ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸಮುದ್ದೇಯೇವ. ಕೂಲನ್ತಿ ತೀರಂ. ತಞ್ಹಿ ಕುಲತಿ ಉದಕಂ ಆವರತೀತಿ ಕೂಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಞ್ಚಾತಿ ನಾವಾಯಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಭಿಕ್ಖು. ಅನುತೀರಮೇವಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ, ಅನುಸಾರೇನ ವಾ ತೀರಮೇವ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಪಠಮಲದ್ಧಗಾಮತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪಠಮಲದ್ಧಗಾಮೇಯೇವ.

ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ. ಪವಾರೇತುಞ್ಚ ಲಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೋ ವಾಕ್ಯಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ಪುರಿಮೇಸು ಚ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ, ಪನಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ.

೧೧೬. ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಕಥಾ

೨೦೪. ರುಕ್ಖಸುಸೀರೇಯೇವಾತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಿವರೇ ಏವ. ವಿವರಞ್ಹಿ ಸು ಸಂ ಇರತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಸೀರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪದರಚ್ಛದನನ್ತಿ ಫಲಕೇಹಿ ಛಾದಿತಂ. ಪವಿಸನದ್ವಾರನ್ತಿ ಪವಿಸನನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ. ಪವಿಸನಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚ ಪವಿಸನನ್ತಿ ವಿರೂಪೇಕಸೇಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಖಾಣುಮತ್ಥಕೇತಿ ಖಾಣುನೋ ಉಪರಿ. ವಿಟಭೀತಿ ವಿಟಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇಧನಂ ಅಪತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಟಪೋ, ಪಕಾರಸ್ಸ ಭಕಾರಂ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಜೋತಕಈಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವಿಟಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಟಕೇ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಇಟ್ಠಕಾಸಿಲಾಸುಧಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ (ಚೂಳವ. ೩೦೩) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನಂ. ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪದರಚ್ಛದನಾದೀನಮ್ಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾ. ದ್ವಾರಬನ್ಧನನ್ತಿ ದ್ವಾರೇನ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಛವಕುಟಿಕಾತಿ ಛವಾನಂ ಸಯನಟ್ಠಾನೇ ಸುಸಾನೇ ಕತಾ ಕುಟಿಕಾ ಛವಕುಟಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚಾದೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಟಙ್ಕಿತಪೀಠಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಛವಕುಟಿಯಂ. ಅಞ್ಞಂ ಕುಟಿಕನ್ತಿ ಛವಕುಟಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕುಟಿಕಂ. ಆವರಣನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಂ. ದ್ವಾರನ್ತಿ ಪವಿಸನನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ. ಛತ್ತಕುಟಿಕಾ ನಾಮೇಸಾತಿ ಏಸಾ ಛತ್ತೇನ ಕತಾ ಕುಟಿಕಾ ನಾಮ. ಮಹನ್ತೇನ ಕಪಲ್ಲೇನ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೧೧೭. ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾಕಥಾ

೨೦೫. ಅಞ್ಞಾಪೀತಿ ‘‘ಅನ್ತರಾವಸ್ಸಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾಪಿ. ಕತಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾಯ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೨೬) ವುತ್ತಂ.

೧೧೮. ಪಟಿಸ್ಸವದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಕಥಾ

೨೦೭. ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಪಟಿಸ್ಸುತೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸೇವಾತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಸ್ಸೇವ. ಏವಮಾದಿನಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಪಟಿಸ್ಸವೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪಟಿಸ್ಸವೇಪೀ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ. ತಞ್ಚ ಖೋತಿ ತಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿಸಂವಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಠಮಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾಪೀ’’ತಿ ಪದಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಪಠಮಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪಚ್ಛಾಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ತದಹೇವ ಅಕರಣೀಯೋತಿಆದೀಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುರೇ ಭವಾ ಪುರಿಮಾ, ಸಾ ಏವ ಪುರಿಮಿಕಾ, ಪಾಟಿಪದತಿಥೀ. ನಾನಾಸೀಮಾಯ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುತಿಯೇ ‘‘ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮಾವಾಸಸ್ಸ ಉಪಚಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಪಠಮಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಮನವಿಹಾರೇ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ತದಹೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಅಹನಿ ಏವ, ಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಗರಹತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋ’’ತಿಆದಿ. ಆಲಯೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೀಯನಂ. ಅಸತಿಯಾತಿ ಸತಿಪಮುಟ್ಠೇನ. ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೮೪) ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪೇತಿ.

ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹೇನ, ಅನಾಗತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನವಮಿತೋತಿ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖನವಮಿತೋ, ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖನವಮಿತೋ ವಾ. ಮಾ ವಾ ಆಗಚ್ಛತು, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥತ್ತಾ ಮಾ ವಾ ಆಗಚ್ಛತು, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.