೧೬. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾ

೬೭. ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉದ್ದೇಸಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಙ್ಗಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪಗಹಣೇಸುಪಿ ವುತ್ತಿತೋ ‘‘ಅನುಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಙ್ಗಹೋ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಆಮಿಸೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ. ಲೋಕಿಯತ್ಥಾಯ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಲೋಕುತ್ತರತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ದೇಸೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಓವಾದೇನ ಅನುಸಾಸನೀಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಉದ್ದಿಸನಂ ಉದ್ದೇಸೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಪಾಳಿವಾಚನಾ ಉದ್ದೇಸೋ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಪಾಳಿವಾಚನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ, ಸಮನ್ತತೋ ವಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಇದನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ. ಪುನ ಇದನ್ತಿ ವಾರಿತ್ತಂ. ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓವದನಂ ಓವಾದೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಇದಂ ಕರೋಹಿ, ಇದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಅನುಸಾಸನೀ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದಸ್ಸ ನಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಪಕತಿಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅತಿರಿತ್ತಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪದೇಸು. ಅಞ್ಞೋಪೀತಿ ಪತ್ತಚೀವರೇಹಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ. ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಛತ್ತುಪಾಹನಾದಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ಇಧಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ. ನಯೇನಾತಿ ಞಾಯೇನ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಉಪಾಯಪರಿಯೇಸನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತ್ಥಾಯ ವಾ ಉಪಾಯಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಂ. ಇತೋತಿ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನು ಖೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಯೇಥಾ’’ತಿ ಪಾಳಿತೋ. ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜನ್ತೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ರಜನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಲದ್ಧಂ ಉಪಾಯಂ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾ

೬೮. ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಮ್ಹಿ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ. ಸೋತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ. ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಪುಬ್ಬ ನಮುಧಾತು ಅತ್ಥಪಕರಣಾದಿವಸೇನ ಇಧ ಅಪಸಾದನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಕಪ್ಪಮಾಣಂ. ಗೇಹಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಂ. ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನಾತಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತೇನ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ನಯೇನ. ಅಲಂ ಪಣಾಮೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅರಹತ್ಥಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅತ್ಥೇಸು ಅರಹತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯುತ್ತೋ ಪಣಾಮೇತು’’ನ್ತಿ.

ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಕತಿಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಪವತ್ತನಂ ಅತಿಸಾರೋ, ದೋಸೋ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಾತಿಸಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸದೋಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ. ತನ್ತಿ ವತ್ತಂ.

ತೇಸನ್ತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ. ವತ್ತನ್ತಿ ಬಹುಕಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ವತ್ತಂ. ಸಾದಿಯನಂ ವಾ…ಪೇ… ಬಾಲೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾದಿಯನಂ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸಾದಿಯನಸ್ಸ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಸ್ಸ ವಾ ಅಜಾನನತ್ತಾ ಬಾಲೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಜಾನನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಾಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಬಾಲತ್ತಾ ಸಾದಿಯನಂ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇಸೂತಿ ಬಹುಕೇಸು ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು. ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ತೇಸನ್ತಿ ಇತರೇಸಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾ

೬೯. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಜಾನಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ನಿವಾರೇತಿ. ಭಗವಾ ಅನುಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪನಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ತಥಾ ಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಹುಕನ್ತಿ ಹೇತುಅನ್ತೋಗಧವಿಸೇಸನಂ. ಲಹುಕತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ’’ತಿವಚನಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಚ. ಅಗ್ಗೋತಿ ಕೋಟಿಉಕ್ಕಂಸೋ. ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಪವರೋ ಉತ್ತಮೋ.

‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯತ್ತಪಟಿಬಲಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ವಿನಯಪಿಟಕವಾಚುಗ್ಗತಂ ಪವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಾಚುಗ್ಗತಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಸುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಂ. ಅಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ಯತಿರೇಕಾನ್ವಯವಸೇನ ಪಟಿಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೋ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಸಸೋಸಸೇಮ್ಹಾದಿನಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಾಸೋ ಚ ಸೋಸೋ ಚ ಸೇಮ್ಹೋ ಚ, ತೇ ಆದಯೋ ಯಸ್ಸ ಗೇಲಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಕಾಸಸೋಸಸೇಮ್ಹಾದಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಏಳಮೂಗಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಓಟ್ಠೋ ಚ ದನ್ತೋ ಚ ಜಿವ್ಹಾ ಚ, ತಾ ಆದಯೋ ಯೇಸಂ ತಾಲುಆದೀನನ್ತಿ ಓಟ್ಠದನ್ತಜಿವ್ಹಾದಯೋ, ತೇಸಂ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಪದಅಕ್ಖರೇಹಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಅಕ್ಖರವಾಚಕೋ. ಹಾಪೇತೀತಿ ಗಲತ್ತಾ ಹಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಸಿಥಿಲಾದಿನಾ ಆಕಾರೇನ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಧನಿತಾದಿಆಕಾರೇನ ವದತಿ. ತಬ್ಬಿಪರೀತೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಪಟಿಬಲಸ್ಸ ವಿಪರೀತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತೋತಿ ಜಾನಾಪೇತಬ್ಬತೋ. ಯನ್ತಿ ಯಂ ಆಕಾರಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಮೇತಂ, ಸಙ್ಘೋತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಮೇತಂ. ಇಧ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ ಕಿತೋ ವದತಿ.

೭೧. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮನನ್ತರಾತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾವ ಸಮನನ್ತರಾ’’ತಿ. ಏವಸದ್ದೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಉಲ್ಲುಮ್ಪತೂತಿ ಏತ್ಥ ಉಪುಬ್ಬಲುಪಧಾತುಯಾ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿಸಯವಸೇನ ವಾ ಧಾತೂನಮನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಇಧ ಉಪುಬ್ಬಧರಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ಧರತೂ’’ತಿ. ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಧರತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಕುಸಲಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಕುಸಲಾ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾವಧಿನಾ ಉತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕುಸಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾಧಾರೇನ ಧರಧಾತುಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಣೇರಭಾವಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮೀಪೇ ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಸದ್ದತ್ಥಮಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕೇತತ್ಥವಸೇನ ಪಾಕಟತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೩. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿ ನಿಚ್ಚವಸೇನ ಠಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತಿನೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿಸ್ಸಯಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.