೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೨೩೦. ಚತುತ್ಥೇ ‘‘ನಕುಲಮಾತಾತಿ’’ಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೧.೨೬೬; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೬) ನಕುಲಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಾತಾ ನಕುಲಮಾತಾತಿ ಚ ನಕುಲಞ್ಚ ಭಗವತೋ ತಂ ಮಾತಾ ಚಾತಿ ನಕುಲಮಾತಾತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ‘‘ಉತ್ತರಮಾತಾತಿ’’ಆದೀಸು ಉತ್ತರಾಯ ಮಾತಾ ಉತ್ತರಮಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋಯೇವ ಸಮ್ಭವತಿ. ತೇಸು ‘‘ಉತ್ತರಮಾತಾ’’ತಿಪದಸ್ಸೇವ ‘‘ಕಾಣಮಾತಾ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಕಾಣಾಯ ಮಾತಾ ಕಾಣಮಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋಯೇವ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಣಾಯ ಮಾತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಧೀತುಯಾ ‘‘ಕಾಣಾ’’ತಿನಾಮೇನ ವಿಸ್ಸುತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಾತಿ ದಾರಿಕಾ ವಿಸ್ಸುತಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ. ಯೇ ಯೇತಿ ಪುರಿಸಾ. ‘‘ರಾಗೇನ ಕಾಣಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಇಮಿನಾ ಕಣನ್ತಿ ನಿಮಿಲನ್ತಿ ರಾಗೇನ ಪುರಿಸಾ ಏತಾಯಾತಿ ಕಾಣಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಣಾಯ. ಆಗತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಾವತ್ಥೇ ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಗಮನ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಯಾ’’ತಿಪದಸ್ಸ, ಕಾಣಮಾತಾಯ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ರಿತ್ತಾತಿ ತುಚ್ಛಾ, ಸುಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಸ್ಮಿಂ ಗಮನೇ’’ತಿಇಮಿನಾ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅರಿಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ. ಕಾಣಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಕೇವಲಂ ಮಾತಾಯೇವ ಮಗ್ಗಫಲಭಾಗಿನೀ ಅಹೋಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಣಾಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋಪಿ ಪುರಿಸೋತಿ ಕಾಣಾಯ ಪತಿಭೂತೋ ಸೋಪಿ ಪುರಿಸೋ. ಪಕತಿಟ್ಠಾನೇಯೇವಾತಿ ಜೇಟ್ಠಕಪಜಾಪತಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ.

೨೩೧. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪೂವವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಏತನ್ತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯವತ್ಥುಂ. ಅರಿಯಸಾವಕತ್ತಾತಿ ಅರಿಯಭೂತಸ್ಸ ಸಾವಕಸ್ಸ ಭಾವತೋ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಭಾವತೋ.

೨೩೩. ಪಹೇಣಕಪಣ್ಣಾಕಾರಸದ್ದಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಇಧಾತಿ ‘‘ಪೂವೇಹಿ ವಾ’’ತಿಪದೇ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಾ. ಬದ್ಧಸತ್ತೂತಿ ಮಧುಸಕ್ಖರಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಸತ್ತು. ಥೂಪೀಕತನ್ತಿ ಥೂಪೀಕತಂ ಕತ್ವಾ.

‘‘ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ’’ತಿಪದಸ್ಸ ವಿಸೇಸನುತ್ತರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪೂರೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ. ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಪತ್ತಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಾ, ವಾಸದ್ದತ್ಥೇ ಸಙ್ಖ್ಯೋಭಯಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ, ತಿಸದ್ದಪರತ್ತಾ ದ್ವಿಸ್ಸ ಚ ಅಕಾರೋ ಹೋತಿ, ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಾ ಚ ತೇ ಪೂರಾ ಚಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾ, ತೇ ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ರ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾಪೀತಿ ದುತಿಯೇನಾಪಿ. ಪಠಮಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದುತಿಯಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರೋಚನಞ್ಚ ದುತಿಯಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತಿಯಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರೋಚನಞ್ಚ ಅತಿದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೇನಾತಿ ಪಠಮಭಿಕ್ಖುನಾ. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಭುಞ್ಜೀತ್ವಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಸನಸಾಲಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನಸಾಲ’’ನ್ತಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ಅಸನಸಾಲಾಯಂ. ಮುಖೋಲೋಕನಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ.

‘‘ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಸಂವಿಭಜನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ತಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಯಥಾಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸ್ಸ. ಅಕಾಮಾತಿ ನ ಕಾಮೇನ. ಕಾರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ.

೨೩೫. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನ್ತರೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೋ, ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ಬಹುಮ್ಪಿ ದೇನ್ತಾನಂ ಏತೇಸಂ ಞಾತಕಪವಾರಿತಾನಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾನಂ ವಚನಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.