೧೦. ದೇವದೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬೧. ದ್ವೇ ಅಗಾರಾತಿಆದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸದ್ವಾರಾ…ಪೇ… ಅನುವಿಚರನ್ತೇಪೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ಅಸ್ಸಪುರಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೩೨; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೩೨) ವಿತ್ಥಾರಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿಆದಿ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೯೭) ತಥಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅಸ್ಸಪುರಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೬೨. ನಿರಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇಸನಂ ದೇವಲೋಕೇನ ಓಸಾಪೇತೀತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ವೋದಾನಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ. ದುತಿಯಂ ಪನ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತದಿದಂ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ, ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋತಿ ಭಗವಾ.

ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾತಿ (ಕಥಾ. ಅನುಟೀ. ೮೬೬-೮೬೮; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೩.೩೬) ಅನ್ಧಕಾದಿಕೇ, ವಿಞ್ಞಾಣವಾದಿನೋ ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನೇರಯಿಕೇ ನಿರಯೇ ಪಾಲೇನ್ತಿ ತತೋ ನಿಗ್ಗನ್ತುಮಪ್ಪದಾನವಸೇನ ರಕ್ಖನ್ತೀತಿ ನಿರಯಪಾಲಾ. ನೇರಯಿಕಾನಂ ನರಕದುಕ್ಖೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ವಾ ನಿರಯಪಾಲಾ. ತನ್ತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ನಿರಯಪಾಲಾ’’ತಿವಚನಂ. ಪಟಿಸೇಧಿತಮೇವಾತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇ ನಿರಯಪಾಲಾ, ಅತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಕಥಾ. ೮೬೬) ಪಟಿಸೇಧಿತಮೇವ. ಯದಿ ನಿರಯಪಾಲಾ ನಾಮ ನ ಸಿಯುಂ, ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಸತಿ ಹಿ ಕಾರಣಿಕೇ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಯ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತೇ ನಿರಯಪಾಲಾ ನೇರಯಿಕಾ, ಉದಾಹು ಅನೇರಯಿಕಾ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಾವ ನೇರಯಿಕಾ, ಇಮೇ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಯೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ನಿರಯದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವೇಯ್ಯುಂ, ತಥಾ ಸತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಯಾತನಾಯ ಅಸಮತ್ಥಾ ಸಿಯುಂ, ‘‘ಇಮೇ ನೇರಯಿಕಾ, ಇಮೇ ನಿರಯಪಾಲಾ’’ತಿ ವವತ್ಥಾನಞ್ಚ ನ ಸಿಯಾ, ಯೇ ಚ ಯೇ ಯಾತೇನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಮಾನರೂಪಬಲಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಇತರೇಸಂ ಭಯಸನ್ತಾಸಾ ನ ಸಿಯುಂ. ಅಥ ಅನೇರಯಿಕಾ, ನೇಸಂ ತತ್ಥ ಕಥಂ ಸಮ್ಭವೋತಿ ವುಚ್ಚತೇ – ಅನೇರಯಿಕಾ ನಿರಯಪಾಲಾ ಅನಿರಯಗತಿಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ. ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಕಮ್ಮುನಾ ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ರಕ್ಖಸಜಾತಿಕತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ವದನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಿವಾದಿನೋ –

‘‘ಕೋಧನಾ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಪಾಪಾಭಿರುಚಿನೋ ಸದಾ;

ದುಕ್ಖಿತೇಸು ಚ ನನ್ದನ್ತಿ, ಜಾಯನ್ತಿ ಯಮರಕ್ಖಸಾ’’ತಿ. (ಕಥಾ. ಅನುಟೀ. ೮೬೬-೮೬೮; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೩.೩೬);

ತತ್ಥ ಯದೇಕೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯಾತನಾದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯುಂ, ಅಥ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯಾತೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಯಿದಂ ಅಸಾರಂ ನಿರಯಪಾಲಾನಂ ನೇರಯಿಕಭಾವಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಯದಿಪಿ ಅನೇರಯಿಕಾ ನಿರಯಪಾಲಾ, ಅಯೋಮಯಾಯ ಪನ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ ನಿರಯಭೂಮಿಯಾ ಪರಿಕ್ಕಮಮಾನಾ ಕಥಂ ದಾಹದುಕ್ಖಂ ನಾನುಭವನ್ತೀತಿ? ಕಮ್ಮಾನುಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದಯೋ ನೇರಯಿಕೇ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ನಿರಯಭೂಮಿಂ ಉಪಗತಾ ದಾಹದುಕ್ಖೇನ ನ ಬಾಧೀಯನ್ತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇದ್ಧಿವಿಸಯಸ್ಸ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಭಾವತೋತಿ ಚೇ? ಇದಮ್ಪಿ ತಂಸಮಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಭಾವತೋ. ತಥಾರೂಪೇನ ಹಿ ಕಮ್ಮುನಾ ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಯಥಾ ನಿರಯದುಕ್ಖೇನ ಅಬಾಧಿತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ನೇರಯಿಕೇ ಯಾತೇನ್ತಿ, ನ ಚೇತ್ತಕೇನ ಬಾಹಿರವಿಸಯಾಭಾವೋ ಯುಜ್ಜತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠತಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದ್ವಾರಪುರಿಸೇಸು ವಿಭತ್ತಸಭಾವತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಇಟ್ಠಂ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಂ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಚ ಅನಿಟ್ಠಂ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಇಟ್ಠಂ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಯದೇಕೇ ವದನ್ತಿ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಸೇನ ತೇಜಸಾ ಪರೂಪತಾಪನ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತದಪಾಹತಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಅನೇರಯಿಕಾನಂ ನೇಸಂ ಕಥಂ ತತ್ಥ ಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ ನಿರಯೇ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಯಾತನಾಸಬ್ಭಾವತೋ. ನೇರಯಿಕಸತ್ತಯಾತನಾಯೋಗ್ಯಞ್ಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತಾದಿಸನಿಕನ್ತಿವಿನಾಮಿತಂ ನಿರಯಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ತೇ ಚ ನೇರಯಿಕೇಹಿ ಅಧಿಕತರಬಲಾರೋಹಪರಿಣಾಹಾ ಅತಿವಿಯ ಭಯಾನಕದಸ್ಸನಾ ಕುರೂರತರಪಯೋಗಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಏತೇನೇವ ತತ್ಥ ನೇರಯಿಕಾನಂ ವಿಬಾಧಕಕಾಕಸುನಖಾದೀನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಸಂವಣ್ಣಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಅಞ್ಞಗತಿಕೇಹಿ ಅಞ್ಞಗತಿಕಬಾಧನನ್ತಿ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ತಥಾ ದಸ್ಸನತೋ. ಯಂ ಪನೇಕೇ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಅಸತ್ತಸಭಾವಾ ಏವ ನಿರಯಪಾಲಾ ನಿರಯಸುನಖಾದಯೋ ಚಾ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ತಥಾ ಅದಸ್ಸನತೋ. ನ ಹಿ ಕಾಚಿ ಅತ್ಥಿ ತಾದಿಸೀ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ, ಯಾ ಅಸತ್ತಸಭಾವಾ, ಸಮ್ಪತಿಸತ್ತೇಹಿ ಅಪ್ಪಯೋಜಿತಾ ಚ ಸತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೀ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ. ಪೇತಾನಂ ಪಾನೀಯನಿವಾರಕಾನಂ ದಣ್ಡಾದಿಹತ್ಥಪುರಿಸಾನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಭಾವೇ, ಅಸತ್ತಭಾವೇ ಚ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ. ಸುಪಿನೋಪಘಾತೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಚ್ಚಸಮತ್ಥತಾ ಪನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸನಾದಿಮತ್ತೇನಪಿ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸುಪಿನೇ ಆಹಾರೂಪಭೋಗಾದಿನಾ ನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಾನರೂಪಂ ಪನೇತ್ಥ ಲದ್ಧಪರಿಹಾರಂ ಇದ್ಧಿವಿಸಯಸ್ಸ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಭಾವತೋ. ಇಧಾಪಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಭಾವತೋತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ಅಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ನೇರಯಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋ ನಿರಯಪಾಲಾತಿ ಅಸಿದ್ಧಮೇತಂ, ವುತ್ತನಯೇನ ಪನ ಪಾಳಿತೋ ಚ ತೇಸಂ ಸತ್ತಭಾವೋ ಏವ ಸಿದ್ಧೋತಿ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ವತ್ತುಂ, ‘‘ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತಾ ನಿರಯಪಾಲಸಞ್ಞಿತಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಸಾಭಿಸನ್ಧಿಕಪರೂಪಘಾತೀ ಅತ್ಥಿ ಕಿಚ್ಚಸಬ್ಭಾವತೋ ಓಜಾಹಾರಾದಿರಕ್ಖಸಸನ್ತತಿ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಅಭಿಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಕತಾ ಚೇತ್ಥ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ತಥಾ ತಥಾ ಅಭಿಸನ್ಧಿಯಾ ಯಾತನತೋ, ತತೋ ಏವ ನ ಸಙ್ಘಾತಪಬ್ಬತಾದೀಹಿ ಅನೇಕನ್ತಿಕತಾ. ಯೇ ಪನ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಭೂತವಿಸೇಸಾ ಏವ ಏತೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಿಸೇಸವನ್ತೋ ಭೇರವಾಕಾರಾ ‘ನರಕಪಾಲಾ’ತಿ ಸಮಞ್ಞಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ತದಸಿದ್ಧಂ ಉಜುಕಮೇವ ಪಾಳಿಯಂ, – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾ’’ತಿ (ಕಥಾ. ೮೬೬) ವಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ.

ಅಪಿಚ ಯಥಾ ಅರಿಯವಿನಯೇ ನರಕಪಾಲಾನಂ ಭೂತಮತ್ತತಾ ಅಸಿದ್ಧಾ, ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತವಾದಿನೋಪಿ ತೇಸಂ ಭೂತಮತ್ತತಾ ಅಸಿದ್ಧಾವ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಭಾವಸ್ಸೇವ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನನತೋ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂತಾನಿ ನಾಮ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸನ್ತಿ. ಯದಿ ಪರಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹರತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುರೂಪಾದೀನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ? ತಿಟ್ಠತೇಸಾ ಅನವಟ್ಠಿತತಕ್ಕಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಸಮ್ಮೋಹವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಂ ವಾದವೀಮಂಸಾ, ಏವಂ, ‘‘ಅತ್ಥೇವ ನಿರಯೇ ನಿರಯಪಾಲಾ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸತಿ ಚ ನೇಸಂ ಸಬ್ಭಾವೇ, ಅಸತಿಪಿ ಬಾಹಿರೇ ವಿಸಯೇ ನರಕೇ ವಿಯ ದೇಸಾದಿನಿಯಮೋ ಹೋತೀತಿ ವಾದೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಸತಿ ಏವ ಪನ ಬಾಹಿರೇ ವಿಸಯೇ ದೇಸಾದಿನಿಯಮೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ದೇವದೂತಸರಾಪನವಸೇನ ಸತ್ತೇ ಯಥೂಪಚಿತೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇ ಯಮೇತಿ ನಿಯಮೇತೀತಿ ಯಮೋ, ತಸ್ಸ ಯಮಸ್ಸ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾನಂ ರಾಜಭಾವತೋ ರಞ್ಞೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಯಮರಾಜಾ ನಾಮ ವೇಮಾನಿಕಪೇತರಾಜಾ’’ತಿ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ. ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾತಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಸೇನ ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿನಿಪಾತಿಕದೇವತಾ ವಿಯ ಸುಕ್ಕೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಮಗ್ಗಫಲಭಾಗಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ಕಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ಕದಾಚಿ ಪುಞ್ಞಫಲಂ, ಕದಾಚಿ ಅಪುಞ್ಞಫಲಂ ಪಚ್ಚನುಭವನ್ತಿ. ಯೇಸಂ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞಫಲಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಪುಞ್ಞಫಲಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಕಟುಕಂ ನ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಾನಂ ಮುದುಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಪರೇ. ಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಭಾವೋ ಧಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮಿತಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವಾರೇಸೂತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನರಕಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು.

ಜಾತಿಧಮ್ಮೋತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಸೇನ ಜಾತಿಪಕತಿಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾತಿಸಭಾವೋ’’ತಿ. ಸಭಾವೋ ಚ ನಾಮ ತೇಜೋಧಾತುಯಾ ಉಣ್ಹತಾ ವಿಯ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ.

೨೬೩. ಇದಾನಿ ಜಾತಿಯಾ ದೇವದೂತಭಾವಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ದಹರಕುಮಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮಾತಿ ವಾಚಾಯ ಅವದನ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞೂನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಜೇಗುಚ್ಛಅಸಮತ್ಥದಹರಾವತ್ಥಾ ಜಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಆಗತಾ ಏವ, ಸಾ ಪನ ಅತೀತಾನಾಗತಾಯ ಉಪರಿಪಿ ಆಗಮನಾಯ ಪಯೋಗೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಅನಾಗತಾಯ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಇತಿ ತಸ್ಸಾ…ಪೇ… ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ವಿಞ್ಞೂನಂ ವೇದವತ್ಥುಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಊರುಬಲನ್ತಿ ಊರುಬಲೀ. ತೇನ ದೂರೇಪಿ ಗಮನಾಗಮನಲಙ್ಘನಾದಿಸಮತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಬಾಹುಬಲನ್ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸಮತ್ಥತಂ, ಜವಗ್ಗಹಣೇನ ವೇಗಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಸಮತ್ಥತಂ. ಅನ್ತರಹಿತಾ ನಟ್ಠಾ. ಸೇಸಂ ಪಠಮದೇವದೂತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ವಿವಿಧಂ ದುಕ್ಖಂ ಆದಹತೀತಿ ಬ್ಯಾಧಿ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಆಧೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಧಿ, ತೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ. ಅಭಿಹತೋತಿ ಬಾಧಿತೋ, ಉಪದ್ದುತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೬೫. ಕಾರಣಾ ನಾಮ ‘‘ಹತ್ಥಚ್ಛೇದಾದಿಭೇದಾ ಅಧಿಕಪೀಳಾ ಕರೀಯತಿ ಏತಾಯಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ಯಾತನಾ, ಸಾ ಏವ ಕಾರಣಿಕೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಯಾತನಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೬೬. ಬಹುಂ ಪಾಪಂ ಕತನ್ತಿ ಬಹುಸೋ ಪಾಪಂ ಕತಂ. ತೇನ ಪಾಪಸ್ಸ ಬಹುಲೀಕರಣಮಾಹ. ಬಹೂತಿ ವಾ ಮಹನ್ತಂ. ಮಹತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ಬಹುಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಬಹು ವತ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು, ಗರುಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋತಿ ಗರುಕಂ ಬಹುಲಂ ವಾ ಪಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವ, ನ ಯಮಪುರಿಸೇಹಿ ಯಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀಯತಿ. ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಪಮಾಣಪರಿತ್ತತಾಯ ಕಾಲಪರಿತ್ತತಾಯ ಚ ಪರಿತ್ತಂ, ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅಗರುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ಅಬಹುಲನ್ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದಣ್ಡಮೇವ. ಅನುವಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ. ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಟಕರಣಟ್ಠಾನಂ. ಪರಿತ್ತಪಾಪಕಮ್ಮಾತಿ ದುಬ್ಬಲಪಾಪಕಮ್ಮಾ. ತೇ ಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ ಕತೂಪಚಿತಸ್ಸ ಚ ಓಕಾಸಾರಹಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವಭಾವತೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಸರನ್ತಿ.

ಆಕಾಸಚೇತಿಯನ್ತಿ ಗಿರಿಸಿಖರೇ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ಕತಚೇತಿಯಂ. ಅಗ್ಗಿಜಾಲಸದ್ದನ್ತಿ ‘‘ಪಟಪಟಾ’’ತಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಯ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಮಯಾ ತದಾ ಆಕಾಸಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಿತರತ್ತಪಟಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪೂಜಿತಪಟಂ ಅನುಸ್ಸರಿ. ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ನ ಸರತೀತಿ ಬಲವತಾ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಬ್ಯಾಮೋಹಿತೋ ಪಞ್ಚ ಸಞ್ಞಾಣಾನಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಾರಹೋ ಅಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪತೀಕಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ.

೨೬೭. ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೋ ಉಬ್ಬೇಧೇನಪಿ ಯೋಜನಸತಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ನವನವಯೋಜನಿಕಾ ಹೋತಿ ಪುಥುಲತೋ. ಮಹಾನಿರಯಸ್ಸ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ತಥಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಸತಂ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತೀತಿ ಉಸ್ಸದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ‘‘ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೬೮. ಝಾಯತೀತಿ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಪುರಿಮಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಉಬ್ಭತಂ ಸದಿಸಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಬಹುಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ವಾ ಬಹುಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಛನ್ನಂ ಜಾಲಾನನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಚ ಉಬ್ಭತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಜಾಲಾನಂ. ಸತ್ತಾನಂ ನಿರನ್ತರತಾ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮಕತಾನಞ್ಚ ಬಹುಭಾವತೋ ಜಾಲಾನಂ ತಾವ ಸತ್ತಾನಞ್ಚ ನಿರನ್ತರತ್ತಾ ಅವೀಚಿ ಹೋತು; ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪನ ಕಥಂ ನಿರನ್ತರತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಕಾಯದ್ವಾರೇ…ಪೇ… ಏಕಂ ದುಕ್ಖಸಹಗತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆವಜ್ಜನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಸನ್ತೀರಣಂ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ ದ್ವೇ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಛ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾನಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಯದಿಪಿ ತತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಪಿ ಲದ್ಧಾವಸರಾ; ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಪನ ಬಲವತರಾ ನಿಸಿತನಿಸಿತೇನ ತಿಖಿಣೇನ ಸತ್ಥೇನ ನಿರನ್ತರಂ ಸರೀರಂ ಛಿನ್ದನ್ತೀ ವಿಯ ದುಕ್ಖಂ ಉಪನೇನ್ತೀ ವಿಯ ತಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಭವನ್ತೀ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ ನಿರನ್ತರಾ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುದಹನಬಲವತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾತಿ ವಾ ತತ್ಥ ಅತಿವಿಯ ಅನಿಟ್ಠಫಲತಾಯ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಇಟ್ಠಫಲಬಹುತಾಯ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾ ಝಾನಾದಿಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಚ ಸುಗತಿಭವೇ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಸುಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿರನ್ತರತಾಯ ಅವೀಚೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೬೯. ಏಕೋ ಪಾದೋ ಮಹಾನಿರಯೇ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಗೂಥನಿರಯೇ ನಿಪತತಿ, ಕಮ್ಮವೇಗುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನ್ತರಾ ಪದಮಾವಹತಿ ಸೇಸಾರಮ್ಭತಾಯ. ಹತ್ಥಿಗೀವಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿಣಾಹೇನ. ಏಕದೋಣಿಕನಾವಾಪ್ಪಮಾಣಾ ಆಯಾಮೇನ.

ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಾನೀತಿ ಖುರಧಾರಾಸದಿಸಾನಿ ತಿಖಿಣಗ್ಗಾನಿ ಅಯೋಸೂಲಮಯಾನೇವ ಪದುಮಪತ್ತಾನಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಖುರಧಾರಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ವೇತ್ತಲತಾಯೋ ಚ ತಿಖಿಣಧಾರಕಣ್ಟಕಾ ಅಯೋಮಯಾ ಏವ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿ. ಕುಸತಿಣಾನೀತಿ ಕುಸತಿಣಜಾತಿತಾಯ ತಥಾ ವುತ್ತಾನಿ. ಖರವಾಲಿಕಾತಿ ಖರಾ ತಿಖಿಣಕೋಟಿಕಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾ ವಾಲಿಕಾ.

೨೭೦. ದನ್ತೇ ಸಮ್ಫುಸೇತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮದನ್ತೇ ಯಥಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಸುಫುಸಿತೇ ಕರೋತಿ. ತಮ್ಬಲೋಹಪಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವುತ್ತಕಾರಣತೋ ಪಟಿಲೋಮತೋಪಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾನಂ ಕಾರಣಮಾಹ. ದುತಿಯೇನಾತಿ ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛನೇನ. ತತಿಯೇನಾತಿ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛನೇನ. ಅವಿಜಹಿತಮೇವ ಸಂವೇಗಹೇತುತಾಯ ಲೋಕಸ್ಸ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನತೋ.

೨೭೧. ಹೀನಕಾಯಂ ಹೀನಂ ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ಉಪಗತಾ. ಉಪಾದಾನೇತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಪಿ ಉಪಾದಾನೇ. ತಂ ಅತ್ಥತೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗಹಣೇ’’ತಿ. ಸಮ್ಭವತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಭವೋ, ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಭೂತೇ’’ತಿ. ಅನುಪಾದಾತಿ ಅನುಪಾದಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ನಾಮಾತಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ ಚರಿಮಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಲೇಸಸ್ಸಪಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ದೇವದೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಸುಞ್ಞತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.