೩. ಸುಞ್ಞತವಗ್ಗೋ

೧. ಚೂಳಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೬. ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ನಾಮ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಥೇರೋ ಪನ ಭಗವತೋ ವತ್ತಕರಣತ್ಥಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ, ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಕಾಲೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಇದಂ ನಾಮ ಭಗವತೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥಕಂಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಸುಞ್ಞತಾಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಇತರೇ, ‘‘ನ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ವಾದಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಸುಞ್ಞತೋತಿ ಅತ್ತಸುಞ್ಞತೋ ಚ ನಿಚ್ಚಸುಞ್ಞತೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಹಿ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿವೇಧೋ ಪಾದೇಸಿಕೋ ಸುಭಸುಖಸಞ್ಞಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಥೇರೋ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ. ಧುರೇನ ಧುರಂ ಪಹರನ್ತೇನ ವಿಯಾತಿ ರಥಧುರೇನ ರಥಧುರಂ ಪಹರನ್ತೇನ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಸುಞ್ಞತಾ…ಪೇ… ವತ್ಥುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಕಂ ಪದನ್ತಿ ಏಕಂ ಸುಞ್ಞತಾಪದಂ.

ಪುಬ್ಬೇಪಾಹನ್ತಿಆದಿನಾ ಭಗವಾ ಪಠಮಬೋಧಿಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರಬಾಹುಲ್ಲಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಬೋಧಿಯಮ್ಪೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕೋತಿಆದಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಾಯ ಭಾಜನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸೋತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಸೋತುಮ್ಪಿ. ಉಗ್ಗಹೇತುಮ್ಪಿತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಧಮ್ಮಂ ಧಾರಣಪರಿಪುಚ್ಛಾಪರಿಚಯವಸೇನ ಹದಯೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಅವಿನಟ್ಠೇ ಕಾತುಮ್ಪಿ. ಕಥೇತುಮ್ಪೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇ. ಕಟ್ಠರೂಪಪೋತ್ಥಕರೂಪಚಿತ್ತರೂಪವಸೇನ ಕತಾತಿ ಥಮ್ಭಾದೀಸು ಉತ್ತಿರಿತ್ವಾ ಕತಾನಂ ಕಟ್ಠರೂಪಾನಂ, ನಿಯ್ಯೂಹಾದೀಸು ಪಟಿಮಾವಸೇನ ರಚಿತಾನಂ ಪೋತ್ಥಕರೂಪಾನಂ, ಸಿತ್ತಿಪಸ್ಸೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನ ವಿರಚಿತಾನಂ ಚಿತ್ತರೂಪಾನಞ್ಚ ಕತಾ ನಿಟ್ಠಪಿತಾ. ವೇಸ್ಸವಣಮನ್ಧಾತಾದೀನನ್ತಿ ಪಟಿಮಾರೂಪೇನ ಕತಾನಂ ವೇಸ್ಸವಣಮನ್ಧಾತುಸಕ್ಕಾದೀನಂ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಚಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನ. ಸಣ್ಠಿತಮ್ಪೀತಿ ಅವಯವಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಮ್ಪಿ. ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥನ್ತಿ ಜಿಣ್ಣಾನಂ ನಿಯ್ಯೂಹಕೂಟಾಗಾರಪಾಸಾದಾವಯವಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಹಸ್ಸಸಞ್ಞಾಣೇನ ಠಪಿತಂ. ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿಚ್ಚೇ ವಿನಿಯುಞ್ಜನವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ. ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೋ ಸುಞ್ಞೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ವುತ್ತಂ.

ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ. ಏಕಭಾವಂ ಏಕಂ ಅಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಏಕತ್ತಂ ಏಕೋ ಅಸುಞ್ಞತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮೋತಿ ಪವತ್ತನವಸೇನಾತಿ ಗೇಹಸನ್ನಿವೇಸವೀಥಿಚಚ್ಚರಸಿಙ್ಘಾಟಕಾದಿಕೇ ಉಪಾದಾಯ ಗಾಮೋತಿ ಲೋಕುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ. ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ತತ್ಥ ಅನುನಯಪಟಿಘವಸೇನ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪವತ್ತವಸೇನ ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಘರಾದಿಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣೇನ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಯಸ್ಮಾ ರುಕ್ಖಾದಿಕೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾ ತತ್ಥ ಪಬ್ಬತವನಸಣ್ಡಾದಯೋ ಅನ್ತೋಗಧಾ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ತಂ ವಿಭಾಗಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಂಯೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಓತರತೀತಿ ಅನುಪ್ಪವಿಸತಿ. ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ನಿಚ್ಛಿನೋತಿ. ಪವತ್ತದರಥಾತಿ ತಥಾರೂಪಾಯ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಓಳಾರಿಕಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಸಿದ್ಧಾ ದರಥಾ. ಕಿಲೇಸದರಥಾತಿ ಅನುನಯಪಟಿಘಸಮ್ಭವಾ ಕಿಲೇಸದರಥಾ. ದುತಿಯಪದೇತಿ ‘‘ಯೇ ಅಸ್ಸು ದರಥಾ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ. ಮನಸಿಕಾರಸನ್ತತಾಯ, – ‘‘ನಾಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಓಳಾರಿಕಾ, ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾರದಸ್ಸನದರಥಾನಂ ಸುಖುಮತಾ ಸಲ್ಲಹುಕತಾ ಚ ಚರಿತತ್ಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತದರಥಮತ್ತಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಯಂ ಕಿಲೇಸದರಥಜಾತಂ, ತಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದರಥಸಞ್ಞಾಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪವತ್ತದರಥಮತ್ತಂ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಅತ್ಥಿ ಇದನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸುಞ್ಞತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಪವತ್ತಿ. ಸುಞ್ಞತಾ ಸಹಚರಿತಞ್ಹಿ ಸುಞ್ಞಂ, ಇಧ ಸುಞ್ಞತಾತಿ ವುತ್ತಾ.

೧೭೭. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ ಏವಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ‘‘ಪರಮಾನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ವಿಸೇಸಾನಧಿಗಮನತೋತಿ, ‘‘ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಝಾನಾದಿವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಭಾವತೋ, ‘‘ಪಥವೀ’’ತಿ ಮನಸಿಕಾರೇನ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನತೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ವಪಿತೇ ಸಾಲಿಆದಯೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಧುವಸೇವನನ್ತಿ ನಿಯತಸೇವನಂ ಪಾರಿಹಾರಿಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮ್ಭೂತ’’ನ್ತಿ ವಚನಸೇಸೋ ಇಚ್ಛಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮ್ಭೂತ’’ನ್ತಿ. ಪಥವಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮ್ಭೂತಾ ಹಿ ಸಞ್ಞಾತಿ.

ಪಥವೀಕಸಿಣೇ ಸೋ ಪಥವೀಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ನ ಪಕತಿಪಥವಿಯಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಸ್ಸ. ತೇಹೀತಿ ಗಣ್ಡಾದೀಹಿ. ಸುಟ್ಠು ವಿಹತನ್ತಿ ಯಥಾ ವಲೀನಂ ಲೇಸೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಕೋಟಿತಂ. ನದೀತಳಾಕಾದೀನಂ ತೀರಪ್ಪದೇಸೋ ಉದಕಸ್ಸ ಆಕರಟ್ಠೇನ ಕೂಲಂ, ಉನ್ನತಭಾವತೋ ಉಗ್ಗತಂ ಕೂಲಂ ವಿಯಾತಿ ಉಕ್ಕೂಲಂ, ಭೂಮಿಯಾ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನಂ. ವಿಗತಂ ಕೂಲನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೂಲಂ, ನೀಚಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಚ್ಚನೀಚ’’ನ್ತಿ. ಏಕಂ ಸಞ್ಞನ್ತಿ ಏಕಂ ಪಥವೀತಿಸಞ್ಞಂಯೇವ.

೧೮೨. ಸತಿಪಿ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತವಿರಹೇ ಯಾದಿಸಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದಿವಿರಹಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಚತುಮಹಾಭೂತನಿಸ್ಸಿತಂ. ಸಳಾಯತನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿಸಳಾಯತನಸಹಿತಂ.

೧೮೩. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಟಿವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಪುನ ವಿಪಸ್ಸನಂ. ಇಧಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಯಥಾಧಿಗತಮಗ್ಗಫಲಂ ವದತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಚೇವ ಅರಿಯಫಲೇ ಚಾ’’ತಿ. ಉಪಾದಿಸೇಸದರಥದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸುಪಧಿಯಾ ಪಹೀನಾಯ ಖನ್ಧೋಪಧಿ ಅವಿಸಿಟ್ಠಾ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ದರಥಾ ಉಪಾದಿಸೇಸದರಥಾ, ತಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಸಯತೋ ಗಾಮಸಞ್ಞಾ ಓಳಾರಿಕಾ, ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾ ಸುಖುಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾಯ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾಪಿ ಸಭಾಗವತ್ಥುಪರಿಗ್ಗಹತೋ ಓಳಾರಿಕಾ, ಸಭಾಗವತ್ಥುತೋ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾ ಸುಖುಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಪಥವೀಸಞ್ಞಾದಿನಿವತ್ತನೇ ಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಸುತ್ತನ್ತರೇಸು ಚ ವುತ್ತಮೇವ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ. ನಿಚ್ಚಸಾರಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅವತ್ಥುತಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸುಞ್ಞತ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಾ.

೧೮೪. ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಫಲಭೂತತ್ತಾ, ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅತೀತೇ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಅಹೇಸುಂ, ಅನಾಗತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸ ಧರಮಾನತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನ ವತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಗ್ಗಹಣಂ ಅಕತ್ವಾ, ‘‘ಏತರಹಿಪಿ ಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಸಙ್ಖಾತಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಧರನ್ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಚೂಳಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಛವಿವಣ್ಣೇನ ಸೋ ಕಾಳೋ, ನ ನಾಮೇನ. ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರೋತಿ ಆದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕೋಚ್ಛಚಿಮಿಲಿಕಾಕಟಸಾರಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಗಣಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಗಣಬನ್ಧನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ.

ಯದಿ ಸಂಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗಾ, ಪುಚ್ಛಾ. ಸಾ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ವಿತಕ್ಕೋ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ತದಾ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ತಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವಜೋತನೋಯಂ ನು-ಕಾರೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚಾಯಂ ನು-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ನ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋಭತಿ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೮೫) ಉಪರಿದೇಸನಾವಸೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಿಸುಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಏವ ಹೋತಿ, ದಿಸ್ವಾ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜಾನನ್ತಾಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೬). ತೇನಾಹ ‘‘ಇತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ.

ಯಥಾ ನದೀಓತಿಣ್ಣಂ ಉದಕಂ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಾ ಧಾತುಸೋ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಣವಾಸೋ ನದೀಓತಿಣ್ಣಉದಕಸದಿಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಯೋನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುವಿನ್ದಾದಿನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣಾನಿ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಭಾವತೋ ನಾಳಿಯಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ನಿರನ್ತರಾನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಚುಣ್ಣಭರಿತಾ ನಾಳಿ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸ ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಸತ್ತಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಕುಲಾನಂಯೇವ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ವಸೇನ ಸತ್ತ ಕೋಟಿಯೋ ತದಾ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸು.

ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಕಥಂ? ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಲೋಕಪಕತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾಸನೇ ಅಯುತ್ತೋವ ಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಂ. ಸಂವೇಗೋತಿ ಸಹೋತ್ತಪ್ಪಞಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಕ್ಕಾ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಆದಿವಸೇನ ಸಮಾಗಮಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಗಣಭೇದನನ್ತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ವಿವೇಚನಂ.

೧೮೬. ಕತಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸಂವಿಧಾನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ. ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ. ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅನಾರಾಧಿತಚಿತ್ತೋ.

ಸಕಗಣೇನ ಸಹಭಾವತೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಪರಿಸಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಗಣೋತಿ ಪನ ಇಧ ಜನಸಮೂಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾನಾಜನಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಸೋಭತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನತೋ. ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ನಿಕ್ಖಮೋ, ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ. ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಹಿ ಪವಿವಿತ್ತಿ ಪವಿವೇಕೋ. ಪವಿವೇಕವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ. ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪಸಮಾವಹಂ ಸುಖಂ ಉಪಸಮಸುಖಂ. ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಧಾವಹಂ ಸುಖಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖಂ. ನಿಕಾಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ, ನಿಕಾಮಂ ವಾ ಲಾಭೀ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ. ನಿದುಕ್ಖಂ ಸುಖೇನೇವ ಲಭತೀತಿ ಅದುಕ್ಖಲಾಭೀ. ಕಸಿರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಪ್ಪಕನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ’’ತಿ.

ಸಾಮಾಯಿಕನ್ತಿ ಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸವಿಮುಚ್ಚನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವಾತಿ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ಮ-ಕಾರೇ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಸನ್ತತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯ ಚ ಕಮನೀಯಂ ಮನೋರಮ್ಮಂ. ಅಸಾಮಾಯಿಕಂ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಮುತ್ತಂ.

ಏತ್ತಾವತಾತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಿಕಭಾವಂ ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಸಹ ನಿದಸ್ಸನೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಸಾ ದುವಿಧಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕತಾ ವೋದಾನಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕಾ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕಾ ಚ.

ತೇ ಪಠಮಂ ‘‘ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಇತರಂ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ಇದಾನಿ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಿಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ನ್ಹಾರುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ರೂಪನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೬) ವಿಯ ಇಧ ರೂಪಸದ್ದೋ ಕರಜಕಾಯಪರಿಯಾಯೋತಿ ‘‘ರೂಪನ್ತಿ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತಾನಂ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಾನಮ್ಪಿ ಅಸಪ್ಪಾಯವಜ್ಜನಸಪ್ಪಾಯಸೇವನವಸೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಂ ಹೋತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಂ ಪನ ಯೋ ಕಲ್ಲಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಧನಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸಾಧನತಾವಸೇನ. ಧಮ್ಮಸಾಧನಭಾವಞ್ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಪೋಸೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಹುತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜನತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಂ, ನ ಸೋ ಕಾಯೇ ಅಭಿರತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯತ್ತತ್ತಾ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿನೋದಿತಬ್ಬೋ ತಾದಿಸೋತಿ. ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿನೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ದಸಬಲಸಾವಕತ್ತುಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇನಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೧೮೭. ಮಹಾಕರುಣಾವಸೇನ ಪರಿವುತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಏಕನ್ತವಿವೇಕಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಏಕಕೋವ. ಏತೇನ ಸತ್ಥುನೋ ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಪವಿವೇಕತ್ತೇನ ವಿವಿತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರೂಪಾರೂಪಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ರೂಪಾದೀನಂ ಸಙ್ಖತನಿಮಿತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತತರಪಣೀತತಮಭಾವೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಸಿನೋತಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ವಿಸಯೋ, ಸೋ ಏವ ಸಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತಂ. ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ಉಪಧಿವಿವೇಕತಾಯ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು ಇಧ ವಿವೇಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ತತ್ಥ ವಿಗತತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ವಿಗತನ್ತೇನ, ಏವಂಭೂತಂ ತೇಸಂ ಬ್ಯನ್ತಿಭಾವಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಯ್ಯೋಜನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ವಾ ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಂ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಬ್ಬಕಥಾ ಉಯ್ಯೋಜನವಸೇನೇವ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ತೇಲಪಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ತೇಲಪಾಕೋ ನಾಮ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೋ ನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಕುಸಲೋ ವೇಜ್ಜೋ ತೇಲಂ ಪಚನ್ತೋ ತಂ ತಂ ತೇಲಕಿಚ್ಚಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪತ್ಥಿನ್ನಪಾಕೋ, ಯದಿ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಾಕೋ, ಯದಿ ವಾ ಖರಪಾಕೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪಚತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತೋ ಚ ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ. ದ್ವೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಪಿ ತದಭಿನೀಹತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಾನೇವ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಞ್ಞಾತತಾಯ ಪಣೀತಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಆಪಾಥಗಮನೇ ಪಗೇವ ಇತರೇಸಂ ಪಟಿಕೂಲತಾವ ಸುಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸೀತಜಲಟ್ಠಾನನಿನ್ನತಾ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವತೋ.

೧೮೮. ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವಾತಿ ಇಧ ಝಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ. ಇಧ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ. ಅಪಗುಣಪಾದಕಜ್ಝಾನಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ನಿಜ್ಜೀವನಿಸ್ಸತ್ತತಂ, ಅನತ್ತತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಭಾವಜಾನನೇನಾತಿ ಇದಾನಿ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಂ ನ ಹೋತಿ, ಉಪ್ಪಥಮೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಜಾನನೇನ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಏವ ಪಾದಕೇ ಝಾನೇ ಅವತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಗುಣಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ’’ತಿಆದಿ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಸಮ್ಮಾ ನ ಸಮಾಹಿತತ್ತಾ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿಜ್ಜಟಾ ನಿಗುಮ್ಬಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯಂ ಏಕಚ್ಚೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಇತರೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯುಮೇವಾ’’ತಿ ಪರಸ್ಸ…ಪೇ… ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ವಿಯ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನವಸೇನಪಿ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನು ಖೋ ಕಥನ್ತಿ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ನ ವಹತೀತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮೇವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಭೂತಮೇವ ಝಾನಂ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಿಕ್ಖವಿಸದತಾಪಾದನಾಯ. ಅವಹನ್ತೇ ನಿಪುಣಾಭಾವೇನ ಛೇದನಕಿರಿಯಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತನ್ತೇ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಿಕ್ಖಕಮ್ಮಕರಣಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಿಹಾರೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಹತೀ’’ತಿ.

೧೮೯. ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮೇತಿ ವೀಥಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಜಾನನೇನ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಮೇವ ಪವತ್ತನೇನ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅಹೋಪೇತ್ವಾ. ಸಬ್ಬವಾರೇಸೂತಿ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾಸಯನವಾರೇಸು. ಕಥಾವಾರೇಸು ಪನ ವಿಸೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ, ‘‘ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವುತ್ತಂ.

೧೯೦. ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಓಳಾರಿಕಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಸಭಾಗಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿತಕ್ಕಪಹಾನೇನ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕಾಮಗುಣೇಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮೇವ. ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ಸಮುದಾಚಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುದಾಚರಣತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ನ ಸತ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಚೇತಸೋ’’ತಿ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ ಏ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಅಕಾರೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏತನ್ತಿ.

೧೯೧. ಅನುಸಯೋತಿ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ತಿವಿಧೋಪಿ ಅನುಸಯೋ ಪಹೀಯತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ, ‘‘ತತೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ, ಫಲತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಪಹೀನಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಕುಸಲತೋ ಆಯಾತೀತಿ ಆಯತೋ, ಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಾಯತಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಕುಸಲಾಯತಿಕತ್ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಹೋತಿ ಸಹಜಾತವಸೇನಪೀತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಿದ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಕೇಚಿ ಲೋಕಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ; ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಲೋಕೇ ಉತ್ತರಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ತೇನ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಉತ್ತಮಭಾವೇನ ಝಾನಾದಯೋ ಲೋಕುತ್ತರಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಲೋಕಸ್ಸ ಉತ್ತರಣತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತಂ ಮಾರಸ್ಸ ಅವಿಸಯೋ ಅಕಾಮಾವಚರತ್ತಾ, ಪಗೇವ ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಭೂತಂ ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತಮಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಏಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಅತ್ಥಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಕಥಾಪಟಿಲಾಭೋ.

೧೯೨. ಏತದತ್ಥನ್ತಿ ಕೇವಲಸ್ಸ ಸುತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯವಸೇನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಆಗತಾನೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಅಸಪ್ಪಾಯಕಥಾವಜ್ಜನಪುಬ್ಬಿಕಾಯ ಸಪ್ಪಾಯ ಕಥಾಯ ವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಆಗತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಸರೂಪೇನ ತತ್ಥ ಅನಾಗತಾನಿಪಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ, ‘‘ಸುತಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಆಗತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಪೂರಣವಸೇನ ಸರೂಪತೋ ಆಗತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅತ್ಥೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥೋ.

೧೯೩. ಅನುಆವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಅನು ಅಭಿಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಪಯಿರುಪಾಸನಾದಿವಸೇನ ಅನುಕೂಲಯನ್ತಿ. ಮುಚ್ಛನತಣ್ಹನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಮುಚ್ಛನಾಕಾರಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಪತ್ಥನಾ ನಾಮ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪತ್ಥೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಕಿಲೇಸೂಪದ್ದವೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಪದ್ದವೇನ. ಕಿಲೇಸಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಮಹಾನತ್ಥಕರಣತೋ ‘‘ಉಪದ್ದವೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಿಲೇಸೂಪದ್ದವೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿನೋ, ಉಪದ್ದವೋ ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪದ್ದವೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ‘‘ಸೇಸುಪದ್ದವೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿದಿಸತಿ. ಗುಣಮರಣಂ ಕಥಿತಂ, ನ ಜೀವಿತಮರಣಂ.

ಅಪ್ಪಲಾಭಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಲಾಭೀ ವಿಸೇಸಾನಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರೋ ಚೇವ ಕಟುಕವಿಪಾಕತರೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೂಪದ್ದವೋ ಹಿ ಬಾಹಿರಕಸಮಯವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ಪನ ಸಾಸನವಸೇನ. ದುರಕ್ಖಾತೇ ಹಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ಸಿಥಿಲವಾಯಾಮಭಾವತೋ; ಸ್ವಾಖ್ಯಾತೇ ಪನ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬಾಹಿರಭಾವಕರಣತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಸನೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

೧೯೬. ತಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಿತ್ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಿತ್ತವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಿತ್ತವತಾ, ತಾಯ. ಮಿತ್ತವಸೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಸಪತ್ತವತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಗೇವ ಇತರಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾವಕೇಸು ಹಿತಪರಕ್ಕಮನಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ತಥಾ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಆಮಕಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಲಾಲಭಾಜನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ವಿಯ ಆಮಕಭಾಜನೇಸು ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಕೇವಲಂ ಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಲೋಕಿಯಗುಣಾಪಿ ಇಧ ಸಾರೋತ್ವೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೭. ವಿಭತ್ತಿಪತಿರೂಪಕಾ ಚ ನಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾರಹಂ ತಂತಂವಿಭತ್ತಿಅತ್ಥದೀಪಕಾ, ಇಧ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನೋ ಯತ್ರಸದ್ದೋ, ಹಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ, ನಾಮಸದ್ದೋ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥೋ, ಪದತ್ತಯಸ್ಸ ಪನ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥನಿದ್ದಿಟ್ಠತಾಯ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಂಸತೋ ಪನೇತಂ ಪದತ್ತಯಂ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ, ‘‘ಯತ್ರಾತಿ ನಿಪಾತವಸೇನ ಅನಾಗತವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಪಞ್ಚಸದ್ದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ. ಛಿನ್ನವಟುಮೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಟ್ಟಸ್ಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸ ಚ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಚ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ವಟುಮನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ನಿಪಾತವಸೇನ ಯತ್ರಸದ್ದಯೋಗೇನ. ಅನಾಗತವಚನನ್ತಿ ಇದಂ ಅನಾಗತವಚನಸದಿಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಅನಾಗತತ್ಥವಾಚೀ ಹಿ ಅನಾಗತವಚನಂ, ಅತ್ಥೋ ಚೇತ್ಥ ಅತೀತೋತಿ. ಅನುಸ್ಸರೀತಿ ಇದಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸದ್ದಪಯೋಗಸ್ಸ ಅತೀತವಿಸಯತ್ತಾ. ಯದಾ ಪನ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿತಾ, ತತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಭಗವತೋ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ಹೋತಿಯೇವ.

ಖತ್ತಿಯಜಚ್ಚಾತಿಆದಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಯಾ ಉದಿತೋದಿತಾಯ. ಬ್ರಹ್ಮಜಚ್ಚಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಚ್ಚಾ. ಏವಂಗೋತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲೇನಾತಿ ಪಾರಮಿತಾಸಮ್ಭೂತೇನ ಬುದ್ಧಾವೇಣಿಕತ್ತಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇನ ಲೋಕಿಯೇನ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಚ ಸೀಲೇನ. ಏವಂಸೀಲಾತಿ ಅನವಸೇಸಸೀಲಾನಂ ವಿಸುಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಕರಣೇನ ಏವಂಸೀಲಾತಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು. ಯಥಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ, ಏವಂ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ಸತಿವೀರಿಯಾದಯೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರೋ ಗಹಿತೋವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮವಿನಿಮುತ್ತೋ ಏವ ಇಧ ವಿಹಾರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇದಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಯಥಾ ವಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸಙ್ಗಹಿತಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಪದೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಾಪಿ ಯಥಾಸಕಂ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನ ಗಹಿತಾ, ತಥಾ ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಗಹಿತಾಪಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾ ದಿಬ್ಬಬ್ರಹ್ಮಆನೇಞ್ಜಅರಿಯವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಂ ಉಪಾದಾಯ, ‘‘ಏವಂವಿಹಾರೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನ ಗಹಿತಾತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ. ಫಲಧಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ತಂಆನುಭಾವಜಾತಾ, ಅಥ ಖೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ. ಯೋ ಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಪಹಾಯಕೋ ಪಹಾತಬ್ಬತೋ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಸಂಸಟ್ಠಭಾವತೋತಿ ಪಹಾನವಿಭಾಗೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಪಹಾಯಕಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿಮುತ್ತತಾ? ವಿಸಂಸಟ್ಠಾಭಾವತೋ ಏವ. ತಞ್ಹಿ ಪಕತಿಯಾವ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಸಂಸಟ್ಠಂ ವಿನಿಸ್ಸಟಂ ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇ ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತತೋ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿ ನಿಸ್ಸರಣಪಹಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

೧೯೯. ಇಮೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಾ, ನ ಸಾವಕವಿಸಯಾ, ಮಮ ಪನ ದೇಸನಾ ತಯಾ ಸುತಾ ಏವಾತಿ ತೇ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಭಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ, ‘‘ತಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಟಿಭನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲಭೇದವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಜಾನಭಾವಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಗತಿವಿಭಾಗೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ದ್ವೇ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ – ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಂ ವರಂ ದೇವತಾ ದೇತಿ, ಪರಸ್ಸ ದೀಯಮಾನಞ್ಚ ತಂ ಕಥಂ ಪರಸ್ಸ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ? ಕಮ್ಮಬಲೇನೇವ. ಯದಿ ಹಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತೋಕಾಸಂ ಯಸ್ಸ ತದಪದೇಸೇನ ಫಲಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ದೇವತಾಯ ತಸ್ಸ ವರಂ ದಿನ್ನಂ, ಇತರೇನ ಚ ಲದ್ಧನ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ಹೋತೀತಿ. ಅಪಿಚ ಪರಸ್ಸ ಪತ್ಥಿತವರಾನಿ ನಾಮ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತೋ ಪಯೋಗವಿಸೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಾನಿ ವಿಪಚ್ಚನೇ ಏಕನ್ತಿಕಾನಿಪಿ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ – ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ನೋ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಪಞ್ಞವಾ ತಾನಿ ಏಕಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿಯೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಕ್ಕೇನ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ.

ಪಠಮಜವನವಾರೇತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಠಮಜವನವಾರೇ. ಸೋ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಆಸನ್ನಭಾವತೋ ಅವಿಸದೋ ಹೋತಿ, ದೇವಭಾವೇ ನಿಕನ್ತಿವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಞ್ಞಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಜಾನನಂ ಹೋತಿ ದುತಿಯಜವನವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪವತ್ತನತೋ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ದೇವಾತಿಆದಿನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನೇವ ಠಿತಭಾವಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇತಿ. ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದೇನ ಕಾಲಙ್ಕರೋನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ದಿಬ್ಬಭೋಗೇಹಿ ಮುಚ್ಛಿತತಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಾನಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಭಾವೋ ಹೋತಿಯೇವ. ಕಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಯಥಾರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ಪಣೀತಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇ ದೇವಾ ಸಂಮುಚ್ಛಿತಾ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಕಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ಪಣೀತಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನುಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತೇ ದಸಹಿ ವಿಸೇಸೇಹಿ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಗೇವ ತತ್ಥ ದೇವಭೂತೋ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ.

೨೦೦. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇ ದೀಘಾಯುಕತಾ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಹೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ತೇನ ದೀಘಾಯುಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ‘‘ಸೇಸತ್ತಭಾವೇಸು ಕಿಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಆಮ ನ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಞ್ಞದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ. ‘‘ಇಧ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನವಸೇನ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕಾಲಕಿರಿಯಾ. ಪಾರಮಿಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಉಕ್ಕಂಸಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಅತ್ತಸಿನೇಹಸ್ಸ ತನುಭಾವೇನ ಸತ್ತೇಸು ಚ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಳಾರಭಾವೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಸಮಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಚಿತ್ತೇ ವಿಯ ಕಮ್ಮೇಸು ಚ ತೇಸಂ ವಸಿಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥುಪಪನ್ನಾನಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ, ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪೇ ನಾನಾಜಾತೀಸು ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪ್ಪಕಮೇವ ಕಾಲಂ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಯಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಪಾರಮೀನಂ ಪೂರಿತತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕಾಲಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪಿಚ ಚರಿಮಭವೇ ಚತುಮಹಾನಿಧಿಸಮುಟ್ಠಾನಪುಬ್ಬಿಕಾಯ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಾಯ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ವಿಯ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅಸದಿಸದಾನಾದಿವಸೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿ ವಿಯ ಚ ಇತೋ ಪರಂ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಅನುಭವನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಯಾವತಾಯುಕಟ್ಠಾನಂ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ.

ಮನುಸ್ಸಗಣನಾವಸೇನ, ನ ದೇವಗಣನಾವಸೇನ. ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಚುತಿಯಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಅಮಿಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಮಿಲಾತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ತಾಸಂ ಮಾಲಾನಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪದಾಪಿ ಗನ್ಧಸಮ್ಪದಾಪಿ ಸೋಭಾಸಮ್ಪದಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಬಾಹಿರಬ್ಭನ್ತರಾನಂ ರಜೋಜಲ್ಲಾನಂ ಲೇಸಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವತೋ ದೇವಾನಂ ಸರೀರಗತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪರಿಸುದ್ಧಪಭಸ್ಸರಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ. ನೇವ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಸೀತಸ್ಸ ಪತೀಕಾರವಸೇನ ಅಧಿಕಂ ಸೇವಿಯಮಾನಂ ಉಣ್ಹಂ, ಸಯಮೇವ ವಾ ಖರತರಂ ಹುತ್ವಾ ಅಧಿಭವನ್ತಂ ಸರೀರೇ ಸೇದಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ತಾದಿಸಂ ನೇವ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ. ಬಿನ್ದುಬಿನ್ದುವಸೇನಾತಿ ಮುತ್ತಗುಳಿಕಾ ವಿಯ ಬಿನ್ದು ಬಿನ್ದು ಹುತ್ವಾ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ದನ್ತಾನಂ ಖಣ್ಡಿತಭಾವೋ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಂ. ಕೇಸಾನಂ ಪಲಿತಭಾವೋ ಪಾಲಿಚ್ಚಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಲಿತ್ತಚತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಪಾಲಿಚ್ಚಾದೀಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾತಿ ಅನಭಿರತಿ, ಸಾ ನತ್ಥಿ ಉಪರೂಪರಿ ಉಳಾರುಳಾರಾನಮೇವ ಭೋಗಾನಂ ವಿಸೇಸತೋ ರುಚಿಜನಕಾನಂ ಉಪತಿಟ್ಠನತೋ.

ಪಣ್ಡಿತಾ ಏವಾತಿ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ದೇವತಾ. ಯಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಸಮ್ಪತಿ ಜಾತಾ ಕೀದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಅತೀತಭವೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಂ ಜಾನನ್ತಿಯೇವ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿ.

ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಚಿರತರಕಾಲತ್ತಾ ಪರಮಾಯುನೋ. ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕನ್ತಿ ನ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಾಜನಭಾವತೋ. ಸತ್ತಾ ನ ಪರಮಾಯುನೋ ಹೋನ್ತಿ ನಾಮ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯಾತಿ ಆಹ – ‘‘ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸೂ’’ತಿ. ದೇವಲೋಕೇ ತಾವ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ ತಥಾ ಅನಚ್ಛರಿಯಭಾವತೋ. ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ, ತೇಸಂ ಸಾ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮತಾ ದೇವತ್ತಭಾವೇ ಠಿತಾನಂ ನ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂ. ದೇವಭೂತೇ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದೇವಾನುಭಾವತೋವ ಲೋಕೋ ದಹತಿ, ನ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವತೋ, ತಥಾ ಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ ನ ಸಮ್ಪಸೀದತಿ ಇಸ್ಸರಕುತ್ತಗ್ಗಾಹಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ದೇವತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಚ ಚಿರಕಾಲಪವತ್ತನತೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದತೋ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸತ್ತಾನಂ ತಾದಿಸಗಾಹವಿಮೋಚನತ್ಥಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಸುಗತಿಯಂಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ನ ದೇವಸುಗತಿಯಂ, ಮನುಸ್ಸಸುಗತಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾಪಿ ಓಪಪಾತಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಸತಿ ಚ ಓಪಪಾತಿಕೂಪಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತದೋಸಾನತಿವತ್ತನತೋ. ಧಮ್ಮವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮತನ್ತಿಯಾ ಠಪನಸ್ಸ ವಿಯ ಧಾತುವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಧಾತೂನಂ ಠಪನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ. ನ ಹಿ ಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಉದ್ಧಂ ಸರೀರಧಾತುಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಓಪಪಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚರಿಮಭವೇ ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ, ಮನುಸ್ಸಭಾವಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣಾಯ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಾ ಯಾವ ಪುತ್ತಮುಖದಸ್ಸನಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಪರಿಪಾಕಗತಸೀಲನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಞ್ಞಾದಿಪಾರಮಿಕಾಪಿ ನ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಕಿಂ ವಾ ಏತಾಯ ಕಾರಣಚಿನ್ತಾಯ? ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣಾ, ಯದಿದಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂಯೇವ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಾ, ನ ದೇವಭೂತಾನನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ. ತಥಾ ಹಿ ತದತ್ಥೋ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರೋಪಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂಯೇವ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಇತರೇಸಂ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಸೇಸದೀಪೇಸೂತಿ? ಕೇಚಿ ತಾವ ಆಹು – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪಥವಿಯಾ ನಾಭಿಭೂತಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸಹಿತಾ ಅಚಲಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಭೂಮಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ; ‘‘ತಥಾ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಅವಿಜಹಿತಟ್ಠಾನಾನಂ ತತ್ಥೇವ ಲಬ್ಭಮಾನತೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಾವಕಪಾರಮೀನಂ ಸಮ್ಭರಣಂ ಪರಿಪಾಚನಞ್ಚ ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಭೂತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥ. ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ವಿನಯನತ್ಥೋ ಚ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾದಿವೇನೇಯ್ಯವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ನ ಸೇಸದೀಪೇಸು. ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ತೇಸಂ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾನಂ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕಾನಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞುಪನಿಸ್ಸಯತೋ ಅಪರಾಪರಂ ವತ್ತತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಬುದ್ಧಾ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ದೀಪಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದೇಸನಿಯಮೇಪಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಚ ಖತ್ತಿಯಕುಲಂ ಲೋಕಸಮ್ಮತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಮ್ಪಿ ಪೂಜನೀಯಭಾವತೋ. ರಾಜಾ ಮೇ ಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿ ಪಿತುವಸೇನ ಕುಲಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತೋ. ದಸನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೀತಿ ಪಸ್ಸಿ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತರಾಯಾಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ತುಸಿತಭವೇ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚನುಭವನಂ.

ತಾ ದೇವತಾತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ. ಕಥಂ ಪನ ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಭಾವಂ ಭಾವಿನಞ್ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ದೇವತಾನಂ ವಸೇನ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚ ತಾ ದೇವತಾ ಅಭಿಸಮಯಭಾಗಿನೋ. ತಥಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ಚ ಧಮ್ಮದಾನಸಂವಿಭಾಗೇ ಅನೇಕವಾರಂ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳವಾಸಿದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಚವಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚುತಿಆಸನ್ನಜವನೇಹಿ ಞಾಣಸಹಿತೇಹಿ ಚುತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಿತಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಸಂವಿದಿತತ್ತಾ. ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಕ್ಖಣಸ್ಸ ಇತ್ತರಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಅವಿಸಯೋ ಏವ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆವಜ್ಜನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆವಜ್ಜನಕ್ಕಮೋ. ಯಸ್ಮಾ ಏಕವಾರಂ ಆವಜ್ಜಿತಮತ್ತೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ತಮೇವಾರಮ್ಮಣಂ ದುತಿಯಂ ತತಿಯಞ್ಚ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಛೀಯತಿ, ಆವಜ್ಜನಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಜವನವಾರೋ ಗಹಿತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದುತಿಯತತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇಯೇವ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಚುತಿಯಾ ಪುರೇತರಂ ಕತಿಪಯಚಿತ್ತವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮರಣಂ ಮೇ ಆಸನ್ನನ್ತಿ ಜಾನನತೋ, ‘‘ಚುತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ಚವಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಭಾವತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪರತೋ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಹಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ದುತಿಯಜವನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ. ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಪನಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖವಿಧಾನತಪ್ಪರತಾಯ ಬಹುಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಪಠಮಮಹಾವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೭; ಧ. ಸ. ೪೯೮; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೧೯೯) ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನ ಯದಿಪಿ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖವಿಧಾನತಪ್ಪರಾ, ವಿವೇಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಪನ ವಿಸಙ್ಖಾರನಿನ್ನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಣಬಹುಲಾತಿ ಪಞ್ಚಮೇನ ಮಹಾವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಮಾಹ.

ಪುರೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪುರೇ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ನವಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇತಿ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಯ. ಇದಂ ಸುಪಿನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರಂ ಸುಪಿನಂ. ನೇಸಂ ದೇವಿಯೋತಿ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ದೇವಿಯೋ.

ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುರಿಸಗಬ್ಭೋ, ನ ಇತ್ಥಿಗಬ್ಭೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅತ್ತನೋ ಸುಪಿನಸತ್ಥನಯೇನ ಕಥೇಸುಂ. ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿ ಪನ ದೇವತಾವಿಗ್ಗಹೇನ ಭಾವಿನಮತ್ಥಂ ಯಾಥಾವತೋ ಪವೇದೇಸುಂ.

ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಬ್ಭೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ, ತತ್ಥ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ, ತಾವ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ, ಯಾವ ನ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಠಿತಕಾವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ಓತರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ.

೨೦೧. ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನೇ ವಿಯ ವೋಹರೀಯತೀತಿ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನನಾ ಹೋತಿ. ನ ಓಕ್ಕಮಮಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ. ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪತ್ಥರಣೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ. ಅತಿವಿಯ ಸಮುಜ್ಜಲಭಾವೇನ ಉಳಾರೋ. ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ ದೇವಾನಂ ಪಭಾನುಭಾವಂ. ದೇವಾನಞ್ಹಿ ಪಭಂಸೋ ಓಭಾಸೋ ಅಧಿಭವತಿ, ನ ತೇಸಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇವಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ನ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಅಘಾ, ಅಬಾಧಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಚ್ಚವಿವಟಾ’’ತಿ. ಅಸಂವುತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಚ ಕೇನ ಚಿ ನ ಪಿಹಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪಿಧಾಯಿಕಾ ಪಥವೀ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸಂವುತಾ ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ, ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ವಿಯ ದೇವವಿಮಾನಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಸಂವುತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ಧಕಾರೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅನ್ಧಕಾರಾ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಜಾಯತಿ ಆಲೋಕಸ್ಸಾಭಾವತೋ, ನ ಚಕ್ಖುನೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ತೇನ ಓಭಾಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕವೇಲಾಯಂ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹವಾಸೀನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮನವಸೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಪರಗೋಯಾನವಾಸೀನಂ ಉಗ್ಗಮನವಸೇನ, ಏವಂ ಸೇಸದೀಪೇಸುಪೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ. ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಪನ ದ್ವೀಸು ಏವ ದೀಪೇಸು ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ಏಕೇಕಾಯ ದಿಸಾಯ ನವ ನವ ಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಯ ಓಭಾಸಿತುಂ ನ ಅಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತಿ. ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಪ್ಪಮಾಣೇ ಆಕಾಸೇ ವಿಚರಣತೋ, ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇನ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಾವಟಾತಿ ಖಾದನತ್ಥಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಾ. ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ವಿವಟ್ಟಿತ್ವಾ. ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಮುಚ್ಛಾಪತ್ತಿಯಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಚ್ಛೇದನವಸೇನ ವಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇತಿ ಆತಪಸನ್ತಾಪಾಭಾವೇನ ಅತಿಸೀತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರತಾ ವುತ್ತಾ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ತಂ ಕಪ್ಪಸಣ್ಠಾನಉದಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಕರಮಹಾಮೇಘವುಟ್ಠಂ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಂ ಕಪ್ಪವಿನಾಸಕಉದಕಂ ವಿಯ ಖಾರಂ ಭವಿತುಮರಹತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸತಿ ಪಥವೀಪಿ ವಿಲೀಯೇಯ್ಯ. ತೇಸಂ ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಬಲೇನ ಪೇತಾನಂ ಪಕತಿಉದಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಖೇಳಭಾವಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ತದಾ ಖಾರಭಾವಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ’’ತಿ. ಸಮನ್ತತೋತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗತೋ ಛಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ.

೨೦೨. ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ವಸೇನಾತಿ ವೇಸ್ಸವಣಾದಿಚತುಮಹಾರಾಜಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ.

೨೦೩. ಸಭಾವೇನೇವಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹಣೇನ ವಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಸಯಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ.

ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಇದಂ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸೇಸು ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪನ ದೇವೇಸೂಪಿ ತಾದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೇವ. ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತು ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನೇವ ಸಾ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಾದಾ ನ ವಹನ್ತಿ, ದಿಬ್ಬಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ಬಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪುನ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ ಪರಿಚಾರೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಥಮಿದಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ’’ತಿಆದಿ. ವತ್ಥುಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವತ್ಥುಪಟಿಸೇಧೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನಾ’’ತಿ. ಆರಮ್ಮಣಪಟಿಲಾಭೋತಿ ರೂಪಾದಿಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣಸ್ಸೇವ ಪಟಿಲಾಭೋ.

೨೦೪. ಕಿಲಮಥೋತಿ ಖೇದೋ. ಕಾಯಸ್ಸ ಹಿ ಗರುಭಾವಕಠಿನಭಾವಾದಯೋಪಿ ತಸ್ಸಾ ತದಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಏವ. ‘‘ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕದಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಲಲಾದಿಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ದಸ್ಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ಸಯಮೇವ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕಲಲಾದಿಕಾಲೇ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಪುತ್ತೇನಾತಿ ದಹರೇನ ಮನ್ದೇನ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೇನ. ಯಂ ತಂ ಮಾತೂತಿಆದಿ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಗಬ್ಭತೋಪಿ ಹಿ ಸವಿಸೇಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಗಬ್ಭೋ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಅತಿವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಾಹಾರಾಚಾರಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿಹರತಿ. ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋತಿ ಮಾತು ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ. ಇದಾನಿ ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತಸ್ಸ ದಿಸ್ಸಮಾನತಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಬಾಹಿರಞ್ಚ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವಿಯಾ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಕುಚ್ಛಿಂ. ಫಲಿಕಅಬ್ಭಪಟಲಾದಿನೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಕುಚ್ಛಿತಚಸ್ಸ ಪಟಲಭಾವೇನ ಆಲೋಕಸ್ಸ ವಿಬನ್ಧಾಭಾವತೋ ಯಥಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಕಿಮೇವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಪುರತೋ ರೂಪಗತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನೋತಿ ಆಹ, ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತಿ ಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಆಲೋಕೇ ಚ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ನ ಹಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ವಿಯ ಹಿ ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ತಜ್ಜಾಸಮನ್ನಾಹಾರಸ್ಸಾಭಾವತೋ.

೨೦೫. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಿಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ತಾದಿಸೇನ ರೋಗೇನ ಅಭಿಭೂತಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಮರನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ನ ಕೋಚಿ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಕೇವಲಂ ಆಯುಪರಿಕ್ಖಯೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಹೀತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ. ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಅನುರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಂ ನಾನುಯುಞ್ಜತಿ, ತೇನ ಗಬ್ಭೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ವತ್ಥುವಿಸದಂ ಹೋತೀತಿ ಗಬ್ಭಾಸಯೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಮಾತು ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭೋಕ್ಕಮನಮ್ಪಿ ತಸ್ಸಾ ಆಯುಪರಿಮಾಣವಿಲೋಕನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ವಯೋವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವಿಕಾರಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನತೋ, ಇತ್ಥಿಸಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವಿಕಾರೋ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ.

ಸತ್ತಮಾಸಜಾತೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಸತ್ತಮೇ ಮಾಸೇ ಜಾತೋ. ಸೋ ಸೀತುಣ್ಹಕ್ಖಮೋ ನ ಹೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಸುಖುಮಾಲತಾಯ. ಅಟ್ಠಮಾಸಜಾತೋ ಕಾಮಂ ಸತ್ತಮಾಸಜಾತತೋ ಬುದ್ಧಿಅವಯವೋ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಚಮ್ಮಪದೇಸಾ ಬುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತಾ ಘಟ್ಟನಂ ನ ಸಹನ್ತಿ, ತೇನ ಸೋ ನ ಜೀವತಿ. ಸತ್ತಮಾಸಜಾತಸ್ಸ ಪನ ನ ತಾವ ತೇ ಜಾತಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಠಿತಾವ ಹುತ್ವಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖತಾಯ ಠಿತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹಿ ಬಲವಭಾವತೋ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ನಿಪನ್ನಾ ವಾ ವಿಜಾಯನ್ತಿ. ಉಪವಿಜಞ್ಞಾತಿ ಉಪಗತವಿಜಾಯನಕಾಲಾ. ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ದೇವದಹಾದೀಸು ಛಸು ನಗರೇಸು ವಸನ್ತಾ.

ದೇವಾ ನಂ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಲೋಕನಾಥಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಮಯಮೇವ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಗಾರವಬಹುಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಪೀತಿಂ ಪವೇದೇನ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಆದಿತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸೂತಿವೇಸನ್ತಿ ಸೂತಿಜಗ್ಗನಧಾತಿವೇಸಂ. ಏಕೇತಿ ಉತ್ತರವಿಹಾರವಾಸಿನೋ. ಮಚ್ಛಕ್ಖಿಸದಿಸಂ ಛವಿವಸೇನ.

೨೦೬. ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾತಿ ಅಜಿನಚಮ್ಮೇಹಿ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಕತಪವೇಣಿಯಾ. ಮಹಾತೇಜೋತಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ಮಹಾಯಸೋತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ವಿಪುಲಕಿತ್ತಿಘೋಸೋ ಚ.

ಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗಾತಿ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮನೇನ ವಿಭಾವಿತತ್ತಾ ಭಗ್ಗಾ ವಿಭಗ್ಗಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ. ತೇನ ನೇಸಂ ಅವಿಸದಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಲಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಗಬ್ಭಾಸಯೇ ಯೋನಿಪದೇಸೇ ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗೋ ಅಸತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಉದಕೇನಾತಿ ಗಬ್ಭಾಸಯಗತೇನ ಉದಕೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಸಮ್ಮಕ್ಖಿತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಉದಕಸೇಮ್ಹಾದಿಕಸ್ಸೇವ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಠಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ಪರಮಸುಗನ್ಧಗನ್ಧಕುಟಿ ವಿಯ ಚನ್ದನಗನ್ಧಂ ವಾಯನ್ತಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಉದಕವಟ್ಟಿಯೋತಿ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧಾ.

೨೦೭. ಮುಹುತ್ತಜಾತೋತಿ ಮುಹುತ್ತೇನ ಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತೋವ. ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇತಿ ಅನುಕೂಲವಸೇನ ನೀಯಮಾನೇ. ಆಗತಾನೇವಾತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತಾನಿ ಏವ.

ಅನೇಕಸಾಖನ್ತಿ ರತನಮಯಾನೇಕಸತಪತಿಟ್ಠಾನಹೀರಕಂ. ಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲಹೀರಕಂ. ಮರೂತಿ ದೇವಾ.

ನ ಖೋ ಪನೇವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರತೋ ಪಗೇವ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಙ್ಗಣಾನೀತಿ ವಿವಟಭಾವೇನ ವಿಹಾರಙ್ಗಣಪರಿವೇಣಙ್ಗಣಾನಿ ವಿಯ ಏಕಙ್ಗಣಸದಿಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸದಿಸೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇದಂ ವಿಲೋಕನಂ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಇಧ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ಆಹಂಸು. ಸಬ್ಬಪಠಮೋತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಧಾನೋ. ಪಧಾನಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ಇಧ ಪಠಮಸದ್ದೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇತರಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ತಾವ ದೇವಾ ತಥಾ ವದನ್ತಿ, ಇತರೇ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವದಸ್ಸನೇನೇವ. ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಞ್ಹಿ ದೇವಾನಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವೋ ವಿಯ ತೇನ ಸದಿಸಾನಮ್ಪಿ ಆನುಭಾವೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ. ಇತರೇ ಪನ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹನ್ತಾ ಅನುಮಿನನ್ತಾ ತಥಾ ಆಹಂಸು.

ಜಾತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಠಾನಾದೀನಿ ಯೇಸಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾನಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತಾನೀತಿ ತೇ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಚತುಇದ್ಧಿಪಾದಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದವಸೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಸಮಿಜ್ಝನತೋ. ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖಭಾವೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಉತ್ತರಣವಸೇನ ಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಸತ್ತಪದಗಮನಂ ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ವಿಸುದ್ಧಛತ್ತಧಾರಣಂ ಸುವಿಸುದ್ಧವಿಮುತ್ತಿಛತ್ತಧಾರಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಚರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧವಿಮುತ್ತಿಗುಣಪರಿವಾರತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಅನಾವಟದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಂ ಅನಾವಟಞಾಣತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ; ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಯಾ ಅಭಾವಕಿತ್ತನಾ ಅನುಪಾದಿ…ಪೇ… ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ; ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಲದ್ಧಬ್ಬವಿಸೇಸಸ್ಸ ತಂ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಬ್ಯಭಿಚಾರೀನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಆಗತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚ ವಕ್ಖಮಾನಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಯಾ ಅನಾಗತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ಆಗತನಯೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪೀತಿ ಪನ ಇದಂ ಸತಿಪಿ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತತ್ತೇ ವಕ್ಖಮಾನಾನಮಚ್ಛರಿಯಾನಂ ಮೂಲಭೂತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪೀದಿಸಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತನ್ತಿ ಬದ್ಧಾ ವೀಣಾ, ಚಮ್ಮಬದ್ಧಾ ಭೇರಿಯೋತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಚ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಭಿಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಪಾದೇಸು ಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇಸುಯೇವ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು. ವಿಗಚ್ಛಿಂಸೂತಿ ವೂಪಸಮಿಂಸು. ಸಕತೇಜೋಭಾಸಿತಾನೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಸಮುಜ್ಜಲಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಯ ಓಭಾಸಿತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ನ ಪವತ್ತೀತಿ ನ ಸನ್ದೀ. ವಾತೋ ನ ವಾಯೀತಿ ಖರೋ ವಾತೋ ನ ವಾಯಿ, ಮುದುಸುಖೋ ಪನ ಸತ್ತಾನಂ ಸುಖಾವಹೋ ವಾಯಿ. ಪಥವೀಗತಾ ಅಹೇಸುಂ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠಾತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತಾ. ಉತುಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅನುಣ್ಹಾಸೀತತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಉತುನಾ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ವಾಮಹತ್ಥಂ ಉರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪುಥುಪಾಣಿನಾ ಹತ್ಥತಾಳನೇನ ಸದ್ದಕರಣಂ ಅಪ್ಫೋಟನಂ. ಮುಖೇನ ಉಸ್ಸೇಳನಂ ಸದ್ದಮುಞ್ಚನಂ ಸೇಳನಂ. ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವಿಚಿತ್ತಪುಪ್ಫಸುಗನ್ಧಪುಪ್ಫವಸ್ಸದೇವಾ ವಸ್ಸಿಂಸು, ಸೂರಿಯೇ ದಿಬ್ಬಮಾನೇ ಏವ ತಾರಕಾ ಓಭಾಸಿಂಸು, ಅಚ್ಛಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಉದಕಂ ಪಥವಿತೋ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿ, ಬಿಲಾಸಯಾ ದರಿಸಯಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಆಸಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು; ರಾಗದೋಸಮೋಹಾಪಿ ತನು ಭವಿಂಸು, ಪಥವಿಯಂ ರಜೋ ವೂಪಸಮಿ, ಅನಿಟ್ಠಗನ್ಧೋ ವಿಗಚ್ಛಿ, ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೋ ವಾಯಿ, ರೂಪಿನೋ ದೇವಾ ಸರೂಪೇನೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಪಾಥಮಗಮಂಸು, ಸತ್ತಾನಂ ಚುತುಪಪಾತಾ ನಾಹೇಸುನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಾನಿ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಅನವಸೇಸಾನಿ ತದಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಪೀತಿ ತೇಸುಪಿ ಪಥವಿಕಮ್ಪಾದೀಸು ಏವಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಪತಿಜಾತಸ್ಸ ಠಾನಾದೀಸು ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ತಿತ್ಥಕರಮತಸ್ಸ ಚ ಚಾಲನತೋ. ಕೇನಚಿ ಅನುಸ್ಸಾಹಿತಾನಂಯೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಕೇನಚಿ ಅನುಸ್ಸಾಹಿತಾನಂಯೇವ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಠಮಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ, ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ತತ್ಥೇವ ಠಾನಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಲಸಭಾವತೋ ಆನೇಞ್ಜವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ವೀಣಾನಂ ಸಯಂ ವಜ್ಜನಂ ಪರೂಪದೇಸೇನ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಭೇರೀನಂ ವಜ್ಜನಂ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪವೇದನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಧಮ್ಮಭೇರಿಯಾ ಅನುಸಾವನಸ್ಸ ಅಮತದುನ್ದುಭಿಘೋಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಛೇದೋ ಮಾನವಿನಿಬನ್ಧಛೇದನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ; ಸುಪಟ್ಟನಸಮ್ಪಾಪುಣನಂ ಅತ್ಥಾದಿ ಅನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಾದೀಸು ಞಾಣಸ್ಸ ಭೇದಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ.

ನಿಬ್ಬಾನರಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬಾಯನರಸೇನ. ಏಕರಸಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರಸಭಾವಸ್ಸ. ವಾತಸ್ಸ ಅವಾಯನಂ ಕಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಭಿನ್ದನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಆಕಾಸಾದಿಅಪ್ಪತಿಟ್ಠವಿಸಮಚಞ್ಚಲಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಸಕುಣಾನಂ ಪಥವೀಗಮನಂ ತಾದಿಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಂ ಪಹಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಪಾಣೇಹಿ ರತನತ್ತಯಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ದೇವತಾನಂ ಅಪ್ಫೋಟನಾದೀಹಿ ಕೀಳನಂ ಪಮೋದನುಪ್ಪತ್ತಿಉದಾನಸ್ಸ ಭವವನ್ತಗಮನೇನ ಧಮ್ಮಸಭಾವಬೋಧನೇನ ಚ ಪಮೋದವಿಭಾವನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಧಮ್ಮವೇಗವಸ್ಸನಸ್ಸಾತಿ ದೇಸನಾಞಾಣವೇಗೇನ ಧಮ್ಮಾಮತಸ್ಸ ವಸ್ಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಕಾಯಗತಾಸತಿವಸೇನ ಲದ್ಧಜ್ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಮಗ್ಗಫಲಸುಖಾನುಭವೋ ಕಾಯಗತಾಸತಿಅಮತಪಟಿಲಾಭೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ಕಾಯಸ್ಸಪಿ ಅತಪ್ಪಕಸುಖಾವಹತ್ತಾ ಖುದಾಪಿಪಾಸಾಪೀಳನಾಭಾವೋ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ವುತ್ತೋ. ಅರಿಯದ್ಧಜಮಾಲಾಮಾಲಿತಾಯಾತಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗಧಜಮಾಲಾಹಿ ಮಾಲಿತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುದ್ಧಟಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋವ, ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಧ ಅಪುಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತದಾ ಪಥವಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿಯತಿ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಇದಂ ನಿಯತಿವಾದವಸೇನ ಕಥನಂ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಉಪಚಿತತ್ತಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ತಥಾ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮವಾದವಸೇನ ಕಥನಂ. ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪರಿ ಈಸನಸೀಲತಾಯ ಯಥಾಸಕಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ಇಸ್ಸರೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ನಿಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಉಳಾರೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ತೇನ ಇಸ್ಸರೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಚಾಯಂ ನಿಮ್ಮಾನವಿಸೇಸೋ, ಯದಿದಂ ಮಹಾನುಭಾವತಾ. ಯಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ತಥಾ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ಇದಂ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದವಸೇನ ಕಥನಂ. ಏವಂ ತಂ ತಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ಕಿಂ ಇಮಾಯ ಪರಿಯಾಯಕಥಾಯಾತಿ ಅವಸಾನೇ ಉಜುಕಮೇವ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಪಥವಿಯಂ ಕಥಂ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ ಆಕಾಸೇನ ಮಞ್ಞೇ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಸ್ಸ ವಸೇನ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೀಘತರಂ ಪನ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗತತ್ತಾ ದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪೋಪಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಚೇಲಕಭಾವೋ ಖುದ್ದಕಸರೀರತಾ ಚ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಾತಿ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವಸಞ್ಜನಿತಪಾಟಿಹಾರಿಯವಸೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಪಟಿಯತ್ತೋ ವಿಯ; ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ವಿಯ ಚ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ; ಬುದ್ಧಭಾವಾನುಚ್ಛವಿಕಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನುಭಾವಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಪವೇದಿತತ್ತಾ ಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ…ಪೇ… ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೋಸಿ.

ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾತಿ ವಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಯೇ ಯೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ವವತ್ಥಪೇತುಕಾಮಾ, ತೇ ತೇ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದಿತಾ ಸುಪಾಕಟಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಸುಟ್ಠು ವಿಭೂತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅನೋಕಾಸಗತೇತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಕಾಲೇ ಪವತ್ತೇ. ನಿಪ್ಪದೇಸೇತಿ ನಿರವಸೇಸೇ. ಓಕಾಸಪ್ಪತ್ತೇತಿ ಠಾನಗಮನಾದಿಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ, ತೇ ಹಿ ಸಮ್ಮಸನಸ್ಸ ಯೋಗ್ಯಕಾಲೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇತಿ ಇದಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಾಕತಿಕಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಆಕಙ್ಖನ್ತಾ ಪನ ತೇ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತಿಯೇವ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ಬಾಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೯. ಯಥಾ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದ್ವಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಬಾ-ಆದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಬಾತ್ತಿಂಸಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಏತ್ಥ ಬಾ-ಕಾರಾದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಬಾಕುಲೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಾಯಂ ತಸ್ಸ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ. ನಿಮುಜ್ಜನವಸೇನಾತಿ ಜಣ್ಣುಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಥೋಕಂಯೇವ ನಿಮುಜ್ಜನವಸೇನ. ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ. ಪಹರಿಯಮಾನಾ ಮರನ್ತಿ, ನ ಜಾಲೇನ ಬನ್ಧಿತಮತ್ತೇನ. ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನಾತಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ. ನೀಹಟಮತ್ತೋವ ಮತೋ, ತಸ್ಸ ಮರಣತ್ಥಂ ಉಪಕ್ಕಮೋ ನ ಕತೋ, ಯೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ದಾರಕಸ್ಸ ಬಾಧೋ ಸಿಯಾ. ತನ್ತಿ ಮಚ್ಛಂ. ಸಕಲಮೇವಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾವಯವಮೇವ.

ನ ಕೇಲಾಯತೀತಿ ನ ಮಮಾಯತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಾರಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀ. ದಾರಕಂ ಲಭತೀತಿ ಉಗ್ಘೋಸನವಸೇನ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ. ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ. ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತತ್ತಾ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜನನೀಭಾವತೋ. ಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪೀತಿ ಮಚ್ಛಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ. ತಥಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಚ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವಕ್ಕಯಕನಾದೀನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಾಮಿಕಭಾವತೋ. ದಾರಕೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಲಾನಂ ದಾಯಾದೋ ಹೋತು ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುತ್ತಭಾವತೋ.

ಅಸೀತಿಮೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ಅಸೀತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿಜ್ಜನತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಞ್ಚ ಖೋ ಮಂ, ಆವುಸೋ ಕಸ್ಸಪ, ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೨೧೦. ನಿಯಮೇತ್ವಾತಿ ತಂ ತಂವಾರೇ ಸೇಸವಾರೇನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ. ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಕೋತಿ ಕಮ್ಮಪಥವಿಸೇಸಕರೋ. ತತ್ಥ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಯಥಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಚೋಪನಪ್ಪತ್ತೋ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ; ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪರಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ಪವತ್ತಅಭಿಜ್ಝಾಸಹಗತೋ; ಏವಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾತಿ, ತಥಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಸಞ್ಞಾತಿ ಥೇರೋ, ‘‘ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಕಮೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಮ್ಮಪಥಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ಸಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ, ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಾವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ವಿತಕ್ಕಿತಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಕಮ್ಮಪಥಂ ಅಪ್ಪತ್ತಮೇವ, ಉಭಯಸ್ಸ ಪನ ವಸೇನ ಸುತ್ತಪದಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೧೧. ಆಯೂಹನಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಆಯೂಹಿತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ಲೋಮಕಿಲಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಲೋಮಾನಿ, ಕಿಲಿಟ್ಠಂಸೂನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮೇವಂ ಭೋಗೇಸು ಪರನಿಮ್ಮಿತಭವೇ ವಸವತ್ತಿದೇವಾನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಯೂಹನಕಮ್ಮೇನ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಲಾಭೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಸುತಪುಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತ’’ನ್ತಿ. ಕುಲೂಪಕಥೇರಾನಮೇತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಥೇರೋ ಪನ ಕದಾಚಿಪಿ ಕುಲೂಪಕೋ ನಾಹೋಸಿ.

ಗದ್ದುಹನಮತ್ತನ್ತಿ ಗೋದುಹನಮತ್ತಕಾಲಂ. ಇಧ ಪನ ಸಕಲೋ ಗೋದುಹನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಗಾವಿಂ…ಪೇ… ಕಾಲಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಬನ್ಧೀತಿ ನಿಬದ್ಧದಾತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ಸಕಿಲೇಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸೇರಿಭಾವಕರಣೇನ ರಣೇನ ಸದಿಸತಾಯ ರಣೋ, ಸಂಕಿಲೇಸೋ. ಅಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ ಪನಾಹ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ನ ಪಟಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನನು ತಥಾ ವಚನಂ ಪಟಿಜಾನನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ.

೨೧೨. ಅವಾಪುರತಿ ದ್ವಾರಂ ಏತೇನಾತಿ ಅವಾಪುರಣಂ. ಪಠಮಸಙ್ಗಹತೋ ಪಚ್ಛಾ ದೇಸಿತತ್ತಾ ದುತಿಯಸಙ್ಗಹೇ ಸಙ್ಗಿತಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಬಾಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೫. ದನ್ತಭೂಮಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೩. ಫುಸೇಯ್ಯಾತಿ ಞಾಣಫುಸನಾ ನಾಮ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ಲಭೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ, ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಅಜಾನನಕೋಟ್ಠಾಸೇಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಅತ್ತನಿ ಕತಂ ದೋಸಾರೋಪನಂ ನಿವತ್ತೇತಿ.

೨೧೪. ಅಪ್ಪನಾಉಪಚಾರನ್ತಿ ಅಪ್ಪನಞ್ಚೇವ ಉಪಚಾರಞ್ಚ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ಅಪ್ಪನಾಸಹಿತೋ ಪನ ಉಪಚಾರೋ ಅಪ್ಪನಾಉಪಚಾರೋ, ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ನಿಕ್ಖಮೋ, ಅವಗ್ಗಾಹಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮೋ ಏವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೋ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿ. ಸತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಅತ್ತನೋ ಉಪಹಾರಂ ಉಪಚಾರೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ – ‘‘ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ’’ತಿ. ದುವಿಧೇಪೀತಿ ಹೀನಪಣೀತಾದಿವಸೇನ ದುವಿಧೇ.

೨೧೫. ಕೂಟಾಕಾರನ್ತಿ ಗಾಳ್ಹಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ಖನ್ಧಗತಪಾತನಾದಿ. ದನ್ತಗಮನನ್ತಿ ದನ್ತೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇಹಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಗತಿಂ. ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಭೂಮಿನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಕಿರಿಯಾಯ ಲದ್ಧಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ.

೨೧೬. ಬ್ಯತಿಹರಣವಸೇನ ಲಙ್ಘಕಂ ವಿಲಙ್ಘಕಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ.

೨೧೭. ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಗಣಿಕಾರಹತ್ಥಿನೀಹಿ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಹತ್ಥಿಂ ವಚನವಸೇನ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ. ಅತಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಏತ್ಥಗೇಧಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ನಾಗವನೇ ಪವತ್ತಗೇಧಾ. ಸುಖಾಯತೀತಿ ಸುಖಂ ಅಯತಿ ಪವತ್ತೇತಿ, ‘‘ಸುಖಂ ಹರತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಡಿಣ್ಡಿಮೋ ಆನಕೋ. ನಿಹಿತಸಬ್ಬವಙ್ಕದೋಸೋತಿ ಅಪಗತಸಬ್ಬಸಾಠೇಯ್ಯದೋಸೋ. ಅಪನೀತಕಸಾವೋತಿ ಅಪೇತಸಾರಮ್ಭಕಸಾವೋ.

೨೧೯. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಾನನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ. ಗೇಹಸ್ಸಿತಸೀಲಾನನ್ತಿ ವಾ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಾನಂ.

೨೨೨. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ, ‘‘ಮಜ್ಝಿಮೋ, ದಹರೋ’’ತಿ ಆಗತೇಸು ಉಪಮಾವಾರೇಸು, ‘‘ಥೇರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇಸು ಉಪಮೇಯ್ಯವಾರೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಿಯೇಸು ವಾರೇಸು ಏಸ ಯಥಾವುತ್ತೋವ ನಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದನ್ತಭೂಮಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೬. ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೩. ಆಸಞ್ಚೇಪಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ, ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯಂ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ, ದುಕ್ಖತೋ ವಾ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಚೇಪಿ ಚರನ್ತಿ, ಅಭಬ್ಬಾ ಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಿದೂಸಿತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನಾಸಞ್ಚೇಪಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಪತ್ಥನಂ ಅಕತ್ವಾ. ಅಭಬ್ಬಾ ಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅನಿಯಮಿತಭಾವತೋ. ಪಣಿಧಾನವಸೇನ ಹಿ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ನಿಯತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತದಭಾವತೋ ಕತಂ ಪುಞ್ಞಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತಿಯಪಕ್ಖೇ ಉಭಯಟ್ಠಾನೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ಚತುತ್ಥಪಕ್ಖೋ ಸಮ್ಮಾವತಾರೋ ಇತಿ ಚತುಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಜಾಲವಸೇನ ಆಹಟೋ, ತತ್ಥ ಆಸಾ ನಾಮ ಪತ್ಥನಾ, ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ಸಮ್ಮಾಗಾಹಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ಉಭಯಥಾಪಿ ಉಭಯಾಪೇಕ್ಖಾನಾಮ, ಯೋ ಮಿಚ್ಛತ್ತಧಮ್ಮೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಫಲಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ; ಯೋ ಪನ ಸಮ್ಮತ್ತಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಫಲಂ ನ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಯೋನಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಸಞ್ಚೇಪಿ ಕರಿತ್ವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೭. ಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೦. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕಕಾಲೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅವಿರಾಧಿತನ್ತಿ ಅವಿರಜ್ಝನಕಂ. ಯದಿ ವಾ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ, ಯದಿ ವಾ ಏಕತ್ಥಾ, ಯಂ ತತ್ಥ ಅವಿರಜ್ಝನಕಂ, ತಂ ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಝಾನಮೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಜ್ಝಾನಮೇವ, ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯೇವ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೩೧. ಯಾವತಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ನಿವಾತೇ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಏಕರುಕ್ಖಮೂಲಪ್ಪಮಾಣಟ್ಠಾನಂ. ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತೇನ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಸಿಣ…ಪೇ… ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತೋ. ಆಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ ಝಾನಕ್ಖಣೇ. ಕಾಮಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಆಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ ತತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಸಿಯಾ ಸೋ ಆಭೋಗೋ, ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಗ್ಗತನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀನಂ ಸತಿಪಿ ಕೇನಚಿ ವಿಸೇಸೇನ ಅಭೇದೇ ವಿಸಯಾದಿತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ವಡ್ಢತಿ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀನಂ ವಿಯ ಆಕಾಸಭಾವನಾಯ ಉಗ್ಘಾಟನಂ ನ ಜಾಯತಿ. ತಾನಿ ಝಾನಾನೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಜ್ಝಾನಾನಿ. ಚುದ್ದಸವಿಧೇನ ಪರಿದಮನಾಭಾವತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಪಾದಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ. ನಿಮಿತ್ತುಗ್ಘಾಟಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನತಾಯ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಾದಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಕಮ್ಮವಟ್ಟಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟವಿಪಾಕವಟ್ಟಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಟ್ಟಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವಟ್ಟಪಾದಕತಾ. ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನೇವ ತಂ ತಂ ಭವಂ ಓಕ್ಕಮತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಭವೋಕ್ಕಮನಾನಿ. ದುತಿಯನಯಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಗ್ಘಾಟನಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ ಅರೂಪಜ್ಝಾನೋಪರಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಾವಡ್ಢನನಿಮಿತ್ತವಡ್ಢನಾದಿಪ್ಪಕಾರೇನ. ನಾನತ್ಥಾತಿ ನಾನಾಸಭಾವಾ. ಏವನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಮಹಗ್ಗತಸದ್ದವಚನೀಯತಾಯ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾಣಸಮಾಪತ್ತಿತೋಪಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಕ್ಖಮಾನಭವೂಪಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಕಸಿಣಝಾನತೋವ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜನಾ ಕತಾತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಮಹಗ್ಗತಗಹಣೇನೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ವುತ್ತಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ತಸ್ಸಾ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವತೋ.

೨೩೨. ಏವಂ ವುತ್ತೋತಿ ಅಸತಿಪಿ ತಥಾರೂಪೇ ಆಭೋಗೇ ‘‘ಪರಿತ್ತಾಭಾತಿ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಸಿಣಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಸ್ಸ ಕಸಿಣವಡ್ಢನವಸೇನ ಬಹುಲೀಕಾರಸಮ್ಭವತೋ ಸಿಯಾ ಝಾನಸ್ಸ ಬಲವತರತಾ, ತದಭಾವೇ ಚ ದುಬ್ಬಲತಾ, ಆಚಿಣ್ಣವಸಿತಾಯ ಪನ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೋಧನೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಝಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಗುಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಸುಪ್ಪಮತ್ತೇ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಝಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾನುಭಾವತಾಯ ಏವ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾ ಪಭಾಪಿ ಅಪ್ಪತರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಣ್ಣೋ…ಪೇ… ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಚಾ’’ತಿ. ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾಪಿ ಕಸಿಣಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಭಾವೇನ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಪರಿತ್ತತಾ, ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾಯ ಅನುರೂಪತಾಯ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪಭಾಮಣ್ಡಲಕಮ್ಪಿ ಪರಿತ್ತಮೇವ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಪುಲಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಪುಲಭಾವೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ. ಸೇಸಂ ತತಿಯಚತುತ್ಥನಯೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಠಮದುತಿಯನಯೇಸು ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ.

ವಣ್ಣನಾನತ್ತನ್ತಿ ಯದಿ ಪೀತಂ ಯದಿ ಲೋಹಿತಂ ಯದಿ ವಾ ಓದಾತನ್ತಿ ಸರೀರವಣ್ಣನಾನತ್ತಂ. ಆಭಾನಾನತ್ತನ್ತಿ ಪರಿತ್ತವಿಪುಲತಾವಸೇನ ಪಭಾಯ ನಾನತ್ತಂ. ಅಚ್ಚಿನಾನತ್ತನ್ತಿ ತೇಜೋಧಾತುಸ್ಸ ದೀಘಾದಿವಸೇನ ವೇಮತ್ತತಾ. ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೀತಿ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ನಿವಿಸನ್ತಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಸನ್ತೀ’’ತಿ.

೨೩೪. ಆಭನ್ತಿ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಆಭಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಭಾಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ. ತದಙ್ಗೇನಾತಿ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತತಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ಚ ಆಭಾಕಾರಣಂ, ತಂ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಭವೂಪಪತ್ತಿಕಾರಣಮೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ತಸ್ಸಾ ಭವೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗೇನಾ’’ತಿ. ಕಾಯಾಲಸಿಯಭಾವೋ ತನ್ದೀಆದೀನಂ ಹೇತುಭೂತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾಯಿತತಾ.

೨೩೫. ಪಾರಮಿಯೋತಿ ಮಹಾಸಾವಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವೇ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭಿ, ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಥೇರಗಾಥಾಸು. ಅವೋಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಸಞ್ಚರಿತನ್ತಿ ಅತೀತಭವೇಸು ಜಾತಿವಸೇನ ಸಞ್ಚರಣಂ ಮಮ, ಸಞ್ಚರಿತನ್ತಿ ತಂ ಮಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೮. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೬. ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥಕಾಮತ್ತಾ ಏವಮಾಹ, ನ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯನ್ತೋ. ಯೇ ಪನ ತದಾ ಸತ್ಥುವಚನಂ ನ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಮಙ್ಕುಭೂತಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಪಟಿಪತ್ತಿ ನಾಹೋಸಿ.

ಯೇನಪಿ ಜನೇನ ನ ದಿಟ್ಠೋತಿ ಯೇನ ಉಭಯಜನೇನ ಅಞ್ಞವಿಹಿತತಾಯ ಕುಡ್ಡಕವಾಟಾದಿಅನ್ತರಿಕತಾಯ ವಾ ನ ದಿಟ್ಠೋ. ದಮನತ್ಥನ್ತಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ನಿಮ್ಮದಭಾವಂ ಆಪಾದಿತಾನಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಮನತ್ಥಂ. ಠಪಯಿಂಸೂತಿ ಯೋ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸತಂ ದಣ್ಡೋತಿ, ಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ.

೨೩೭. ವಗ್ಗಭಾವೇನೇವ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗೋ ೩.೪೬೪) ನಾನಾಸದ್ದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪುಥುಸದ್ದೋ. ಸಮಜನೋತಿ ಭಣ್ಡನೇ ಸಮಜ್ಝಾಸಯೋ ಜನೋ. ಬಾಲಲಕ್ಖಣೇ ಠಿತೋಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಭಿಯ್ಯೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲಭಾವಸ್ಸ ಅಜಾನನತೋಪಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಚ ಭಣ್ಡನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಫೋಟೋ ವಿಯ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣಭಾವಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ನ ಮಞ್ಞಿ ನಞ್ಞಾಸಿ.

ಕಲಹವಸೇನ ಪವತ್ತವಾಚಾಯೇವ ಗೋಚರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಾಚಾಗೋಚರಾ ಹುತ್ವಾ. ಮುಖಾಯಾಮನ್ತಿ ವಿವಾದವಸೇನ ಮುಖಂ ಆಯಮೇತ್ವಾ ಭಾಣಿನೋ. ನ ತಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ತಂ ಕಲಹಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚ ತಂ ನ ಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಪನ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ ಸಾದೀನವೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ಕಲಹೋ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಜಾಪನತೋ ಅನತ್ಥುಪ್ಪಾದನತೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸಾದೀನವೋ, ಸದೋಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪನಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಉಪನಾಹವಸೇನ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ. ಪೋರಾಣೋತಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣತಾಯ ಪುರಾತನೋ.

ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ.

ತಥಾ ಪವತ್ತವೇರಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಛಿನ್ನಾದಿಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪನಯವಸೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ಪವತ್ತವೇರಾನಂ.

ಬಾಲಸಹಾಯತಾಯ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಲಹಪಸುತಾ, ಪಣ್ಡಿತಸಹಾಯಾನಂ ಪನ ಇದಂ ನ ಸಿಯಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಸಹಾಯಸ್ಸ ಬಾಲಸಹಾಯಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿಕೇ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇ ರಾಗದೋಸಾದಿಕೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯೇ ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ.

ಮಾತಙ್ಗೋ ಅರಞ್ಞೇ ಮಾತಙ್ಗರಞ್ಞೇತಿ ಸರಲೋಪೇನ ಸನ್ಧಿ. ಮಾತಙ್ಗಸದ್ದೇನೇವ ಹತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಾಗವಚನಂ ತಸ್ಸ ಮಹತ್ತವಿಭಾವನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ನಾಗೋತಿ ಮಹನ್ತಾಧಿವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಮಹನ್ತಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹಿ ನಾಗ-ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ ‘‘ಏವಂ ನಾಗಸ್ಸ ನಾಗೇನ, ಈಸಾದನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೨೫; ಮಹಾವ. ೪೬೭).

೨೩೮. ಕಿರಸದ್ದೋ ಅನುಸ್ಸವಸೂಚನತ್ಥೋ ನಿಪಾತೋ. ತೇನ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸುತಿಪರಮ್ಪರಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಸೋ ಆದೀನವೋ ಪಗೇವ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ, ನ ತೇನ ಸತ್ಥಾ ನಿಬ್ಬಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ; ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಾ ನಾಹೇಸುಂ; ತೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಮನುಪಾಯೋತಿ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕವಿಹಾರಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಭಗುಂ, ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸನ್ತೇ ಚ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತುಂ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ. ಇಮಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋವಾದಂ ದಾತುಂ ತತ್ಥ ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಲಹಕಾರಕೇ ಕಿರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಿರಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವುತ್ತನಯಮೇವ ಗೋಸಿಙ್ಗಸಾಲಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೫ ಆದಯೋ).

೨೪೧. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪುಚ್ಛಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಭಾವತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪುನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ’’ತಿ ಪವತ್ತನಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವತೋ. ಸೋ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ. ಥೇರಾನನ್ತಿ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಾದೀನಂ ನತ್ಥಿ. ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸನ್ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಸಮಾಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಓಭಾಸಂ, ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಸಞ್ಜನಿತಂ ಓಭಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪರಿಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಓಭಾಸಕಸಿಣಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಉಪಚಾರೇ ಠಪಿತೋ ಸಮಾಧಿ ಪರಿಕಮ್ಮಸಮಾಧಿ, ತತ್ಥ ಓಭಾಸೋ ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಓಭಾಸಞ್ಚೇವ ಸಞ್ಜಾನಾಮಾತಿ ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ. ಯತ್ತಕೇ ಹಿ ಠಾನೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಗತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ, ತತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಓಭಾಸಕಸಿಣಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ತಂ ಓಭಾಸಂ ತತ್ಥ ಚ ರೂಪಗತಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ಥೇರಾ ಚ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಓಭಾಸಞ್ಚೇವ ಸಞ್ಜಾನಾಮ ದಸ್ಸನಞ್ಚ ರೂಪಾನ’’ನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ರೂಪಗತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪರಿಕಮ್ಮವಾರೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿ, ತತೋ ಓಭಾಸೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ರೂಪಗತಮ್ಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ, ರೂಪಗತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಕಸಿಣೋಭಾಸವಸೇನ ರೂಪಗತದಸ್ಸನಂ, ಕಸಿಣೋಭಾಸೋ ಚ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನಾತಿ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ನಾಹೋಸಿ, ತಯಿದಂ ಕಾರಣಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಭಾವತೋ ಥೇರಾ ನ ಮಞ್ಞಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮಾ’’ತಿ.

ನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸುವಿಸುದ್ಧದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇ ಥೇರಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮೋ ಸತ್ಥಾ ವದತಿ. ಕಿಂ ನ ಆಳುಲೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಂ ನ ಬ್ಯಾಮೋಹೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಮೋಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉದಪಾದೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನೋ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ರೂಪಗತೇಸು ಅಪುಬ್ಬತಾಯ, ‘‘ಇದಂ ನು ಖೋ ರೂಪಗತಂ ಕಿಂ, ಇದಂ ನು ಖೋ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸಂಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸಮಾಧಿ ಚವೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪರಿಕಮ್ಮಸಮಾಧಿ ವಿಗಚ್ಛಿ. ತತೋ ಏವ ಹಿ ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸೋಪಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾಪಿ ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸಿ. ನ ಮನಸಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಮೇ ರೂಪಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಮನಸಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ ತಂ ಪನ ತುಣ್ಹೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಮನಸಿಕಾರೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ.

ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ಅಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪ್ಪಿಲಂ ಉದಪಾದಿ. ವೀರಿಯಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಪಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಛಮ್ಭಿತತ್ತಾನಂ ವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ಚಿತ್ತೇ ಸಮಾಧಿದೂಸಿಕಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾ ಬಲವಪೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪಿಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತತೋತಿ ಸಿಥಿಲವೀರಿಯತ್ತಾ. ಪತಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಖಿನ್ನಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಮಮಾತಿ ಪತ್ಥನಾಅಭಿಭವನೀಯಮನಸೀಸೇನ ಜಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಭಿಜಪ್ಪಾ, ತಣ್ಹಾ. ನಾನತ್ತಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ಸಞ್ಞಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ. ಅತಿವಿಯ ಉಪರಿ ಕತ್ವಾ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಪೇಕ್ಖನಂ ಅತಿನಿಜ್ಝಾಯಿತತ್ತಂ.

೨೪೩. ಪರಿಕಮ್ಮೋಭಾಸಮೇವಾತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಓಭಾಸಮೇವ. ನ ಚ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಓಭಾಸಮನಸಿಕಾರಪಸುತತಾಯ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಾನಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ವಿಸಯರೂಪಮೇವಾತಿ ತೇನ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನೋ ವಿಸಯಭೂತಂ ರೂಪಗತಮೇವ ಮನಸಿ ಕರೋಮಿ.

ಕಸಿಣರೂಪಾನಂ ವಸೇನೇತ್ಥ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಪರಿತ್ತತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಓಭಾಸ’’ನ್ತಿ. ಪರಿತ್ತಾನಿ ರೂಪಾನೀತಿ ಕತಿಪಯಾನಿ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಪರಿತ್ತತಾ ಠಾನವಸೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿತ್ತಕಟ್ಠಾನೇ ರೂಪಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ದುತಿಯವಾರೋ. ಓಭಾಸಪರಿತ್ತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪರಿಕಮ್ಮಸಮಾಧಿ ‘‘ಪರಿತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣಸಮಾಧೀತಿ ವಚನತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿತ್ತಸಮಾಧಿನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮಯೇ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಿ ಪರಿತ್ತಕಂ ಹೋತಿ ಪರಿತ್ತರೂಪಗತದಸ್ಸನತೋ.

೨೪೫. ದುಕತಿಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ದುಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಂ, ಪಞ್ಚಕನಯೇ ತಿಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ದುಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ತತಿಯಚತುತ್ಥವಸೇನ ದುಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಂ, ಪಞ್ಚಕನಯೇ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮವಸೇನ ದುಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಂ. ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ತಿಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಂ, ಪಞ್ಚಕನಯೇ ಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ತಿವಿಧನ್ತಿ ಸಪ್ಪೀತಿಕವಸೇನ ತಿಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ. ತದನ್ತೋಗಧಾತಿ ಸಪ್ಪೀತಿಕಾದಿಸಭಾವಾ. ಕಾಮಂ ಭಗವಾ ಪುರಿಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋಪಿ ಇಮಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಭಾವೇಸಿಯೇವ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾನಿ ಪನ ಞಾಣಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ, ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಿ. ಸೋತಿ ಪಞ್ಚಕನಯೋ ಭಗವತೋ ಲೋಕಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಏತನ್ತಿ ಏತಂ, ‘‘ಸವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ಸವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇಮೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಲೋಕಿಯಂ ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ವಾ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೯. ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ಏತೇಹೀತಿ ದುಚಿನ್ತಿತಾದೀಹಿ. ಏತೇನ ಲಕ್ಖಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕರಣತ್ಥತಮಾಹ. ತಾನೇವಾತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಏವ. ತಸ್ಸಾತಿ ಬಾಲಸ್ಸ. ‘‘ಅಯಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ನಿಮೀಯತಿ ಸಞ್ಚಾನೀಯತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಅಪದಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಕಮ್ಮಂ. ದುಚಿನ್ತಿತಾದೀನಿ ಚ ಬಾಲೇ ವಿಖ್ಯಾತಾನಿ, ಅವಧಾರಣಭಾವೇ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಪದಾನಾನೀತಿ ಬಾಲಾಪದಾನಾನಿ. ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ದುಟ್ಠಂ ದೂಸಿತಂ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ದುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ. ಲೋಭಾದೀಹಿ ದುಟ್ಠಂ ಭಾಸಿತಂ ಮುಸಾವಾದಾದಿಂ ಭಾಸತೀತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ. ತೇಸಂ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ತಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತನ್ತಿ ತಜ್ಜಂ. ತತೋ ಏವ ತೇಸಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಜ್ಜಾತಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಚ್ಛಮಾನಾಯಾತಿ ಕಥಿಯಮಾನಾಯ.

೨೪೮. ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾನಂ ಯಥೂಪಚಿತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತೋಕಾಸಾನಿ ತದುಪಟ್ಠಾಪಿತಾನಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಗತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಮರಣಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾಲೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ, ತದಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಅಭಿಭವನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಓಲಮ್ಬನಾದಿಆಕಾರೇನ ಹಿ ತಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀ’’ತಿ. ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರೋ ಏವ ತದಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗೋಚರಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರೇ ಆಪಾಥಗತೇ’’ತಿ.

೨೪೯. ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ನ ವದತೀತಿ ಏತೇನ ದ್ವೇಪಿ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಅತ್ಥಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ನ ಸುಕರಾತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕರಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ, ದುಕ್ಕರಞ್ಚ ತಾವ ಉಪಾಯೇನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಸುಕರಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾತಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಮನೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂವಿಜ್ಝನೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಚೋರಸ್ಸ. ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪೀತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಞ್ಚ ಸತ್ತಿಸತೇನ.

೨೫೦. ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಖಾತಬ್ಬಮತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಗಣನಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಉಪನಿಕ್ಖೇಪನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಲಭಾಗನ್ತಿ ಕಲಾನಂ ಸಙ್ಗಣನಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಿಮಂ ಕಲ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಓಲೋಕಿತಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪನವಸೇನ ಓಲೋಕನಮತ್ತಕಮ್ಪಿ. ತಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣನ್ತಿ ತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಾನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಏಕಪಸ್ಸವಸೇನ ಆಗತಾ. ಗೇಹಸ್ಸಾತಿ ಮಹತೋ ಗೇಹಸ್ಸ. ಸಬ್ಬತೋತಿ ಸಬ್ಬಾವಯವತೋ. ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಏಕಜಾಲೀಭೂತೇ. ಸುಪಕ್ಕುಥಿತಾಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಪಕ್ಕಾಯ.

ವಿಭತ್ತೋತಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣಕಮ್ಮುನಾ ವಿಭತ್ತೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಯೋಪಾಕಾರೇನ ಪರಿತೋ ಅತ್ತೋ ಗಹಿತೋತಿ ಅಯೋಪಾಕಾರಪರಿಯತ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ.

ಯಮಕಗೋಳಕಾತಿ ದಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಯುಗಳಾ. ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಉಸ್ಸದನಿರಯವಸೇನಪಿ ಸೋತ-ಘಾನ-ಜಿವ್ಹಾ-ಕಾಯ-ಮನೋ-ಗೋಚರತಾವಸೇನಪಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ದುಕ್ಖೋತಿ.

೨೫೧. ದನ್ತೇಹಿ ಉಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾತಿ ಉತ್ತರದನ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಛಿತ್ವಾ. ರಸವಸೇನ ಅತಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ರಸಾದೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಸಗೇಧೇನ ಪರಿಭುತ್ತರಸೋ’’ತಿ.

೨೫೨. ದುರೂಪೋತಿ ವಿರೂಪೋ. ದುದ್ದಸೋತಿ ತೇನೇವ ವಿರೂಪಭಾವೇನ ಅನಿಟ್ಠದಸ್ಸನೋ. ಲಕುಣ್ಠಕೋತಿ ರಸ್ಸೋ. ಪವಿಟ್ಠಗೀವೋತಿ ಖನ್ಧನ್ತರಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಗೀವೋ. ಮಹೋದರೋತಿ ವಿಪುಲಕುಚ್ಛಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಲಕುಣ್ಟಕಾ ಸತ್ತಾ ರಸ್ಸಗೀವಾ ಪುಥುಲಕುಚ್ಛಿಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಕಾಣೋ ನಾಮ ಚಕ್ಖುವಿಕಲೋತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ’’ತಿ. ಕುಣೀತಿ ಹತ್ಥವಿಕಲೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ ಉಭಯಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ’’ತಿ. ವಾತಾದಿನಾ ಉಪಹತಕಾಯಪಕ್ಖೋ ಇಧ ಪಕ್ಖಹತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಪಕ್ಖಿಹತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಕ್ಖಹತೋತಿ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ’’ತಿ. ದುಕ್ಖಾನುಪಬನ್ಧದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಅಪರಾಪರಜಾತೀಸು ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಪಬನ್ಧವಸೇನ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಕಲೀಯತಿ ಖಲೀಯತಿ ಅಪ್ಪಹೀಯತಿ ಸಾಸನಂ ಏತೇನಾತಿ ಕಲಿ, ಜುತಪರಾಜಯೋ. ಸೋ ಏವ ಗಹಸದಿಸತಾಯ ‘‘ಕಲಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಧಿಬನ್ಧನ್ತಿ ಕುಟುಮ್ಬಸ್ಸ ಅಧಿವುತ್ಥಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ ಬನ್ಧಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಬಾಲಭೂಮಿಯಾ ಬಾಲಭಾವಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿ ನಿರಯಗಾಮಿಕಮ್ಮಕಾರಿತಾತಿ ‘‘ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಪನ ತತೋ ಮುದುಮುದುತರಾದಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಸೇಸಾಪಾಯೇಸು ಅಪರಾಪರನಿಬ್ಬತ್ತಾದಿಬಾಲಭೂಮಿ ವಿಭಾವಿತಾ ಹೋತೀತಿ.

೨೫೩. ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನಾತಿ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಚನಸ್ಸ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಲಕ್ಖೀಯತೀತಿಆದಿನಾ ಅನುಸಾರೇನ. ಮನೋಸುಚರಿತಾದೀನಂ ವಸೇನಾತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾ-ಅಬ್ಯಾಪಾದ-ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಂ ಸುಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಚಿನ್ತೇತೀತಿಆದಿನಾ ಮನೋಸುಚರಿತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸುಚರಿತಾನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಚಕ್ಕರತನವಣ್ಣನಾ

೨೫೬. ಉಪೋಸಥಂ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೨೪೩) ವುಚ್ಚತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸಬ್ಬದಿವಸೇಸು ಗಹಟ್ಠೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಸೀಲಂ, ಸಮಾದಾನವಸೇನ ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪೋಸಥಿಕೋ, ತಸ್ಸ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾದಿನ್ನಉಪೋಸಥಙ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತದಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವಸಂವತ್ತನಿಯ-ದಾನ-ಸೀಲಾದಿ-ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸಮುದಾಗಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪೂರಿತಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತೋ ಕಾದೀಪದೇಸವಿಸೇಸಪಚ್ಚಾಜಾತಿಯಾ ಚೇವ ಕುಲರೂಪಭೋಗಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ತದನುರೂಪೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತಾದಿಸೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವೀ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಾಜಾ ಖತ್ತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಅನುಪೋಸಥಂ ಸತಸಹಸ್ಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾದಿನಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ಯದಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಏವ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಾತೋ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ. (ತತ್ಥ ದಮೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ಸಂಯಮೋ ಸೀಲಸಂವರೋ.)

ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವಾವಹದಾನದಮಸಂಯಮಾದಿಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಹೇತುಕಂ. ನೀಲಮಣಿಸಙ್ಘಾಟಸದಿಸನ್ತಿ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಸಞ್ಚಯಸಮಾನಂ. ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವಯುತ್ತತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸನೀಯತಾ ಮನುಞ್ಞಘೋಸತಾ ಆಕಾಸಗಾಮಿತಾ ಓಭಾಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ ಅಪ್ಪಟಿಘಾತತಾ ರಞ್ಞೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾರಣತಾತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸೇಹಿ ಆನುಭಾವೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುನ್ದರೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಪರಿಪೂರನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿ ಇದಾನೇವ ವಿತ್ಥಾರೀಯತಿ.

ಪನಾಳೀತಿ ಛಿದ್ದಂ. ಸುದ್ಧಸಿನಿದ್ಧದನ್ತಪನ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬಿವರಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಾಭಿಪನಾಳಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೇಸೂತಿ ನಾಭಿಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೇ ಚೇವ ನಾಭಿಯಾ ಪನಾಳಿಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೇ ಚ. ಸುವಿಭತ್ತಾವಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಭತ್ತಾ. ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖನ್ತರೇಸು ಮಣಿಕಾ ಸುವಿಭತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸುರತ್ತಾತಿಆದೀಸು ಸುರತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ಮಹಾನಾಮವಣ್ಣತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಸುದ್ಧಗ್ಗಹಣೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತಂ, ಸಿನಿದ್ಧಗ್ಗಹಣೇನ ಲೂಖತಂ. ಕಾಮಂ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ನೇಮಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಸನ್ಧಿಕಂವ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಪನ ಕೇವಲಂ ಪವಾಳವಣ್ಣೋವ ನ ಸೋಭತೀತಿ ಪಕತಿಚಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ಧಿಯುತ್ತೇಸು ಠಾನೇಸು ರತ್ತಜಮ್ಬುನದಪರಿಕ್ಖತಂ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ಧೀಸು ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ನೇಮಿಮಣ್ಡಲಪಿಟ್ಠಿಯನ್ತಿ ನೇಮಿಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪದೇಸೇ. ದಸನ್ನಂ ದಸನ್ನಂ ಅರಾನಮನ್ತರೇತಿ ದಸನ್ನಂ ದಸನ್ನಂ ಅರಾನಂ ಅನ್ತರಸಮೀಪೇ ಪದೇಸೇ. ಛಿದ್ದಮಣ್ಡಲಚಿತ್ತೋತಿ ಮಣ್ಡಲಸಣ್ಠಾನಛಿದ್ದವಿಚಿತ್ತೋ. ಸುಕುಸಲಸಮನ್ನಾಹತಸ್ಸಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಕುಸಲೇನ ಸಿಪ್ಪಿನಾ ಪಹತಸ್ಸ, ವಾದಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಗ್ಗೂತಿ ಮನೋರಮೋ ರಜನೀಯೋತಿ ಸುಣನ್ತಾನಂ ರಾಗುಪ್ಪಾದಕೋ. ಕಮನೀಯೋತಿ ಕನ್ತೋ. ಸಮೋಸರಿತಕುಸುಮದಾಮಾತಿ ಓಲಮ್ಬಿತಸುಗನ್ಧಕುಸುಮದಾಮಾ. ನೇಮಿಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸಾತಿ ನೇಮಿಪರಿಯನ್ತಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ. ನಾಭಿಪನಾಳಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಸ್ಸಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಾಭಿಪನಾಳೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಾ ಏವ ಹಿ ಸಾ ಪನಾಳಿ. ಯೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸೀಹಮುಖೇಹಿ. ಪುನ ಯೇಹೀತಿ ಮುತ್ತಾಕಲಾಪೇಹಿ.

ಓಧಾಪಯಮಾನನ್ತಿ ಸೋತುಂ ಅವಹಿತಾನಿ ಕುರುಮಾನಂ. ಚನ್ದೋ ಪುರತೋ, ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಚ್ಛಾತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರಭಾಗೇನ.

ಅನ್ತೇ ಪುರಸ್ಸಾತಿ ಅನುರಾಧಪುರೇ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರಸ್ಸ ಉತ್ತರಸೀಹಪಞ್ಜರಆಸನ್ನೇ ತದಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಉತ್ತರದಿಸಾಯ ಸೀಹಪಞ್ಜರಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾರುಹಿತ್ವಾ ಸರೀರಞ್ಚ ಅನುಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಿತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪೂಜೇತುಂ.

ನಾನಾವಿರಾಗರತನಪ್ಪಭಾಸಮುಜ್ಜಲನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧಚಿತ್ತವಣ್ಣರತನೋಭಾಸಪಭಸ್ಸರಂ. ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತೇತಿ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಉಪರಿ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತೇ.

ಸನ್ನಿವೇಸಕ್ಖಮೋತಿ ಖನ್ಧವಾರಸನ್ನಿವೇಸಯೋಗ್ಯೋ. ಸುಲಭಾಹಾರೂಪಕರಣೋತಿ ಸುಖೇನೇವ ಲದ್ಧಬ್ಬಧಞ್ಞಗೋರಸದಾರುತಿಣಾದಿಭೋಜನಸಾಧನೋ. ಪರಚಕ್ಕನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸೇನಾ, ಆಣಾ ವಾ.