೧೪. ಪರಿಕ್ಖಾರಹಾರವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಮೂಲಪರಿಯಾಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಪರಿಯಾಪನ್ನಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಭೇದೇನ ತಿವಿಧಾ. ತೇಸು ಕುಸಲಾನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಚ ಹೇತೂ, ಅಕುಸಲಾನಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಲೋಭಾದಯೋ ಚ ಹೇತೂ, ಅಬ್ಯಾಕತೇಸು ವಿಪಾಕಾನಂ ಯಥಾಸಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಇತರೇಸಂ ಭವಙ್ಗಮಾವಜ್ಜನಸಮನ್ನಾಹಾರಾದಿ ಚ ಹೇತೂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಏವ ಸಮವರುಳ್ಹೋ, ಸೋ ತತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಮೂಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞನಾನಂ ಹೇತುಭಾವೋ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಮಞ್ಞನಾಸು ಪನ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸನಾ ಹೇತು. ‘‘ಸಞ್ಞೋಜನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ತಣ್ಹಾ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೫೨) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾನಮಞ್ಞನಾಯ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭೋ ಹೇತು ಕೇವಲಂ ಸಂಸಗ್ಗವಸೇನ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತನತೋ. ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ಏಕತ್ತನಯಾದೀನಂ ಅಯಾಥಾವಗ್ಗಾಹೋ ಹೇತು, ಅಸ್ಸುತಭಾವೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಸ್ಸ ಹೇತು, ಸೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸನಸೀಲತಾಯ, ಸಾ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದತಾಯ, ಸಾ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತತಾಯ ಹೇತು, ಸಬ್ಬಾ ಚಾಯಂ ಹೇತುಪರಮ್ಪರಾ ಪಥವೀಆದೀಸು ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಮಞ್ಞನಾನಂ ಹೇತು, ಸೇಕ್ಖಾರಹಾದಿಭಾವಾ ಪನ ಮತ್ತಸೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಚ ಮಞ್ಞನಾಭಾವಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ. ಅಯಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಹಾರೋ.