೮. ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ

೪. ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಙ್ಗೇಸು ನ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವಿಯ ಅಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಯಂ ಪಹಾರಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸ ಮರಣೇ ಪಯೋಗವಿರಹೋವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಮರಣಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಅಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏವ ಸೋತಿ ತಾ ವಿಯ ತಾ ನ ವುತ್ತಾ. ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪನ ಕೋಪೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಲಮೇವ ತಲಸತ್ತಿಕಂ. ‘‘ಪೋಥನಸಮತ್ಥಟ್ಠೇನ ಸತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಏಕೇ. ಯಸ್ಮಾ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಹರತೋ ಪುರಿಮೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕೇವಲಂ ಉಚ್ಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯ ಉಗ್ಗಿರಣಮತ್ತೇ ಕತೇ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಹಾರೋ ದಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ನಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಿಮಿದಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ, ಉದಾಹು ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ? ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪುರಿಮಂ ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸದುಕ್ಕಟಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಉಗ್ಗಿರಣಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪಹಾರೋ. ನ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಮಂ ಉಗ್ಗಿರಣಂ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಂ ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೪೫೬) ಆಚರಿಯೋ.

ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪರೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪಾದನ’’ನ್ತಿ ತತಿಯಮಙ್ಗಂ ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪಸ್ಸುತಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಉಪಕುಜ್ಝಂ ‘‘ಸಮೀಪಕುಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಉಪಸ್ಸುತಿ ‘‘ಸಮೀಪಸ್ಸುತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತೀತಿ ಪನೇತ್ಥ ಪರೇಸಂ ವಚನಸದ್ದೋ ಚ. ಸೋ ಹಿ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಸುತಿ ನಾಮ. ಉಪಸುಯ್ಯತಿ ವಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಸ್ಸುತಿ. ಓಕಾಸೋ ಹಿ ಸುತಿ ನಾಮ. ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅತೀತದ್ವಯಸದಿಸಾನೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸವನೇ. ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವದನ್ತಾನಂ ಅಜಾನಾಪನವಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ. ‘‘ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕೇನ ಪನ ಚೀವರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಚೂಳವ. ೩೨೮) ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಿ ಸೂಚಿಆದೀನಿ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ದಾತಬ್ಬಾನಿ. ತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ದೇನ್ತೇನ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕತಂ ಪನ ಅಪಲೋಕನಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಗಾಮಸೀಮಾವಿಹಾರೇಸು ಓಸಾರಣಾದೀನಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿಯೇವ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯವೇಭಙ್ಗಿಯಾನಿ ಪನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಅಪಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಛನ್ದಂಅದತ್ವಾಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಚೇ ಛನ್ದಂ ನ ದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏಕೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಕರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ.

ಛನ್ದಂಅದತ್ವಾಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಮಞ್ಚಾದಿನಾ. ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಪನ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಾದಿಅಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಚ, ‘‘ಅರಞ್ಜರೋ ಬಹುಉದಕಗಣ್ಹನಕೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಪಅಭೋಗೇನ ವಾತಿ ಸಚೇ ಆರಾಮಿಕಾದಯೋ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಕಂಸಲೋಹಾದಿಭಾಜನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾರಿಹಾರಿಯಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೧) ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಚ, ‘‘ವೇಧಕೋ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸಾತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಹಿಙ್ಗು ಹಿಙ್ಗುಲಿಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾ ಅಞ್ಜನಾನೀ’’ತಿ ಪಾಠೋತಿ ಚ, ‘‘ದಾರುಮಯೋ ವಾ…ಪೇ… ಅಪಾದಕೋಪಿ ಸಮುಗ್ಗೋ’’ತಿ ಪಾಠೋತಿ ಚ, ‘‘ದಾರುಮಯೋ ತುಮ್ಬೋತಿ ದಾರುಮಯೋ ಉದಕತುಮ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಥಮ್ಭತುಲಾಸೋಪಾನಫಲಕಾದೀಸೂ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೨. ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಥಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದಾಪೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತಕಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಆಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ‘‘ವಿಸಭಾಗೋ ಏಸೋ, ಸಭಾಗಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಭೂತತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಪನ ದಾತುಕಾಮಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮಂ ಯಥಾಸುಖಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಲಭತಿ.

ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.