ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡಂ

೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ

೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದೇವದತ್ತೋ ಕಾಲೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭಗವತಾ ‘‘ಗಣಭೋಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೦೯) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೧೮) ನಿಮನ್ತನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಂ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಯಾಚನಮ್ಪಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪರಿವಾರೇ ಏವ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಸವತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ವಾ ನಿಮನ್ತನತೋ ವಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಾಕಟತ್ತಾ ಪದಭಾಜನೇ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘‘ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’ತಿ ಚ ಗಹಿತಭತ್ತಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಯಾವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಾವ ಚೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏವ ನಾಮಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು, ತಿತ್ಥಿಯೇಸು ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸಮಯಾಭಾವೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತಿಸಮಯಾನಂ ಅಭಾವೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸಮಯಲದ್ಧಕೇನ ಸಹ ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸಮಯಲದ್ಧಕೋ ಸಯಮೇವ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸೇಸಾನಂ ಗಣಪೂರಕತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಕರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೧೮) ವುತ್ತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ತತ್ಥ ‘‘ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣನಿಯಮವಚನಂ. ನ ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ.

ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ಪನ ನಿಮನ್ತನತೋ ಪಸವನತೋ ಭೋಜನಾಪೇಕ್ಖಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ. ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಭತ್ತಂ ಲಭತಿ, ತಮಞ್ಞೋ ಚೂಪಾಸಕೋ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ, ನ ಚ ತಾವ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏತಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೨೭) ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ತಥಾನೀತಪೂವೇಹಿ ಅತ್ಥಿಕೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪತ್ತಪ್ಪಮಾಣವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಅಪಾಥೇಯ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಆರೋಚನೇ, ಅಸಂವಿಭಾಗೇ ಚ ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ಅಥ ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಏವ. ಅಸಂವಿಭಾಗೇ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ. ಅಚಿತ್ತಕತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಜಾನನಾಭಾವೇನೇವ, ನ ವತ್ಥುಜಾನನಾಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ‘‘ನ ಪಾಥೇಯ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಜ್ಜಿತಭಾವಜಾನನ’’ನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇಸು ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ನ ವದತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ ವದನ್ತಿ. ಅತಿರೇಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಮಂವ ಅಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಾಕರಣತೋ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ಇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅನಿವಾರಣಂ, ಅನಾರೋಚನಂ ವಾ ಛಟ್ಠಮಙ್ಗಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ.

ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಭುತ್ತಾವೀ ಪವಾರಣಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ. ತೇಸು ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತ್ತೀ’’ತಿ ಏತೇನೇವ ‘‘ಭುತ್ತಾವೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ದಿಸ್ಸತಿ ಚೇ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಛಕ್ಕತ್ತದಸ್ಸನನ್ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨೩೮-೨೩೯) ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಅಭಿಹಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಚುಣ್ಣಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಕಾರೇನ ಕುಣ್ಡಕಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಪನ ಆತಪಸುಕ್ಖಾನಂ ವಾ ಕುಣ್ಡಕಂ ವಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ತಣ್ಡುಲಾ ವಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ವೀಹೀನಂ, ವೀಹಿಪಲಾಸಾನಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಚುಣ್ಣಂ ಪವಾರೇತಿ. ತಥಾ ಖರಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಕುಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಪವಾರೇತಿ. ಭಜ್ಜಿತಸತ್ತುಯೋ ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಕತೋ ಅಪಕ್ಕಸತ್ತುಮೋದಕೋಪಿ ಪವಾರೇತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಚೇ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ.

ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಂ, ಖಾದಿಯಮಾನಂ ಪನ ಮಂಸಭಾವಂ ನ ಜಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪವಾರೇತಿ. ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಚೇ ಅತ್ತನೋ ಅಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಾಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪತ್ತೇ ಪನ ಆರಾಮಿಕಾ ಆಕಿರನ್ತಿ, ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ದೇತಿ, ತಞ್ಚೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ಚ, ವಿಭಾಗೋ ಲಜ್ಜೀ ಚೇ ದೇತಿ, ತಂ ಸೋ ನ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತೀತಿ ಚ, ‘‘ಸಮಂಸರಸಂ ಸಮಚ್ಛರಸ’’ನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ಮಂಸರಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಮಂಸಸ್ಸ ರಸಂ ಮಂಸರಸ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಂ ಯಾಗುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯೇನಾಪುಚ್ಛಿತೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಯಾಗುಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತತ್ರ ಚೇ ಯಾಗು ಬಹುತರಾ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಮಸಮಾ ವಾ. ಭತ್ತಂ ಮನ್ದಂ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಯಾಗು ಚೇ ಮನ್ದಾ, ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ, ಪವಾರೇತಿ. ಇದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ. ಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ದುದ್ದಸಂ. ‘‘ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತತ್ರ ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ ವಾ ಸಮಕಂ ವಾ ಅಪ್ಪತರಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರೇತಿ ಏವ. ಭತ್ತಂ ವಾ ಯಾಗುಂ ವಾ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತತ್ರ ಚೇ ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ, ಸಮಕಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರೇತಿ. ಅಪ್ಪತರಂ ನ ಪವಾರೇತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಫಲಂ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದಿ ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಾರಾಪಿತೇಹಿ ಕದಲಿಫಲಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ಕದಲಿಫಲಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಮಿಸ್ಸಕರಸತ್ತಾ ಪುನ ತಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇ ತೇಸು ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪತ್ತೇ ರಜಂ ಪತಿತಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ವಿನಯದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೬೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಏತಮಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತಂ ಪನ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏವಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ ಅನತಿರಿತ್ತಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏವಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ, ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದೀಪಿತಂ. ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತೇ ಅಧಿಕಂ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಲಚ್ಛಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಕಾಲೇ ಏವಾತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ. ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತೋ. ವಚೀಕಮ್ಮಂ ವಾಚಾಯ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅಕಾರಾಪನತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಭುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೪೩) ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ.

ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಕಾಲೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಏವಂ ಕಿರ.

ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ದುದ್ಧೋತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಇಧ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ದುದ್ಧೋತಂ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪುನ

ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೋದಕಂ ವಾ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ವಾ ಘಂಸಿತ್ವಾ ನಿಸ್ನೇಹಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೩) ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಸ್ಸ ಕಪಾಲೇನ ಪೀತೋ ಸ್ನೇಹೋ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ನಾಮ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ನಿರಪೇಕ್ಖಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಅವಿಜಹಿತಂ. ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವಮವಿಜಹಿತಮೇವ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ, ತಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೫೫) ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ತೇಸಂ ಮಂಸಞ್ಚ ಖೀರದಧೀನಿ ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ನ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಖೀರಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಖೀರಾದೀನಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಚ, ‘‘ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಸಪ್ಪಿಆದಿಭೇಸಜ್ಜಪಞ್ಚಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಚೇ, ತತ್ಥ ‘‘ನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨೬೧) ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸರೀರಾವಯವೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮುಖೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ‘‘ಚಿಞ್ಚಾದಿಪತ್ತೇಸು ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥತೇಸು ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕಲ್ಲಖೇತ್ತೇ ತತ್ಥ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಸಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಂಯೇವ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಟ್ಠಂ ವಿಸೇಸೇತಿ. ಸಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭೋಜನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ

೧. ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಚೇಲಕಾದಯೋ ಯಸ್ಮಾ, ತಿತ್ಥಿಯಾವ ಮತಾ ಇಧ;

ತಸ್ಮಾ ತಿತ್ಥಿಯನಾಮೇನ, ತಿಕಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ತತೋ.

ಅತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ನಗ್ಗಸ್ಸ, ತಥಾ ತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಿನೋ;

ಗಹಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಕಪ್ಪತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇನ, ತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಚ ಲಿಙ್ಗಿನೋ;

ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನೋ ದಾತುಂ, ಕಪ್ಪತೀತೀಧ ನೋ ಮತಿ.

ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೫. ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥಂ ಪಠಮಾನಿಯತೇ, ಪಞ್ಚಮಂ ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇಧ ಪಞ್ಚಮಂ ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಹೋತಿ.

ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋತಿ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತೋತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಮಯಾ ದ್ವೇ ಸಮಯಾ. ಭತ್ತಿಯಘರನ್ತಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಘರಂ ವಾ ಸಲಾಕಾಭತ್ತಾದಿದಾಯಕಾನಂ ವಾ ಘರಂ. ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ಇಧ ನಿಮನ್ತನಾ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಾ’’ತಿ ಏಕೇ.

ಪುರೇಭತ್ತಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಾಯ, ಚರಿತ್ವಾ ಯದಿ ಭುಞ್ಜತಿ;

ಸಿಯಾ ಪರಮ್ಪರಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನ ಸಾ ಸಿಯಾ.

ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಞ್ಚ ಗಮಿಕೋ, ಪುಬ್ಬಗೇಹಂ ಯದಿ ಗಚ್ಛೇ;

ಏಕೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇ.

ಕುಲನ್ತರಸ್ಸೋಕ್ಕಮನೇ, ಆಪತ್ತಿಮತಯೋ ಹಿ ತೇ;

ಸಮಾನಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಾ, ಇತಿ ಆಹು ಇಧಾಪರೇ.

ಮತಾ ಗಣಿಕಭತ್ತೇನ, ಸಮೇನ್ತಿ ನಂ ನಿಮನ್ತನೇ;

ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸಮಾನನ್ತಿ, ಏಕೇ ಸಮ್ಮುಖತಾಪರೇ.

ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಿಕೇಹೇವ, ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಭೇದತೋ;

ವಿಞ್ಞೂ ಚಾರಿತ್ತಮಿಚ್ಚೇವ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಿದಂ ವಿದೂ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨೯೪);

ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಸಪ್ಪಿಆದಿಭೇಸಜ್ಜಪಞ್ಚಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಚೇ, ‘‘ನಭೇಸಜ್ಜೇನ ಕರಣೀಯೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೦೯) ವಚನೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೧೦) ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ತಯಾ ಇಮಿನಾವ ಪವಾರಿತಮ್ಹಾ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಗಿಲಾನೋವ ಲಭತಿ, ನ ಇತರೋತಿ ಚ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ, ‘‘ಅಪರಿಯನ್ತಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೇ’’ತಿ ಸಙ್ಘವಸೇನ, ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಚ ಪವಾರೇತ್ವಾ ದಾಯಕಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪವಾರಣತಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಪರಿಯನ್ತಾತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ವಚನೇನ ಗಿಲಾನೋ ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನತಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಣತಾ’’ತಿ ಪಾಠೋತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ಏಕಮೇಕನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಪುರಿಸಾರುಳ್ಹಹತ್ಥಿಮ್ಪಿ, ಏಕಂ ಸರಹತ್ಥಂ ಪುರಿಸಮ್ಪಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ವೇರಿಕೇನ ವಾ ಇಸ್ಸರೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ರುದ್ಧಸ್ಸ. ಸೇನಾಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ.

ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸುರಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಿರ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೯) ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾತಿ.

ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಮಾನೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಾಪೇಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಕರಣೀಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಂ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಆಮಸತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ನ ಇತ್ಥಿಂ.

ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಖಿಪನಕೀಳಾಯ ಕೀಳತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಅತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಉದಕೇ ಹಸಧಮ್ಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇದಂ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಚೇ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಕಥಂ;

ಕೀಳಿತಂವ ಅಕೀಳಾತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೇನ ತಂ ಸಿಯಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕಥಂ ಕೀಳಾ, ಇತಿ ಕೀಳಾಯಂ ಏವಾಯಂ;

ಅಕೀಳಾಸಞ್ಞೀ ಹೋತೇತ್ಥ, ವಿನಯತ್ಥಂ ಸಮಾದಯೇ.

ಏಕನ್ತಾಕುಸಲೋ ಯಸ್ಮಾ, ಕೀಳಾಯಾಭಿರತಮನೋ;

ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ಏಕಮೇವೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೩೬);

ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಸ್ಸ ವಚನನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ವಾ ವಮ್ಭಿತೋ ವಾ ಗರಹಿತೋ ವಾ ಇಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಥಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ ವಾ, ತಂ ವಾ ಅಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹೋ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೪೪) ಲಿಖಿತಂ.

ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ವಿಸಿಬ್ಬನಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ.

ಜೋತಿನೇಕಮನೇಕೇ ವಾ, ಜಾಲೇನ್ತಿ ಮುನಯೋ ಸಹ;

ಏಕೋ ಸೋಪೇತಿ ನಾನೇಕೋ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಸೇಸತೋ.

ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಮೋರಕ್ಖಿಮಣ್ಡಲಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠೀನನ್ತಿ ನ ಏಕನ್ತತೋ, ಅಧಿಕಂ, ಓರಞ್ಚಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಕಕೋಣೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಬಿನ್ದುಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ.

ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಏತ್ಥ ಪರಿಭೋಗೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ.

ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಸೂಚಿಕೇ ಸೂಚಿಘರೇ ಸೂಚಿಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪೋರಾಣಾ.

ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಕಮ್ಮಬನ್ಧಗಣನಾಚೇತನಾಮಾರಣಾನಂ, ನ ಕಮ್ಮಬನ್ಧಗಣನಾಯ ಚೇತನಾಮಾರಣಾ. ಏತ್ಥ ಏಕಚೇತನಾಯ ಬಹುಪಾಣಕಾ ಮರನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ಪಾಣಕಾನಂ ಮರಣವಸೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನ ಸಪ್ಪಾಣಕಉದಕಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪದೀಪುಜ್ಜಲನೇ ವಿಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತಾ ವುತ್ತಾತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಜಲೇ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಪುಬ್ಬಂ, ಜಲಪ್ಪವೇಸನಂ ಇದಂ;

ಏವಂ ಉಭಿನ್ನಂ ನಾನಾತ್ತಂ, ಞೇಯ್ಯಂ ಞಾಣವತಾ ಸದಾತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೮೭)

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ –

ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಸಚೇ ಸಾಮಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಞ್ಚ ಸಾವೇತಿ;

ಕಮ್ಮಂ ರುಹತಿ ಇಚ್ಚೇಕೇ, ನೇತಿ ವಿನಯಕೋವಿದೋ.

ದುಕ್ಕಟಂ ವಿಹಿತಂ ಯಸ್ಮಾ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಚ;

ತಸ್ಮಾ ಭಿನ್ನಾವ ಆಚರಿಯ-ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ವಿಸುಂ ಇಧಾತಿ.

ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಇಧ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ಸಾಮಣೇರೀತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇಮಾಸಂ ಪನ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮಯೋ ರಕ್ಖತಿ, ಅಯಮಿಮಾಸಂ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೇನಾತಿ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಅಯಂ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾನುಮತಿಯಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯದಿ ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ‘‘ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಸತ್ಥರಿ ಅಸತ್ಥಾದಿದಿಟ್ಠಿ ನ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಸಾ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಸಂವರೇ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾಯ ನಾಸೇತಬ್ಬೋತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೪೨೮) ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ.

ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ

೪. ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಙ್ಗೇಸು ನ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವಿಯ ಅಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಯಂ ಪಹಾರಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸ ಮರಣೇ ಪಯೋಗವಿರಹೋವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಮರಣಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಅಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏವ ಸೋತಿ ತಾ ವಿಯ ತಾ ನ ವುತ್ತಾ. ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪನ ಕೋಪೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಲಮೇವ ತಲಸತ್ತಿಕಂ. ‘‘ಪೋಥನಸಮತ್ಥಟ್ಠೇನ ಸತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಏಕೇ. ಯಸ್ಮಾ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಹರತೋ ಪುರಿಮೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕೇವಲಂ ಉಚ್ಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯ ಉಗ್ಗಿರಣಮತ್ತೇ ಕತೇ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಹಾರೋ ದಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ನಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಿಮಿದಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ, ಉದಾಹು ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ? ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪುರಿಮಂ ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸದುಕ್ಕಟಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಉಗ್ಗಿರಣಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪಹಾರೋ. ನ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಮಂ ಉಗ್ಗಿರಣಂ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಂ ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೪೫೬) ಆಚರಿಯೋ.

ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪರೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪಾದನ’’ನ್ತಿ ತತಿಯಮಙ್ಗಂ ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪಸ್ಸುತಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಉಪಕುಜ್ಝಂ ‘‘ಸಮೀಪಕುಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಉಪಸ್ಸುತಿ ‘‘ಸಮೀಪಸ್ಸುತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತೀತಿ ಪನೇತ್ಥ ಪರೇಸಂ ವಚನಸದ್ದೋ ಚ. ಸೋ ಹಿ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಸುತಿ ನಾಮ. ಉಪಸುಯ್ಯತಿ ವಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಸ್ಸುತಿ. ಓಕಾಸೋ ಹಿ ಸುತಿ ನಾಮ. ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅತೀತದ್ವಯಸದಿಸಾನೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸವನೇ. ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವದನ್ತಾನಂ ಅಜಾನಾಪನವಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ. ‘‘ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ