೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸುರಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಿರ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೯) ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾತಿ.

ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಮಾನೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಾಪೇಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಕರಣೀಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಂ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಆಮಸತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ನ ಇತ್ಥಿಂ.

ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಖಿಪನಕೀಳಾಯ ಕೀಳತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಅತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಉದಕೇ ಹಸಧಮ್ಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇದಂ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಚೇ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಕಥಂ;

ಕೀಳಿತಂವ ಅಕೀಳಾತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೇನ ತಂ ಸಿಯಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕಥಂ ಕೀಳಾ, ಇತಿ ಕೀಳಾಯಂ ಏವಾಯಂ;

ಅಕೀಳಾಸಞ್ಞೀ ಹೋತೇತ್ಥ, ವಿನಯತ್ಥಂ ಸಮಾದಯೇ.

ಏಕನ್ತಾಕುಸಲೋ ಯಸ್ಮಾ, ಕೀಳಾಯಾಭಿರತಮನೋ;

ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ಏಕಮೇವೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೩೬);

ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಸ್ಸ ವಚನನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ವಾ ವಮ್ಭಿತೋ ವಾ ಗರಹಿತೋ ವಾ ಇಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಥಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ ವಾ, ತಂ ವಾ ಅಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹೋ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩೪೪) ಲಿಖಿತಂ.

ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ವಿಸಿಬ್ಬನಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ.

ಜೋತಿನೇಕಮನೇಕೇ ವಾ, ಜಾಲೇನ್ತಿ ಮುನಯೋ ಸಹ;

ಏಕೋ ಸೋಪೇತಿ ನಾನೇಕೋ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಸೇಸತೋ.

ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಮೋರಕ್ಖಿಮಣ್ಡಲಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠೀನನ್ತಿ ನ ಏಕನ್ತತೋ, ಅಧಿಕಂ, ಓರಞ್ಚಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಕಕೋಣೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಬಿನ್ದುಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ.

ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಏತ್ಥ ಪರಿಭೋಗೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ.

ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಸೂಚಿಕೇ ಸೂಚಿಘರೇ ಸೂಚಿಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪೋರಾಣಾ.

ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.