೨. ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಉಭಿನ್ನಞ್ಚ ಕೋಸಿಯಂ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಉಭೋ ವಾ ಏಕತೋ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಚೇ, ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ಸಯಂ ಕತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಉಭೋಹಿ ಚೇ ಕತಂ, ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಪಠಮೇ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮಿಸ್ಸಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪಕಂ ಚೇ, ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ತುಲಯಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಥಾ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಾಳಕಾಧಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕಾಳಕಾನಂ ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ. ‘‘ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಚನಂ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ತತ್ಥ ಪತೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಅಕಿರಿಯಾ, ಸನ್ಥತಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾ.

ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಓರೇನ ಚೇ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸವಸೇನ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ಕತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಏಕತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ಏಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಅನೇಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರೋಗಸ್ಸ ಮನ್ದತಾಯ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮುತಿ ವಾ ರೋಗೋ ವಾ ನ ರಕ್ಖತೀತಿ ಏಕೇ. ಅಪಿಚ ಛವಸ್ಸಬುದ್ಧನಿಮ್ಮಲಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಛವಸ್ಸೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸನ್ಥತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನನು ಏತ್ಥ ಕಾರಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ಅತ್ಥಿ ಕಾರಣಂ, ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಂ ಉಜ್ಝಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅಚೀವರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಚೀವರಿಕಧುತಙ್ಗಭೇದಭಯಾ ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಿ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಯಿಂಸು, ಭಗವಾ ಚ ತೇಸಂ ಸನ್ಥತಂ ಅನುಜಾನಿ. ತತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಚೀವರಸಣ್ಠಾನಮ್ಪೇತಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನೋ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಚತುತ್ಥಚೀವರಭಾವೇನ, ಪಗೇವ ಕತಸನ್ಥತಂ ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ತೇಸಂ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತದತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮೇಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಸನ್ಥತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೬೬-೫೬೭) ಲಿಖಿತಂ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೦) ವಚನತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕತಿಯಾ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿಪಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಮೇವ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ಪಗೇವ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇ, ಅದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕಾಮಾ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನೇವ ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನುಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ…ಪೇ… ಅಸನ್ತೇಪಿ ಹಾರಕೇ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಯೋಜನಪರಮತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ತಿಯೋಜನಪರಮತಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹರತೋ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಪಟಿಲಾಭೋ ಹಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ.

‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಂಯೇವ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಅನಾಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪರಸನ್ತಕಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಅಙ್ಗೇಸು ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ’’ತಿ ನತ್ಥಿ, ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ, ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಹರಾಪೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸಹತ್ಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಮೇವ ಅತ್ತನಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಂ ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ? ಸೀಮಾಯ ಏತಪರಮತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦). ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಪಚ್ಚಾಗಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಗಚ್ಛತೋ ಏತಪರಮತಾ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಮಹತಿಯೋ ಸೀಮಾಯೋ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತಿ…ಪೇ… ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪೋಸಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾಪಿ ಪರಿವಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦).

ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಹಾರಕೇ ಅಸತಿ. ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ಚೀವರೇ ಲಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಕಮ್ಬಲತೋ ವಿಜಟಿತತ್ತಾತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯುತ್ತಂ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಪಿ ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಸನ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಸುದ್ಧಿಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಾಹು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ? ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತ್ರಿದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ

ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪರೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಪಾರಿವತ್ತಕಭಾವೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಸ್ಸ ವಾ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನಸಾದಿಯನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ನವಮಂ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದಸಮಂ ಅರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಂ. ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೯೧; ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೫೯೧; ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೮೭) ಚ ವಚನಂ ಇತರೇಹಿ ಸಹ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅರೂಪಿಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇ ಸತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏಕನ್ತೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಪೋರಾಣಾತಿ ಚೇ? ನ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಂಯೇವ ತತ್ಥ ಆಗತತ್ತಾ. ಯದಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಪಗೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಚೇ? ನ, ಆಪತ್ತಿಗರುಕಲಹುಕಭಾವೇನ ವತ್ಥುಗರುಕಲಹುಕನಿಯಮಾಭಾವತೋ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಹಿ ಮುತ್ತಾಮಣಿವೇಳುರಿಯಾದಿ ಮಹಗ್ಘಪ್ಪಹೋನಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಕತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಮುತ್ತಾದಿ ಲಹುಕಂ ಹೋತಿ. ಲಹುಕೇಪಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯಥೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥೇವ ತಸ್ಸ ವಾ ತೇನ ವಾ ಚೇತಾಪನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ.

ಅಥ ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಂಯೇವ ತತ್ಥ ಆಗತತ್ತಾ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಿಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ, ನ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಾನಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮುತ್ತಾದೀಸುಪಿ ವುತ್ತೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಇದಂ ಮುತ್ತಾದಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ವೇಳುರಿಯಾದಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಭಣತಿ, ದಸಮೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಇದಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾದಿಸಂವೋಹಾರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನವಮೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇವ ಹೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಪಿ ದಸಮೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧತೋ ಪನ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಮಿಚ್ಚೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ತತ್ಥ ಅನಾಗತತ್ತಾ. ಅನಾಗತಕಾರಣಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಲಾಭೇ ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವಾ, ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಯದಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಪರಿಯಾಯೋ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ನವಮೇ ಏವ ತಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋಪಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಪರಿವತ್ತನಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಞ್ಚ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’ತಿ ಚೇತಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ದಸಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತೇಸಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನುಮತಿವಿರೋಧತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಚೇತಾಪನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ನೇಸಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯತ್ತಾ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘ಸಚೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ದಾನಗ್ಗಹಣತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯), ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಲಕ್ಖಣಸಮ್ಮತೇ ದಸಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತೇಸಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನುಮತಿವಿರೋಧತೋ ಚ. ಭವತು ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಿದ್ಧಮಿದಂ ಕಾರಣಂ, ದಸಮೇ ಅವಸ್ಸಮೇವ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ತಾನಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾನೇವಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಭಾವಞ್ಚ ಗತಾನೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಸಿದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ.

ಏತ್ಥಾಹು ಪೋರಾಣಾ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರೂಪಿಯಂ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಕರೋತಿ ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಕರೋತಿ, ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಉಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಪರಿವತ್ತನೇ ಕಥಂ ಜಾತಂ? ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಜಾತಂ. ಅಥ ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಪಠಮಂ ಕರೋತಿ, ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರೂಪಿಯಂ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ಥಗತಂ ಪಚ್ಛಾ ಕರೋತಿ, ಸಂವೋಹಾರೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಗಹಣಮತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ನವಮೇನಾ’’ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ದುವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅನಿಯಮಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನೇಸು ದಸ್ಸಿತೋವ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯದಿ ದ್ವೀಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಕಞ್ಚ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಯಂ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಚತೂಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಗಹಿತೇ ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನ್ತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಗಹಿತೇ ತೇನೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಕಯವಿಕ್ಕಯಮ್ಪಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಚೇತಾಪಿತರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇ ಅಟ್ಠಮೇನ, ಪರಿವತ್ತನೇ ನವಮೇನಾತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ತಂ ವಿಸೋಧಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಪರಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುನ್ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯಮ್ಪಿ ‘ನ ಛಡ್ಡೇತೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಉಪಾಸಕೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇತಿ, ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ, ತಞ್ಚ ದುವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಹೋತಿ. ಪುನ ಅಪರಞ್ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಮಂ ‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತದುಕ್ಕಟಂ, ‘ಏತಂ ದೇಹೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ದುವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.