ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡೇ ತಿಣ್ಣಂ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಚ ಏಕದೇಸನಾಯ ತಥಾಕಿಣ್ಣಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ –

ಕಥಿನಂ ಯಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ, ಸಹಜಾ ಸಮಯದ್ವಯಂ;

ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಚ, ಏಕದೇಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ತತ್ಥ ಕಥಿನನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಾಯ, ಗಣಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಾಯ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಾರಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ೪೧೪) ವಚನತೋ ತೇಸಂಯೇವ ಅನುಮೋದನಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಕಥಿನಂ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಥಿನಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಮವಾಯೋ ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪರಿ. ೪೧೨). ತಸ್ಮಾ ಕಥಿನನ್ತಿ ಇದಂ ಬಹೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಾಮಮತ್ತಂ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ. ಕೋ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾರೋತಿ? ತದೇಕದೇಸೋವ ಖೀರಸ್ಸ ಧಾರಾ ವಿಯ. ಯಥಾ ಚಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಾರೋ ಏಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ವಚೀಭೇದೇನಾ’’ತಿ. ಸಹಜಾ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಮಾತಿಕಾ, ದ್ವೇ ಪಲಿಬೋಧಾ, ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾತಿ ಇಮೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ. ಸಮಯದ್ವಯಂ ನಾಮ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸಮಯೋ, ಚೀವರಸಮಯೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸಮಯೋ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ. ಚೀವರಸಮಯೋ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಅಯಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ.

ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಮಾತಿಕಾ ನಾಮ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾದಯೋ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅತ್ಥಾರೇನ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ. ತಬ್ಭಾವಭಾವಿತಾಯ ಅತ್ಥಾರೇ ಸತಿ ಉದ್ಧಾರೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ತತ್ಥ ಕಥಿನತ್ಥಾರೇನ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋ ಸಹುಬ್ಭಾರೋ, ಅವಸೇಸಾ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ, ನಾನಾನಿರೋಧಾ ಚ. ತತ್ಥ ಏಕನಿರೋಧಾತಿ ಅತ್ಥಾರೇನ ಸಹ ನಿರೋಧಾ, ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರಾನಂ ಉದ್ಧಾರಾಭಾವೋ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಾ ನಾನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ನಾಮ. ತೇಸು ಹಿ ಉದ್ಧಾರಭಾವಂ ಪತ್ತೇಸುಪಿ ಅತ್ಥಾರೋ ತಿಟ್ಠತಿ ಏವಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ. ಸಚೇ ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೇ ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಠಮಮೇವ ಮೂಲಾವಾಸೇ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವೇಪಿ ಸತಿ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇ ಪಲಿಬೋಧೋ ಛಿಜ್ಜತಿ ಸತಿಪಿ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ. ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಅತ್ಥಾರೇನ ಏಕುಪ್ಪಾದೋ ನಾನಾನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇ ಸತಿ ಸುಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಯಾವ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ. ಯಾವ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ. ಯಾವ ನ ನಸ್ಸತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ನಾಸನನ್ತಿಕೋ. ಯಾವ ನ ಸುಣಾತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಸವನನ್ತಿಕೋ. ಯಾವ ಚೀವರಾಸಾ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕೋ. ಯಾವ ಸೀಮಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ. ಅತ್ಥಾರೇನ ಏಕುಪ್ಪಾದೋ ನಾನಾನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರಾ ದ್ವೇ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಏವ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ನ ಬಹಿಸೀಮಾಯಂ. ಪಕ್ಕಮನಸವನಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾ ಬಹಿಸೀಮಾಯಮೇವ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ನ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ. ನಿಟ್ಠಾನಸಅಆಟ್ಠಾನಾಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಞ್ಚೇವ ಬಹಿಸೀಮಾಯಞ್ಚ. ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತೋ, ಪಕ್ಕಮನನಿಟ್ಠಾನಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧೀನಾ, ಸೇಸಾ ತದುಭಯವಿಪರೀತಾ.

ತತ್ಥ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ನ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ. ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಭಯಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಪಲಿಬೋಧಾಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ತದೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸತ್ತಾ. ಕಥಂ? ಕಾಮಞ್ಚೇತಂ ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾನಂ ನಾನಾನಿರೋಧತ್ತಾ, ಸಙ್ಘಪುಗ್ಗಲಾಧೀನಾನಧೀನತ್ತಾ ಚ ಅನ್ತೋಬಹಿಉಭಯಸೀಮಾಸು ನಿಯಮಾನಿಯಮತೋ ಚ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಬ್ಭತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಯಮೇತಿ.

ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇನ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಬಹಿಸೀಮಾಗತೋ ಪಚ್ಛಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಗತೋ ಅನಿಟ್ಠಿತಚೀವರೋ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ ಏವಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ನಾಮ ವಸತಿ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ, ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ನಾಮ ಚೀವರಂ ಅಕತಂ ವಿಪ್ಪಕತಂ, ಚೀವರಾಸಾನುಪಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತಬ್ಬಿಪರೀತೇನ ಅಪಲಿಬೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೇ ನಿಯಮತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ಅನಿಯಮತೋ. ತೇನ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಚತ್ತಾರೋ ನಿಯತಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೯) ವಚನತೋ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇ ಯಾವದತ್ಥಚೀವರಂ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೪೯೭ ಆದಯೋ) ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘತೋ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಚೇ, ಯಾವ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಚೇ, ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಛಟ್ಠಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ವಟ್ಟತಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ತದಾ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಪಠಮಕಥಿನೇನ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೋ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ, ತಥಾ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಕಥಿನೇ (ಪಾರಾ. ೪೫೯ ಆದಯೋ) ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ, ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಏಕಾದಸಮೇ ದಿವಸೇ ಆಪತ್ತಿ. ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಹಿ ಅನ್ತೋನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ದುತಿಯೇ, ತತಿಯೇ ಚ. ತೇನ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪುರೇ ವಾ ಅನ್ತೋ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತಿ. ಯದಿ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಿರೋಧೋ. ‘‘ಯಾವ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೮) ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಭಾವೇನ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧಂ ವುಟ್ಠವಸ್ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭೂತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಏವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಆಪತ್ತೀತಿ. ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೦) ವಚನತೋ ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋ, ಸೋ ಚ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಅನಾಮನ್ತಚಾರಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೨೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೇಸದ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೦) ವಚನತೋ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಚೀವರಂ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತಿ.

ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯಮೇವ ವಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಲಭತಿ, ಏವಂ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಛ ಠಾನಾನಿ ಹಿ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಟ್ಠದೋಸದ್ವಯೇ ಅಧಿಕರಣಚತುತ್ಥಂ, ಪಠಮಾನಿಯತೇ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ, ತತಿಯಕಥಿನೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದಂ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನದ್ವಯೇ ಅಧಿಕರಣಂ, ಪಾರಾಜಿಕವಚನಞ್ಚ, ತೀಸು ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಾಯಾ’’ತಿ ವಚನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಭಾಜಿತಬ್ಬಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ. ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅವುಟ್ಠವಸ್ಸೇನ ಪಚ್ಛಾ ದಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಞಾತಿಪ್ಪವಾರಿತತೋ ಲದ್ಧಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ. ತಸ್ಮಾ ದುವಿಧಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಸಙ್ಘೇ ನಿನ್ನಂ, ಪುಗ್ಗಲೇ ನಿನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇ ಪರಿಣತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾ ಯಾವ ಪವಾರಣಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಕಾಲೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಯಾವ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ತಸ್ಸೇವ ದಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಕೋ ವಿಸೇಸಹೇತು.

‘‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಕಸ್ಸೇವ ಸೋ ಅಪರಾಧೋ. ಯೇನ ‘‘ವಿರೋಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ನ ವಿನಯೇ ವಿಸೇಸಹೇತು ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಬುದ್ಧವಿಸಯತ್ತಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಯದಿ ಏವಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭೂತಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ತತೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನವಿರೋಧೋ (ಪಾರಾ. ೬೫೧) ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತಥಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇ ಕತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇ ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿರೋಧೋ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ‘‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಮೇವಾತಿ ಏತ್ತಕೋ ವಿಸೇಸಹೇತು. ಅತಿರೇಕಚೀವರಞ್ಚೇತಂ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಾಪತ್ತಿ, ಇತರಂ ಚೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಯಂ ಭಗವತೋ ವಿಸೇಸಹೇತು. ತಥಾ ಅತಿರೇಕದಸಾಹಾನಾಗತಾಯೇವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕತ್ಥಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ವಿಯ ದದಮಾನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ತಕೋ ವಿಸೇಸಹೇತು. ತತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯವಿರೋಧೋ ಚ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಸೋ ಚ ನಯೋ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನೇವ ಸೋ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಯಥಾ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅತಿರೇಕದಸಾಹಾನಾಗತಾಯಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ನಯೋ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ತತೋ ಪಠಮಕಥಿನವಿರೋಧೋ. ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ಏವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ, ತಂ ದ್ವೇ ದಸಾಹೇ ಲಭತೀತಿ ಏತ್ತಕೋ ವಿಸೇಸಹೇತು.

ಅನ್ತರಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕ್ಖೇತ್ತಚೀವರಕಾಲಪ್ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ವಿಯ ತಂ ಪುನಪಿ ದಸಾಹೇ ಲಭತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕಾಲಪ್ಪವೇಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನವಿರೋಧಂ ಕತ್ವಾ, ತತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಂ ಅವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ಅಪಿಚ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ, ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೦). ತೇನ ಆಪತ್ತಿತೋ ನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಕಾಲಪ್ಪವೇಸೋ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಯಾಯೋ ನ ಜಾತೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಹೋತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಚೀವರಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚಸ್ಸ ಕರಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಅಕಾಲಚೀವರಮಿವ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಮೇತಂ. ಪಾಳಿತೋ ಚ ತಞ್ಚೇ ಅನ್ತೋಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಮೇವ ನ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ತಂ ಕಾಲವಿಸೇಸವಸೇನ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಸೇನಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪವಾಸಂ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಗಬ್ಭಿನೀ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ಸದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚಿತಂ, ಏತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೯). ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ತಂ ಚೀವರಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಅಪಿಚ ಯದಿ ಏವಂ ತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ.

ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತಂ ಏವಂ ವುತ್ತಂ – ಕಾಮಞ್ಚೇದಂ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸದೀಪನಪಯೋಜನತೋ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ. ತಸ್ಮಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇವ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯). ತೇನ ‘‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೦) ಇಮಿನಾಪಿ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸಾಪಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಪರಿಹಾರಲಾಭಂ ದೀಪೇತೀತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಯಥಾವುತ್ತೋ ದುತಿಯೋ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ಪಾಳಿನಯೇನ, ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇನ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಪಕಿಣ್ಣಕಾಯ ಅಧಿಕಥಾ ಪರತೋ ಪಾಠತೋ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಅಪಕಿಣ್ಣಕಂ.

ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ, ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪಲಿಬೋಧಾ. ತೇಸು ಏಕಪಲಿಬೋಧೇಪಿ ಸತಿ ಅನಾಮನ್ತಚಾರಾದಿಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಇಧ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ – ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಅತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಾತಿಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಲಿಬೋಧಂ ಜಾನಾತಿ, ಉದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಆನಿಸಂಸಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೦೯) ವಚನತೋ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹೋ ನಾಮ. ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ನಾಮ ಧೋವನವಿಚಾರಣಚ್ಛೇದನಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಕರಣಂ.

‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಖೋಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿವಸೇನ ಜಾತಿಞ್ಚ ಪಮಾಣಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಯಂ ಠಪಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಹೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತೇವ. ಪುರೇ ಪಚ್ಛಾ ಠಪನಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಮಾಣಂ.

ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗವಸೇನ ಸೇತವತ್ಥನಿವಾಸನಂ ವಾ ಕಾಸಾವಚಜನಂ ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ.

ಏಕಾದಸಮೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇತಿ ಅನ್ತಿಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪುರಿಮತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಅನ್ತಿಮಂ ನಾಮ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯ ಪಠಮಾರುಣುಗ್ಗಮನಂ. ತಞ್ಹಿ ಕಾಲತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಕರೋತಿ. ಇಧ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಕರಣವಚನಂ ನಿದಾನಾನಪೇಕ್ಖಂ ನಿದಾನೇ ಕರಣಾಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ಏವ ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವಚನತೋ ಚ ಇಧ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ವಿರುದ್ಧಂ ತಥಾಗತಾ ಭಾಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹಾರತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮೇವ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪನ ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಮೇವ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಸತಿ ಯೋ ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ. ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಹೇಮನ್ತಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಕಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೫) ವಚನತೋ ಅರಜಿತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತೀತಿ. ತೇನ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ? ಕತ್ತಬ್ಬೋವ. ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ ಯಥಾ ಪುನ ಸೇತಭಾವಂ ವಾ ತಮ್ಬಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ನ ಚ ಪನ ತಾದಿಸೋ ಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ‘‘ಸ್ವೇ ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಚೀವರಂ ಸಚೇ ಅಜ್ಜೇವ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಏವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೬೨-೪೬೩;) ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ದಸಾಹತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಕಥಿನತೋ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ – ಯಥಾ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಸಙ್ಘೋ ತಿಚೀವರಂ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ಏವಂ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಲಭತಿ, ಉದ್ಧತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ಉಬ್ಭತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ದಸಾಹಂ ಲಭತೀತಿ? ನ, ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ. ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇಪಿ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಆಪನ್ನಂ. ತಂ ಪನ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ನಿವಾರೇತುಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಕಥಿನದಿವಸಾನಿ ಅದಿವಸಾನೀತಿ ದೀಪನತ್ಥಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ವಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಾಭಾವಾ. ಏವಂ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಮ್ಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಞ್ಚ ಆರಞ್ಞಕಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ ಸಾಧೇತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಇದಾನಿ –

‘‘ಛಿನ್ನಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಾಸಙ್ಕ-ಸಮ್ಮತೋ ಸನ್ತರುತ್ತರಂ;

ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ’’ತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೪೭೯) –

ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಕೇಚಿ ‘‘ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮) ವಚನತೋ ‘‘ಏಕಚ್ಚಿಕಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ನ ರುಹತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ದಿಗುಣಂಯೇವ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತಲೇಸೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಭಗವತಾ ಹಿ ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ, ಛಿನ್ನಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ, ಛಿನ್ನಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಅಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೦) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯಾ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕುತೋ ದಿಗುಣತಾತಿ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಮ್ಪಿ ದಾತುಂ, ಇದಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹೋನಕೇ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೦). ಕಥಿನಂ ಪನ ಛಿನ್ನಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಆವೇಣಿಕಲಕ್ಖಣತ್ತಾ, ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ದಿಗುಣಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಚಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಧುತಙ್ಗನ್ತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ತೇಚೀವರಿಕಧುತಙ್ಗಾಭಾವತೋ ತಿಚೀವರೇನೇವ ತೇಚೀವರಿಕೋತಿ, ತೇಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೂತಿ ಚೇ? ನ, ಧುತಙ್ಗಭೇದೇನ ವಿರೋಧಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಭೇದೋ, ನ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಧಾರಣೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವ ಭಗವತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ, ಜಾತಿವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಏವಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಚೀವರನಿಯಮಾಭಾವಾ ನ ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನೇ ಅವಚನತೋ ಚ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೋತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಸುಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ, ಇಧ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ ಸಮ್ಮುತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವಿದನ್ತಿ ಇದಂ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ, ತಂ ಸಪ್ಪದೇಸಂ ಮಾಸಪರಮತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಬಹಿಗಾಮೇಪಿ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಧ ನ ತಥಾ. ಇಧ ಅನನ್ತರೇ ಅನನ್ತರೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತತ್ಥ ಸತ್ತಮೇತಿ ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಸೇಸೋ. ಅಙ್ಗಾನಿ ಪನ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪನಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ವಿಪರಿಯಾಯೇನ, ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಚ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಕಾಮಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಇಧ ವುತ್ತನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕ್ಕಮೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿದೇಸನತೋ, ತತ್ಥಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿವಿಮೋಕ್ಖದೀಪನತ್ಥಂ. ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮ್ಪಿ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮೇವ, ಪಗೇವ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವುತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಹೇಮನ್ತೇ, ಗಿಮ್ಹೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ ಚೇ? ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ ನ ವಿಸೇಸಿತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಮೇವ, ನ ಊನಮಾಸಂ ಹುತ್ವಾ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾತಿ ಏಕೇ. ತಥಾಪಿ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಮೂಲಚೀವರಂ ಪನ ‘‘ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಿಂ ತಿಚೀವರಂ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಿಚೀವರಮೇವ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ಪರಿಯಾಪನ್ನವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಅಅಛನ್ದನಧೋವಾಪನವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಿವಿರೋಧೋ. ಅಥ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವಿರೋಧೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ನಿಯಮತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೭೧) ಏವಮಾದೀಸು ತಿಚೀವರಮೇವ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ (ಮಹಾವ. ೩೬೨), ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೩-೫೨೪) ಏವಮಾದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ತಥಾ ‘‘ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ, ನಿವಾಸನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಘಾಟಿ ದಾತಬ್ಬಾ, ಹನ್ದ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘಾಟಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪಟ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೮೯೮). ತಥಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಯಾವದತ್ಥಂ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕದಾ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಮೇವಾತಿ ಏಕೇ.

ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇ ತೇಚೀವರಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೯೬) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ, ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ಅಞ್ಞೋ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಸ್ಸಾತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ ಯಥಾರುತಂಯೇವ ಸತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೇ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸತೋತಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿಜಾನತ್ತಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರಪರಿಯನ್ತೇ ನಿವಿಟ್ಠಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋ ವಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಭೋಜನಸಾಲತೋ ವಾ ನಿಬದ್ಧವಸನಕಆವಾಸತೋ ವಾತಿ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಖಣ್ಡಸೀಮಾದೀಸು ಠಿತಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾಸಂ ವಿಸುಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮತ್ತಾತಿ ಚ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾನಂ ಇದಂ ನಾನತ್ತಂ. ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಗಾಮೇ ಠಿತಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೪) ವಚನತೋ. ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ. ‘‘ತತ್ರ ಠಿತಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘೋ ಗಣ್ಹಾತೂ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಏವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ತೇಸಂ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತಿ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಅನ್ತೋಹೇಮನ್ತೇ ಸಚೇ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ಯೇ ತತ್ಥ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ, ತೇಸಂ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವಿನಯಧರಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅನಾಗತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೭೯) ವುತ್ತನ್ತಿ ಚ, ‘‘‘ಚೀವರಮಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ದಿವಸೋ, ತಾವ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ ವಾ ಹೋತು, ಅನತ್ಥತಂ ವಾತಿ ಯಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾವಚನಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೭೯), ಏತ್ಥಾಪಿ ಯದಿ ಅತ್ಥತಂ, ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ. ಯದಿ ಅನತ್ಥತಂ, ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಲಭನ್ತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

‘‘ಯೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಯಾಗು ಪೀತಾತಿ ಯೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಯಾಗು ಪೀತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತೇಹಿ ಯಾಗು ಪೀತಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘ಯೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಯಾಗು ಪೀತಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಮನ್ತಿತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು, ಅನಿಮನ್ತಿತಾ ವಾ, ಯೇಹಿ ಪೀತಾ, ತೇಸಂ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಞಾಪೇತಿ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಅಭಾವನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಇದಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತಂ ಕಿನ್ತು ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತಮೇವ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಾಸಮನುಜಾನನ್ತೋ ಇಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ.

‘‘ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸೀಘಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇಯೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಹೋನಕಭಾವೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ‘‘ಸೀಘ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಲಹು’’ನ್ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ಅವತ್ವಾಪಿ ‘‘ದಸಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತು, ಅನತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಕಥನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನತ್ಥತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವುತ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೪೯೯-೫೦೦) ಲಿಖಿತಂ.

ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವಿಯ ಸುದ್ಧಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೫) ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾಜಾನನತೋ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ತದನುಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಠಮೇನ. ಅವುತ್ತಾ ವಾ ಧೋವತೀತಿ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ, ರಜತಿ ಆಕೋಟೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘‘ಅವುತ್ತಾ’ತಿ ವಚನತೋ ಅವಾದಾಪೇತ್ವಾ ಧೋವನಾದೀಸು ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಇಧ ಚೀವರಂ ನಾಮ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೂಪಗಮೇವ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೂಪಗಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚೇ? ತಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಪುರಾಣಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಪುರಾಣಚೀವರಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೫).

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪಚಾರೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ. ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಕಥಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ತಾಯ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಚ ತತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚ.

ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇಸು ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪುಗ್ಗಲಿಕಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಯಂ ಯಂ ಪವಾರೇತಿ, ತಂ ತಂಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಕತಿಯಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತಿ ಕಥಿನಪಲಿಬೋಧವಸೇನ ವಾ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ. ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ‘‘ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಸ್ಸವಾಣಿಜ್ಜಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೨೨) ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾಪಿ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೨) ವತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಚ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ‘‘ಬಹುಚೀವರವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ನ ಹಿ ಅನಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾನಂ ಪನ ಅತ್ಥಾಯ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಮಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾರಿತಾ. ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೫೨೧) ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನಾಪತ್ತಿಪಾಳಿಯಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇತಿ ವಚನತೋ ಚ ವಾರಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾಪಿ ‘‘ಬಹುಂ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೨) ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಮಾಣತೋ ಗಹಣಂ ಅನುಜಾನಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಮಾಣತೋ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಿಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ನ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಕತ್ವಾ.

ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಕತಿಯಾ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾ ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೬) ವುತ್ತಅನಾಪತ್ತಿಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನಿದಾನವಿರೋಧತೋ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಲಬ್ಭತಿ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೮) ವಚನತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪವಾರಿತೋಪಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಚೇ? ನತ್ಥಿ ಪಯೋಜನಂ, ಕೇವಲಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಯ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ವಿನಾಪಿ ತೇನ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ, ಅನಿಸ್ಸರತ್ತಾ, ಅನಾರೋಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೬; ಚೂಳವ. ೪೪೧). ಇದಂ ಸಬ್ಬಮಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಯೋಜನಂ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ತಂಸದಿಸಞ್ಚೇತಂ, ನ ನಿಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೋತಿ? ತತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇವಲಂ ತತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ಪೀಳಾ ಕತಾ, ಇಧ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇನ ಕೋ ಪನಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ತಾವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪೀಳಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮತಿರೇಕತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ. ತೇನೇತಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಪಟಿಲದ್ಧಚೀವರಗಣನಾಯ ಏವ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ, ಪೀಳಿತಪುಗ್ಗಲಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುಗಣನಾಯಪೀ’’ತಿ.

ಹೋನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ವತ್ಥುತೋ ಗಣನಾಯಪಿ, ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ನೇಕತಾ;

ಇತಿ ಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ, ದುತಿಯೂಪಕ್ಖಟಂ ಇಧ.

‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಯ, ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಯ ಕಿನ್ತೇತಂ;

ಏಕಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ನೇಕತಾ, ಆಪತ್ತೀನಂ ಪಯೋಗತೋ’’ತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೩೨);

ಅಪಿಚೇತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಂಜಾತಿಕೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ದಸ್ಸನಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಹ ಚ –

‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಬಹುತಾಯ ವಿಮಿಸ್ಸತಾಯ;

ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಬಹುತಾ ಚ ವಿಮಿಸ್ಸತಾ ಚ;

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿವಿಧಿಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ;

ಸತ್ಥಾ ಉಪಕ್ಖಟಮಿದಂ ದುತಿಯಂ ಅವೋಚಾ’’ತಿ. (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೩೨);

ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ವಿಚಾರಣಾ – ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಏಕಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ, ಬಹೂಹಿ ವಾ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಗಣನಾ. ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಬಹೂನಂ ವಾ ಸಾಧಾರಣಂ ಏಕಮೇವ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇಧಾಪಿ ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಬಹೂನಂ ವಾ ಸಾಧಾರಣಮೇಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಪುಗ್ಗಲಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ತಾವ ಬಹುತಾಯ ನಯೋ.

ವಿಮಿಸ್ಸತಾಯ ಪನ ಞಾತಿಕಾಯ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಏಕಂ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಏಕತೋ ನಿಟ್ಠಾಪನೇ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ಞಾತಿಕಾ ಪಠಮಂ ಥೋಕಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಪುನ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ಸುಧೋತಂ ಕರೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ಪಠಮಂ ಧೋವತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾತಿಕಾ ಸುಧೋತಂ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಪಯೋಗವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ, ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ, ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ ವಾ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತಿಭೇದಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ, ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಉಭೋಹಿ ಏಕತೋ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಅಥ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಏವ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಅಥ ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಉಭೋಸು ಅಞ್ಞಾತಿಕಾದಿಸಞ್ಞೀ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತಿಭೇದಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ವಿಮಿಸ್ಸತಾಯ ನಯೋ.

ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನ ಅನೇಕೇ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಾ, ವಿಞ್ಞತ್ತಪುಗ್ಗಲಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏಕೋ ದೇತಿ, ಏಕೋ ನ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಥ ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನ ನಿಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಾವಿಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಉಭೋ ದೇನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ. ತಥಾ ಉಪಕ್ಖಟಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯಾದಿಗಾಥಾ ವುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನತಾಯ ನಿದಸ್ಸನಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಜನವಿಸೇಸೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞತ್ಥಪಿ ವಚನೇನ, ವಿಸೇಸಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಞಾತಬ್ಬಂ ವಿಸೇಸಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ.

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುನ ಚೋದನಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಏಕೇ. ಆಗಮನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಧಮ್ಮದೇಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾದಿನಾ ನ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತೀ’ತಿ ಚೋದನಾಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ, ಚೋದೇತುಕಾಮೋ ಅಕತ್ತಬ್ಬಮಕಾಸಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಚ ವದತಿ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಆಸನೇ ಚೇ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಆಮಿಸಂ ಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಚೇ ಭಾಸತಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ ಏಕಾಯ ವಾಚಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ‘‘ಏಸೋ ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇನ ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಏಕೋ, ‘‘ಅಯಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋತಿ…ಪೇ… ಅವುತ್ತೇಪಿ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ದುತಿಯೋ, ಸಚೇ ಪನ ದೂತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ತತಿಯೋ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆರೋಚಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಚತುತ್ಥೋತಿ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ, ತಥೇವ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ. ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ, ಪರಮ್ಮುಖಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಚೇತಿ ಏತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಉಭಿನ್ನಞ್ಚ ಕೋಸಿಯಂ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಉಭೋ ವಾ ಏಕತೋ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಚೇ, ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ಸಯಂ ಕತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಉಭೋಹಿ ಚೇ ಕತಂ, ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಪಠಮೇ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮಿಸ್ಸಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪಕಂ ಚೇ, ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ತುಲಯಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಥಾ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಾಳಕಾಧಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕಾಳಕಾನಂ ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ. ‘‘ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಚನಂ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ತತ್ಥ ಪತೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಅಕಿರಿಯಾ, ಸನ್ಥತಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾ.

ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಓರೇನ ಚೇ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸವಸೇನ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ಕತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಏಕತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ಏಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಅನೇಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರೋಗಸ್ಸ ಮನ್ದತಾಯ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮುತಿ ವಾ ರೋಗೋ ವಾ ನ ರಕ್ಖತೀತಿ ಏಕೇ. ಅಪಿಚ ಛವಸ್ಸಬುದ್ಧನಿಮ್ಮಲಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಛವಸ್ಸೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸನ್ಥತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನನು ಏತ್ಥ ಕಾರಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ಅತ್ಥಿ ಕಾರಣಂ, ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಂ ಉಜ್ಝಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅಚೀವರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಚೀವರಿಕಧುತಙ್ಗಭೇದಭಯಾ ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಿ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಯಿಂಸು, ಭಗವಾ ಚ ತೇಸಂ ಸನ್ಥತಂ ಅನುಜಾನಿ. ತತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಚೀವರಸಣ್ಠಾನಮ್ಪೇತಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನೋ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಚತುತ್ಥಚೀವರಭಾವೇನ, ಪಗೇವ ಕತಸನ್ಥತಂ ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ತೇಸಂ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತದತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮೇಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಸನ್ಥತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೬೬-೫೬೭) ಲಿಖಿತಂ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೦) ವಚನತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕತಿಯಾ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿಪಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಮೇವ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ಪಗೇವ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇ, ಅದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕಾಮಾ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನೇವ ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನುಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ…ಪೇ… ಅಸನ್ತೇಪಿ ಹಾರಕೇ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಯೋಜನಪರಮತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ತಿಯೋಜನಪರಮತಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹರತೋ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಪಟಿಲಾಭೋ ಹಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ.

‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಂಯೇವ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಅನಾಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪರಸನ್ತಕಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಅಙ್ಗೇಸು ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ’’ತಿ ನತ್ಥಿ, ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ, ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಹರಾಪೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸಹತ್ಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಮೇವ ಅತ್ತನಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಂ ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ? ಸೀಮಾಯ ಏತಪರಮತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦). ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಪಚ್ಚಾಗಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಗಚ್ಛತೋ ಏತಪರಮತಾ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಮಹತಿಯೋ ಸೀಮಾಯೋ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತಿ…ಪೇ… ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪೋಸಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾಪಿ ಪರಿವಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೦).

ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಹಾರಕೇ ಅಸತಿ. ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ಚೀವರೇ ಲಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಕಮ್ಬಲತೋ ವಿಜಟಿತತ್ತಾತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯುತ್ತಂ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಪಿ ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಸನ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಸುದ್ಧಿಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಾಹು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ? ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತ್ರಿದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ

ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪರೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಪಾರಿವತ್ತಕಭಾವೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಸ್ಸ ವಾ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನಸಾದಿಯನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ನವಮಂ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ದಸಮಂ ಅರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಂ. ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೯೧; ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೫೯೧; ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೮೭) ಚ ವಚನಂ ಇತರೇಹಿ ಸಹ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅರೂಪಿಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇ ಸತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏಕನ್ತೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಪೋರಾಣಾತಿ ಚೇ? ನ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಂಯೇವ ತತ್ಥ ಆಗತತ್ತಾ. ಯದಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಪಗೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಚೇ? ನ, ಆಪತ್ತಿಗರುಕಲಹುಕಭಾವೇನ ವತ್ಥುಗರುಕಲಹುಕನಿಯಮಾಭಾವತೋ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಹಿ ಮುತ್ತಾಮಣಿವೇಳುರಿಯಾದಿ ಮಹಗ್ಘಪ್ಪಹೋನಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಕತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಮುತ್ತಾದಿ ಲಹುಕಂ ಹೋತಿ. ಲಹುಕೇಪಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯಥೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥೇವ ತಸ್ಸ ವಾ ತೇನ ವಾ ಚೇತಾಪನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ.

ಅಥ ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಂಯೇವ ತತ್ಥ ಆಗತತ್ತಾ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಿಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ, ನ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಾನಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮುತ್ತಾದೀಸುಪಿ ವುತ್ತೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ‘‘ಇದಂ ಮುತ್ತಾದಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ವೇಳುರಿಯಾದಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಭಣತಿ, ದಸಮೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಇದಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾದಿಸಂವೋಹಾರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನವಮೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇವ ಹೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಪಿ ದಸಮೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧತೋ ಪನ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಮಿಚ್ಚೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ತತ್ಥ ಅನಾಗತತ್ತಾ. ಅನಾಗತಕಾರಣಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಲಾಭೇ ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವಾ, ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಯದಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಪರಿಯಾಯೋ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ನವಮೇ ಏವ ತಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋಪಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಪರಿವತ್ತನಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಞ್ಚ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’ತಿ ಚೇತಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ದಸಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತೇಸಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನುಮತಿವಿರೋಧತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಚೇತಾಪನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ನೇಸಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯತ್ತಾ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘ಸಚೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ದಾನಗ್ಗಹಣತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯), ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಲಕ್ಖಣಸಮ್ಮತೇ ದಸಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತೇಸಂ ಪರಿವತ್ತನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನುಮತಿವಿರೋಧತೋ ಚ. ಭವತು ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಿದ್ಧಮಿದಂ ಕಾರಣಂ, ದಸಮೇ ಅವಸ್ಸಮೇವ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ತಾನಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾನೇವಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಭಾವಞ್ಚ ಗತಾನೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಸಿದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ.

ಏತ್ಥಾಹು ಪೋರಾಣಾ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರೂಪಿಯಂ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಕರೋತಿ ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಕರೋತಿ, ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಉಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಪರಿವತ್ತನೇ ಕಥಂ ಜಾತಂ? ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಜಾತಂ. ಅಥ ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಪಠಮಂ ಕರೋತಿ, ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರೂಪಿಯಂ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ಥಗತಂ ಪಚ್ಛಾ ಕರೋತಿ, ಸಂವೋಹಾರೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಗಹಣಮತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ನವಮೇನಾ’’ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ದುವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅನಿಯಮಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನೇಸು ದಸ್ಸಿತೋವ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯದಿ ದ್ವೀಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಕಞ್ಚ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಯಂ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಚತೂಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಗಹಿತೇ ಅಟ್ಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನ್ತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಗಹಿತೇ ತೇನೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಕಯವಿಕ್ಕಯಮ್ಪಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಚೇತಾಪಿತರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇ ಅಟ್ಠಮೇನ, ಪರಿವತ್ತನೇ ನವಮೇನಾತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ತಂ ವಿಸೋಧಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಪರಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುನ್ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯಮ್ಪಿ ‘ನ ಛಡ್ಡೇತೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಉಪಾಸಕೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇತಿ, ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ, ತಞ್ಚ ದುವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಹೋತಿ. ಪುನ ಅಪರಞ್ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಮಂ ‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತದುಕ್ಕಟಂ, ‘ಏತಂ ದೇಹೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ದುವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದ್ವೇ ಅಪತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗಾನವಿಕಪ್ಪನೂಪಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ. ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕನ್ತಿ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪತ್ತಸನ್ನಿಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಾರಿತತ್ತಾ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೬೦೨) ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ತಂ ‘ಅನನುರೂಪ’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ‘ಪುರಾಣಪತ್ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸನ್ನಿಚ್ಚಯಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೭೩೫) ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೦೬ ಆದಯೋ) ನಿಚ್ಚಯಸನ್ನಿಧಿ ವಿಯ ಏಕೋಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಸನ್ನಿಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ‘‘ದುತಿಯೋ ವಾರಿತೋ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಂ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಪತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಏಕತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದುತಿಯೋ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ. ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಪನ ಬಹೂಪಿ ಲಭತಿ. ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಕಾರೋ ‘‘ಏಕಪಾಕಮ್ಪಿ ಜನೇತೀ’’ತಿ ಪಾಕಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಚೇ ಏಕಪಾಕೇನೇವ ಸಾರುಪ್ಪೋ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಾಕಪರಿಮಾಣಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಪತ್ತತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗೋ ನ ಹೋತಿ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಪುರಾಣಪತ್ತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ಸೋ ಪತ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪವಾರಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಯೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನತ್ಥಂ, ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಕರೋ ಸೋ;

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನತ್ಥಂ, ಪತ್ವಾನ ಸನ್ತಿಕೇ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಪಾದಮಕ್ಖನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವದನ್ತಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪೀತಿಆದಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಖೀರಾದಿ ಪಣೀತಭೋಜನಂ, ನೇತರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಮಧು ನಾಮ ಮಧುಕರಿಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾನಂ ಆಸಯೇಸು ನಿಯ್ಯಾಸಸದಿಸಂ ಮಹಾಮಧು ಹೋತಿ, ತಂ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.