೩. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ವಾಚಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ, ತಾಯ ಅಸ್ಸಾದಚೇತನಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದೋ, ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತರಾಗವಸೇನ. ಏತ್ಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾತುಗಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಂಲಕ್ಖಣಸಮತ್ಥನ್ತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ. ಯಾ ಪನ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಪಿ ಬಾಲಾ ಏಳಮೂಗಾ, ಅಯಂ ಇಧಾನಧಿಪ್ಪೇತಾ. ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೮೫) ಥೋಮನಾ. ಅವಣ್ಣೋ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಗರಹನಾ, ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಖುಂಸನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಾಚನಾ ನಾಮ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ, ಅರಹಸಿ ಮೇ ದಾತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ವಚನಂ. ಆಯಾಚನಾ ನಾಮ ‘‘ಕದಾ ತೇ ಮಾತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ಪಿತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ದೇವತಾಯೋ ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕದಾ ತೇ ಸುಖಣೋ ಸುಲಯೋ ಸುಮುಹುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ವಚನಂ. ಪುಚ್ಛನಂ ನಾಮ ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇಸಿ, ಕಥಂ ಜಾರಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ವಚನಂ. ಪಟಿಪುಚ್ಛನಂ ನಾಮ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇತಿ, ಏವಂ ಜಾರಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ವಚನಂ. ಆಚಿಕ್ಖನಂ ನಾಮ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಏವಂ ದೇಹಿ, ಏವಂ ದೇನ್ತಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮನಾಪಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ಭಣನಂ. ಅನುಸಾಸನಂ ನಾಮ ಅಪುಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಏವಂ ದೇಹಿ, ಏವಂ ದೇನ್ತಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮನಾಪಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ಭವನಂ. ಅಕ್ಕೋಸನಂ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ನಾಮ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ, ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಾಸಿ, ಅಲೋಹಿತಾಸಿ, ಧುವಲೋಹಿತಾಸಿ, ಧುವಚೋಳಾಸಿ, ಪಗ್ಘರನ್ತೀಸಿ, ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಇತ್ಥಿಪಣ್ಡಕಾಸಿ, ವೇಪುರಿಸಿಕಾಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಮೇಥುನುಪಸಂಹಿತಾಯ ವಾಚಾಯ ಅಧಿಕಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮೇಥುನುಪಸಂಹಿತಾಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಯ ಸಿಖಾಪತ್ತಲಕ್ಖಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಮೇಥುನುಪಸಂಹಿತಾಯೇವ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚತ್ತಾ. ಸಿಖರಣೀಸೀತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೮೫) ಬಹಿನಿಕ್ಖನ್ತಆಣಿಮಂಸಾ. ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸೀತಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾ. ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀತಿ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತೇನ, ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ.

ಏತ್ಥ ಚ ವಣ್ಣಭಣನೇ ತಾವ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ನ ತಾವ ಸೀಸಂ ಏತಿ. ‘‘ತವ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೋ ಚ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ ಚ ಸುಭೋ ಸುಭಸಣ್ಠಾನೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ, ಈದಿಸೇನ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸೀಸಂ ಏತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅವಣ್ಣಭಣನೇ ಪನ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವಣ್ಣೇ ಅಘಟಿತೇ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ಘಟಿತೇಪಿ ತೇಸು ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ.

ಯಾಚನಾಯಪಿ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಘಟಿತೇ ಏವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ.

‘‘ಕದಾ ತೇ ಮಾತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಆಯಾಚನವಚನೇಸುಪಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ‘‘ಕದಾ ತೇ ಮಾತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತವ ಮಾತರಿ ಪಸನ್ನಾಯ ವಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ನಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ.

‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ಪುಚ್ಛಾವಚನೇಸುಪಿ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೫) ಪಟಿಪುಚ್ಛಾವಚನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಆಚಿಕ್ಖನಾಯ ಚ ‘‘ಏವಂ ದೇಹೀ’’ತಿ, ‘‘ಏವಂ ದದಮಾನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಏವಂ ದೇಹಿ, ಏವಂ ಉಪನೇಹಿ, ಏವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ದದಮಾನಾ ಉಪನಯಮಾನಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ನಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅನುಸಾಸನಿವಚನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಕ್ಕೋಸವಚನೇಸು ಪನ ಏಕಾದಸಸು ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ ಪದಾನಿ ಸುದ್ಧಾನಿ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿ, ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಚ ತೀಣಿ, ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದಾನಿ ತೀಣೀತಿ ಛ ಪದಾನಿ ಸುದ್ಧಾನಿ ಆಪತ್ತಿಕರಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಅನಿಮಿತ್ತೇ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ, ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಘಟಿತಾನೇವ ಆಪತ್ತಿಕರಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಧಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಧೋ. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ. ಉಬ್ಭಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ. ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಧೋ. ಅಕ್ಖಕಂ, ಪನ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಏತ್ಥೇವ ದುಕ್ಕಟಖೇತ್ತೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ವಿಯ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ ಸಾವಸೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ. ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವತ್ಥಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಆಭರಣಂ ವಾ.

ಅತ್ಥಧಮ್ಮಅನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೮೭) ಏತ್ಥ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಂ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ನಾಮ, ಪಾಳಿಂ ವಾಚೇನ್ತೋ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ನಾಮ, ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸಿ, ಅಪ್ಪಮಾದಂ ದಾನಿ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯಥಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಾ ಮಾ ಹೋಹಿಸೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಅನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ನಾಮ. ಇತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಅನುಸಾಸನಿಞ್ಚ ಪುರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಣನ್ತಾನಂ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಾಳಿಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ಪಕತಿವಾಚನಾಮಗ್ಗಂ ಪಹಾಯ ಹಸನ್ತೋ ಹಸನ್ತೋ ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಣತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಇಧ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ. ನನು ‘‘ಸಿಖರಣೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ರಾಗವಸೇನ ಹಿ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪಟಿಘವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗವಸೇನೇವ ಪವತ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಪಟಿಘವಸೇನಾಪೀತಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.