ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಪಠಮೇ ಹರಿತಪತ್ತವಣ್ಣೋ ಹರಿತಕೋ. ಚಾಪಲಸುಣಂ ಅಮಿಞ್ಜಕೋ. ಅಙ್ಕುರಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಪಲಣ್ಡುಕಾದಯೋ ಸಭಾವೇನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಸೂಪಸಮ್ಪಾಕಾದೀ ವಿನಾಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಯಾಗುಭತ್ತೇಪಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಿ ಗಿಲಾನಾಯ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಲಸುಣಂ ಕಪ್ಪತಿ, ನ ಅಗಿಲಾನಾಯಾ’’ತಿ ಅಭಯಗಿರೀನಂ ಉಗ್ಗಹೋತಿ.

ದುತಿಯೇ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಂಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಚ ಲಸುಣೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಸತ್ತಮೇ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

ನವಮೇ ಕುಟ್ಟೋ ನಾಮ ಘರಕುಟ್ಟೋ. ಪಾಕಾರೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಾಕಾರೋ.

ಛಡ್ಡಿತಖೇತ್ತೇತಿ ಪುರಾಣಖೇತ್ತೇ. ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾರುಪ್ಪವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ದಸಮೇ ‘‘ಸಯಂ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕರೋನ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ಇಧ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮಹಾಪದೇಸತೋ. ಯದಿ ನಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ಸುಣಿತುಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಪಗೇವ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುನ್ತಿ ನಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಸಿಯುಂ. ‘‘ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ಥಪಿ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಇಧ ವುತ್ತಮೇವ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಛಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಇಧ ವುತ್ತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ವುತ್ತಾಪತ್ತಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವಾತಿ ಅಪರೇ. ಆರಾಮೇ ಠತ್ವಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಠತ್ವಾ, ತತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಹಿಪಿ ಲಭತಿ. ಆರಾಮೇ ಠಿತಾತಿ ಪನ ಆರಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಥಾ ನಿಸಿನ್ನಾಪಿ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾತಿ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪಚಾರೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ. ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಸತ್ತಮೇ ಧುವಪಞ್ಞತ್ತೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ. ಕುಲಾನೀತಿ ಕುಲಘರಾನಿ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಚಾರಂ.

ಪಞ್ಚಮೇ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಥಾಲಕಾದೀನಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಠಮಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

‘‘ಚಿತ್ತಾಗಾರಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕೀಳಿತುಂ ರಮಿತುಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೯೭೯) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಾಗಾರಾದೀನಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಾನಿ, ನ ರಞ್ಞೋ ಏವ.

ಸತ್ತಮೇ ಏತೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೦೭) ಪಾಳಿ ಚ ಅತ್ಥಿ. ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಅಟ್ಠಮೇಪಿ ಏಸೋವ ಪಾಠೋ.

ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಛಟ್ಠವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯೇಸು ‘‘ಗಿಹಿಗತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕುಮಾರಿಭೂತಾ’’ತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ವದನ್ತಿ ಚೇ, ಕಮ್ಮಂ ಕುಪ್ಪತಿ.

ಏಕಾದಸಮೇ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ‘‘ಪಾರಿವಾಸಿಕಛನ್ದದಾನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೧೬೮) ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಏತಸ್ಸ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಛನ್ದವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತೇನ ವಾ ವುಟ್ಠಿತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬೭) ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಛನ್ದಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸನ್ನಿಪಾತಕರಣಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ನವಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ‘‘ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಪನ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ಚತುತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ತತಿಯೇ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಏಕಾದಸಮೇ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ದ್ವಾದಸಮೇ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ.

ತೇರಸಮೇ ‘‘ಸಂಕಚ್ಚಿಕಂ ನಾಮ ಅಧಕ್ಖಕಂ ಉಬ್ಭನಾಭಿ, ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೨೨೬) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಅಧಕ್ಖಕಉಬ್ಭನಾಭಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಅಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ಆಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕವಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ನವಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುದ್ಧಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮುಟ್ಠಾನವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ

ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಗನ್ಧ’’ನ್ತಿ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ದಸ್ಸನೇನ, ವಿಲಿಮ್ಪನೇನ ವಾ ಆಪಜ್ಜನತೋ ವತ್ಥುಅಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ. ‘‘ನಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಗನ್ಧ’’ನ್ತಿ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ, ವಿಲಿಮ್ಪನ್ತಿಯಾ ವಾ ಅಕುಸಲತ್ತಾ ಏವ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ. ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನಾದೀನಿ ‘‘ಚೋರೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ಥುಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಕರಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜನತ್ತಾ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ. ಉಪಸಮ್ಪದಾದೀನಂ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾನಿ. ‘‘ಇಧ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಜಾನನಾಜಾನನತಾಯ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ಥುಜಾನನಾಜಾನನತಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸನಾಭಾವಾ –

ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಮತಂ, ವತ್ಥುಪಣ್ಣತ್ತಿಅಞ್ಞಾಣಾ;

ವುತ್ತಂ ಞಾಣಂ ದ್ವಿಧಾ ಇಧ, ಸಕನಾಮೇನ ಅಞ್ಞಾತಂ.

ಪರನಾಮಞ್ಚ ಜಾನನಂ, ವತ್ಥುಸ್ಸೇಕಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇ;

ಏಕಧಾ ಸಮಚಾರಿಕೇ, ತಸ್ಮಿಂ ತಪ್ಪಟಿಬನ್ಧೋತಿ.

ಪರನಾಮೇನ ಜಾನನಂ, ದ್ವಿಧಾ ಮುತ್ತಾದಿಕೇ ಏಕಂ;

ಏಕಂ ಲೋಮಾದಿಕೇ ಮತನ್ತಿ, ಅಯಂ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಂ, ಅನುತ್ತಾನತ್ಥೇ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯತ್ತಾ ನ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ;

ಸಮುಟ್ಠಾನವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಪುರಾಣಟೀಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ