೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಾಣೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪಾಣೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಂ ಖುದ್ದಕಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ಮಹನ್ತೇ ಪನ ಉಪಕ್ಕಮಮಹನ್ತತಾಯ ಅಕುಸಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಪಾಣಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಪಾಣೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಪಾಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ನಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ಯೇ ಪಾಣಕಾ ಪರಿಭೋಗೇನ ಮರನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ, ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಜಾನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಿಞ್ಚನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಯಥಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋ ಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ ಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮೇನ. ನಿಹತಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ನಿಹತಂ ಅಧಿಕರಣಂ, ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೧೮೫ ಆದಯೋ) ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮೇನೇವ ವೂಪಸಮಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ವೂಪಸಮನನಯಂ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸಮಥೇಸು ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ. ಪುನಕಮ್ಮಾಯ ಉಕ್ಕೋಟೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ (ಪಾಚಿ. ೩೯೪) ವದನ್ತೋ ಪುನಕರಣತ್ಥಾಯ ಉಚ್ಚಾಲೇಯ್ಯ. ಯಥಾಠಿತಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ದದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸೇವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಯಂ ಪನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಧಿಕರಣಂ ನಿಹತಂ, ತಂ ಸುನಿಹತಮೇವ. ಸಚೇ ವಿಪ್ಪಕತೇ ಕಮ್ಮೇ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ, ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಇತರಥಾ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕುಪ್ಪತಿ, ಕಾರಕಾನಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉಕ್ಕೋಟನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭಯೇಸು ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ವಾ ವಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಿಹತಭಾವೋ, ಜಾನನಾ, ಉಕ್ಕೋಟನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇಪಿ ‘‘ನ ದಾನಿ ನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಆರೋಚೇಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಏವಂ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಮೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ಸೋಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಮಣಸತಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ ತಾವ, ಯಾವ ಕೋಟಿ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ ಪನ ಕೋಟಿ ಛಿಜ್ಜತಿ? ಸಚೇ ಹಿ ಆಪನ್ನೋ ಏಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ಸೋಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಯೇನಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಆರೋಚೇತಿ, ಏವಂ ತತಿಯೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ದುತಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚಿತೇ ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛಾದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆದಿಪದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೦೧) ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಪತಿರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪಸ್ಸತೋ, ನ ಛಾದೇತುಕಾಮಸ್ಸ, ‘‘ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಜಾನನಂ, ‘‘ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ನಾರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಮನುಭಾಸನಸಅಸಾನೇವಾತಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಂ. ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ. ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ಅಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದಿತೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ದಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಞ್ಚೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಣೋ ಪೂರತಿ, ಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋಪಿ ಯಾವ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಾವ ತಸ್ಸ ನೇವ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ನ ಮೋಕ್ಖನ್ತರಾಯೋ, ಞತ್ವಾ ಪನ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅವಸೇಸಾ ಗಾರಯ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುಗ್ಗಲೇ ಇದಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ‘‘ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಣಂ ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವಾ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಸೀಮಂ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೦೪), ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಸೋ ಏತೇಸು ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಞತ್ತಿಯಾ, ದ್ವೀಸು ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸು ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ರಾಜಗಹೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸೇ ಊನಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭಯತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸತಾ, ಊನಕಸಞ್ಞಿತಾ, ಉಪಸಮ್ಪಾದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಯೇ ರಾಜಾನಂ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಸುಙ್ಕಂ ವಾ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಾ ಚೋರಾ ಕತಕಮ್ಮಾ ಚೇವ ಅಕತಕಮ್ಮಾ ಚ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇಸು ಇಧ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿನೋ ತಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನೇ ಚ ಗಮನೇ ಚ ಓವಾದವಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಆಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಸಂವಿದಹನ್ತೇಸು ಸಯಮೇವ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ವಾ ಕಾಲವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ವಾ, ಆಪದಾಸು ವಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಭಾವೋ, ಜಾನನಂ, ಸಂವಿಧಾನಂ, ಅವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ಗಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ, ತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಉಪವಾದಪಞ್ಞತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ. ತೇಸು ಮುದುಕಾನಂ ಅತ್ಥರಣಾದೀನಂ ಫಸ್ಸೋ ವಿಯ ಇತ್ಥಿಸಮ್ಫಸ್ಸೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮನೇ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೇಮೇ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ, ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದೀಹಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೨; ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೪೭) ನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಸುಣನ್ತಿ ವಾ, ತೇಹಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ…ಪೇ… ಅಲಞ್ಚ ಪನ ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸುತ್ವಾ ಅವದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಪುನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಥೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತತ್ರಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ, ಇತರೇಸಞ್ಚ ಅವಚನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಏವಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಪುನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಯಾವತತಿಯಂ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋ, ಅಥಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ಪುನ ಞತ್ತಿಯಾ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅರಿಟ್ಠಂ ಆರಬ್ಭ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ. ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮತಾ, ಸಮನುಭಾಸನಾ, ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಮನುಭಾಸನಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ತಥಾವಾದಿನಾತಿ ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿವಾದಿನಾ. ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅನುಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕತಓಸಾರಣಾ, ಸೋ ಓಸಾರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅನುಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಸ ನ ಕತೋ, ಅಯಂ ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತಾದಿಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಆಮಿಸಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಂವಸೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಹ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ನಾನೂಪಚಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗೇ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ ಬಹೂಪಿ ದದತೋ ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ವಾ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ವಿಚ್ಛಿನ್ದನೇ ಸತಿ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗೇ ಪದಾದೀಹಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ, ಸಂವಾಸೇ ಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ, ಸಹಸೇಯ್ಯಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಪನ್ನೇ ಇತರಸ್ಸ ನಿಪಜ್ಜನಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅರಿಟ್ಠೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭೋಸು ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ‘‘ಓಸಾರಿತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಕತಾನುಧಮ್ಮತಾ, ಜಾನನಾ, ಸಮ್ಭೋಗಾದಿಕರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಸಾಮಣೇರೋ. ಚರಾತಿ ಗಚ್ಛ. ಪಿರೇತಿ ಪರ ಅಮಾಮಕ. ವಿನಸ್ಸಾತಿ ನಸ್ಸ, ಯತ್ಥ ತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾನಾಸಿತನ್ತಿಏತ್ಥ ಸಂವಾಸನಾಸನಾ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಸನಾ. ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನಾದೀಸು ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಂವಾಸನಾಸನಾ ನಾಮ. ದೂಸಕೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ (ಪಾರಾ. ೬೬), ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾತಿ (ಚೂಳವ. ೧೯೩; ಪಾರಾ. ೩೮೪) ಅಯಂ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ನಾಮ. ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸ, ನ ಚೇವ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ ಅಪದಿಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೨೯) ಅಯಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ನಾಮ, ಅಯಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಥಾನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ. ಉಪಲಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಉಪಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀನಿ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ. ಸಮ್ಭೋಗಸಹಸೇಯ್ಯಾ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಆಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋಪೇತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಣ್ಟಕಸಮಣುದ್ದೇಸಉಪಲಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.