ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡೋ

೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಚನಕ್ಖಣೇಪಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಮುಸಾವಾದಭಣನೇ. ಭಣನಞ್ಚ ನಾಮ ಇಧ ಅಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಭೂತತಂ, ಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಅಭೂತತಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನಪ್ಪಯೋಗೋ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಈದಿಸೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಹತ್ಥಕಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನನಾದಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೨೨೦) ಪರಿಯಾಯೇನ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಭಣಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕೇವಲಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರತಾ, ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತೇನ ಯಮತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಪಯೋಗೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಓಮಸವಾದೇತಿ ಓವಿಜ್ಝನವಚನೇ, ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಆಬಾಧಲಿಙ್ಗಕಿಲೇಸಆಪತ್ತಿಅಕ್ಕೋಸೇಸು ಭೂತೇನ ವಾ ಅಭೂತೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಂ ವಾ ಅನಾಪನ್ನಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಾಚಾಯ ವಾ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ವಾ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನವಚನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಓಮಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತೇಹಿಯೇವ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೨೬) ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಚೋರೋಸಿ ಗಣ್ಠಿಭೇದಕೋಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಪದೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇಧ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನಕ್ಕೋಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ. ಅತ್ಥಧಮ್ಮಅನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾನಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ, ‘‘ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನಾ, ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ವೇದನಾ ಪನ ಇಧ ದುಕ್ಖಾತಿ.

ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುಪೇಸುಞ್ಞೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞೇ, ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುತ್ವಾ ವಚನಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಯೋ ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಉಪಸಂಹಟೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪೇಸುಞ್ಞಕರಣವಚನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪೇಸುಞ್ಞಉಪಸಂಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ವಚನೂಪಸಂಹಾರೇ ವಾ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಅಕ್ಕೋಸೂಪಸಂಹಾರೇ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಉಪಸಂಹಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇಧಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ. ನ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ, ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕೇವಲಂ ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ವದನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುತ್ವಾ ವಚನಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪಸಂಹರಣಂ, ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಅಞ್ಞತರತಾ, ತಸ್ಸ ವಿಜಾನನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಂ ಅನಾರುಳ್ಹಮ್ಪಿ ರಾಜೋವಾದತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಚತುಪರಿವತ್ತನನನ್ದೋಪನನ್ದಕುಲುಮ್ಪಸುತ್ತಮಗ್ಗಕಥಾದಿಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಮಾರುಳ್ಹಂ ತಿಪಿಟಕಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪದಂ ಪದಂ ವಾಚೇಯ್ಯ, ಪದಾನುಪದಅನ್ವಕ್ಖರಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಏಕೇಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತೇಸು ಪದಾದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂಕಞ್ಚಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅವಸೇಸಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪದಾದಿಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮವಾಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣೇ, ಸಜ್ಝಾಯಕರಣೇ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣೇ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಗನ್ಥಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಓಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಖಲಿತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವಚನೇ ಚ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಪದಸೋ ವಾಚನತಾ, ಏಕತೋ ಓಸಾಪನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾಪಿ. ಉತ್ತರಿದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ರತ್ತೀನಂ ಉಪರಿ. ಸಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಸೇನಾಸನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯೇನ ವಾ ಏಕಕ್ಖಣೇನ ವಾ ಏಕತೋ ನಿಪಜ್ಜನಂ. ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ವಿದಹೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಛದನಂ ಅನಾಹಚ್ಚ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇನ ಪಾಕಾರಾದಿನಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನಮಿಚ್ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಚೇಪಿ ಸತ್ತಭೂಮಿಕೋ ಪಾಸಾದೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಸತಗಬ್ಭಂ ವಾ ಚತುಸಾಲಂ, ಯೋ ತತ್ಥ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ ತಾದಿಸೇ ತೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ತಿಸ್ಸೋ ರತ್ತಿಯೋ ಸಯಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ನಿಪನ್ನೇ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ವಾ ಅಪಿಧಾಯ ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಪಠಮನಿಪನ್ನೋ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತೇ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ಉಭಿನ್ನಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಪ್ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೧) ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ವುತ್ತೋ.

ಆಳವಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಉತ್ತರಿದಿರತ್ತತಿರತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪದ್ಧಚ್ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಊನಕದಿರತ್ತತಿರತ್ತಂ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ತತಿಯಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಾರುಣಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಸಬ್ಬಾಪರಿಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ನಿಪನ್ನೇ ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಸೇನಾಸನಂ, ತತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ನಿಪಜ್ಜನಂ, ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಮಾತುಗಾಮೇನಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಾಯಪಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ. ದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪಾ ಪನ ಯಕ್ಖಿಪೇತಿಯೋ ಪಣ್ಡಕೋ ಮೇಥುನವತ್ಥುಭೂತಾ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಿತ್ಥಿಯೋ ಇಧ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದಾ, ತತ್ರ ಹಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಆಪತ್ತಿ, ಇಧ ಪನ ಪಠಮದಿವಸೇಪೀತಿ.

ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಉತ್ತರಿಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀತಿಏತ್ಥ ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ ಏಕಾ ವಾಚಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾಚಾಪಮಾಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಧಮ್ಮಂ ವಾ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹೇನಾತಿ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸೇನ. ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಪನ ಯಕ್ಖೇನ ವಾ ಪೇತೇನ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞುಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಛನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಉಪರಿ ಪದಾದಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪದಾದಿಗಣನಾಯ, ಬಹೂನಂ ದೇಸಯತೋ ಮಾತುಗಾಮಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಮಾತುಗಾಮೇ ಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ಯಕ್ಖಿಪೇತಿಪಣ್ಡಕಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹತಿರಚ್ಛಾನಿತ್ಥೀನಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಛಹಿ ವಾಚಾಹಿ, ತತೋ ವಾ ಓರಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಪುರಿಸೇ ಸತಿ, ಸಯಂ ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ, ಪುನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸಯತೋ, ‘‘ದೀಘನಿಕಾಯೋ ನಾಮ ಭನ್ತೇ ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಪುಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದೀಘನಿಕಾಯಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಮಾತುಗಾಮೇ ಸುಣನ್ತೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಛನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಇರಿಯಾಪಥಪರಿವತ್ತಾಭಾವೋ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸಾಭಾವೋ, ಅಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನೇವ, ಕೇವಲಂ ಇಧ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ಹೋತೀತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಝಾಯೀನಞ್ಚೇವ ಅರಿಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ. ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚಯತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ತೇಸಂ ಭೂತಾರೋಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮಂ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ಸೋ ಅನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಝಾನಲಾಭೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅರಿಯೋ’’ತಿ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ತಮತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ನೋ ಚೇ ಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಆರೋಚಿತಂ ಪನ ಜಾನಾತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ತಥಾರೂಪೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚಯತೋ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅರಿಯಾನಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದಿಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭೂತತಾ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇಹಿ ದ್ವಿಚಿತ್ತಂ, ಸುಖಮಜ್ಝತ್ತವೇದನಾಹಿ ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ.

ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಇಧ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘೋ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರತ್ಥಾಯ ಆಪತ್ತೀನಞ್ಚ ಕುಲಾನಞ್ಚ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಅಯಥಾಕತಿಕಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಚಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಆರೋಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅವಸೇಸೇ ಛ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ವಾ ಇತರಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ವತ್ಥುಮತ್ತಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಮತ್ತಂ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸವತ್ಥುಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ವೇದನಾ ಪನ ಇಧ ದುಕ್ಖಾಯೇವಾತಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಪಥವಿನ್ತಿ ದುವಿಧಾ ಪಥವೀ ಜಾತಪಥವೀ ಅಜಾತಪಥವೀತಿ. ತತ್ಥ ಜಾತಪಥವೀ ಸುದ್ಧಮಿಸ್ಸಪುಞ್ಜವಸೇನ ತಿವಿಧಾ, ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಪಥವೀ ನಾಮ ಪಕತಿಯಾ ಸುದ್ಧಪಂಸು ವಾ ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ ವಾ. ಮಿಸ್ಸಪಥವೀ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಪಂಸುತೋ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾತೋ ವಾ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಕಥಲಮರುಮ್ಬವಾಲುಕಾಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ತತಿಯಭಾಗೋ ಹೋತಿ. ಪುಞ್ಜಪಥವೀ ನಾಮ ‘‘ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸಂ ಓವಟ್ಠೋ ಪಂಸುಪುಞ್ಜೋ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೋ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೮೬) ವುತ್ತಂ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಪನ ಮಿಸ್ಸಕಪುಞ್ಜೋಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಠಿತಸುಖುಮರಜಮ್ಪಿ ಚ ದೇವೇ ಫುಸಾಯನ್ತೇ ಸಕಿಂ ತಿನ್ತಂ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ತಿನ್ತೋಕಾಸೋ ಪುಞ್ಜಪಥವಿಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಿವಿಧಾಪಿ ಚೇಸಾ ಪಥವೀ ಉದ್ಧನಪತ್ತಪಚನಾದಿವಸೇನ ವಾ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಅದಡ್ಢಾ ‘ಜಾತಪಥವೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ದಡ್ಢಾ ಪನ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕತರಪಾಸಾಣಾದಿಮಿಸ್ಸಾ ವಾ ಅಜಾತಪಥವೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಸುದ್ಧಪಾಸಾಣಾದಿಭೇದಾಯ. ತತ್ಥ ಯಾ ‘ಜಾತಪಥವೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಅಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವೀ. ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಏವರೂಪಂ ಪಥವಿಂ ಸಯಂ ಖಣತಿ, ಖಣನಭೇದನವಿಲೇಖನಪಚನಾದೀಹಿ ವಿಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಯೋ ಪನ ಖಣಾಪೇತಿ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಕೋಪಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ಇಮಂ ಪದೇಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಥವಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಖಣ, ಭಿನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೇ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಖಣನ್ತೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಚೇ ಇತರೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಣಾಪೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪಥವಿಖಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಪಥವಿಯಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಪಥವಿಯಾ ಪಥವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಓಕಾಸಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣ, ಆವಾಟಂ ಖಣ, ಕನ್ದಂ ಖಣಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಆತಪೇನ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಫಲಿತಕದ್ದಮಂ ವಾ ಗೋಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿಯಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತಿತನದಿತಟಂ ವಾ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ನಙ್ಗಲಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡನ್ತಿಏವಮಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಅಜಾತಪಥವಿಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಆವಾಟಂ ಜಾನ, ಮತ್ತಿಕಂ ದೇಹಿ, ಮತ್ತಿಕಂ ಆಹರ, ಪಂಸುನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಮತ್ತಿಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ರುಕ್ಖಾದಿಪವಟ್ಟನೇನ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ, ಅಸತಿಯಾ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ವಿಲೇಖನ್ತಸ್ಸ, ಜಾತಪಥವಿಭಾವಂ ವಾ, ‘‘ಖಣಾಮಿ ವಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಜಾತಪಥವೀ, ಪಥವಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಖಣನಖಣಾಪನಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಅಹೇಸುಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಾ, ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮೋತಿ ರಾಸಿ, ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋ, ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ, ಪತಿಟ್ಠಿತಹರಿತತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾತಬ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾತಬ್ಯತಾ, ಛೇದನಭೇದನಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸಂ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಹೇತು ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಥವಿಉದಕಪಾಕಾರಾದೀಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಜಾತಂ ಅಸುಕ್ಖಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಅತಿಸುಖುಮತಿಣಮ್ಪಿ ಸಾಸಪಬೀಜಕಸೇವಾಲಮ್ಪಿ ಉದ್ಧರಣಚ್ಛೇದನವಿಜ್ಝನಾದೀಹಿ ವಿಕೋಪೇತಿ ವಾ ಪಥವಿಖಣನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಕೋಪಾಪೇತಿ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ರುಕ್ಖಛಿನ್ದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಮೂಲಬೀಜಖನ್ಧಬೀಜಫಲುಬೀಜಅಗ್ಗಬೀಜಬೀಜಬೀಜಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ರಾಸಿಕತಂ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮೂಲಮತ್ತಂ ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಅಙ್ಕುರಮತ್ತಂ ವಾ ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ಯಾವ ಅಙ್ಕುರೋ ಹರಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ತಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ. ಉಭಯತ್ಥ ಪನ ಅತಥಾಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದ, ವಲ್ಲಿಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಜಾನ, ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ಪನ ಬೀಜಜಾತಂ ಪುನ ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಕಾರೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನಮ್ಪಿ ಕತಂ ಹೋತಿ.

ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ನಖೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಏಕದೇಸೇ ಫುಸನ್ತೇನ ‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸತ್ಥೇನ ಕರೋನ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ತಿಖಿಣಸತ್ಥಸ್ಸ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿನಖಚ್ಛೇದನಾದೀನಮ್ಪಿ ತುಣ್ಡೇನ ವಾ ಧಾರಾಯ ವಾ ವೇಧಂ ವಾ ಛೇದಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನಖೇನ ಕರೋನ್ತೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ಖುರೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಪೂತಿನಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ವಾ ನಖೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹಟೇನಾಪಿ ಸತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ಬೀಜಾನಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ತೋ ರಾಸಿ, ರುಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧಂ, ಉಚ್ಛೂನಂ ವಾ ಮಹಾಭಾರೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವಾ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ವಾ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಉಚ್ಛುಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬದ್ಧಂ ದಾರುಕಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಯಾಯ ವಲ್ಲಿಯಾ ಭಾರೋ ಬದ್ಧೋ, ತಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ಮರಿಚಪಕ್ಕಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಆಹರನ್ತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇಪಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥೇ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ತಿಲತಣ್ಡುಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಾಗುಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಏಕೇಕಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಪಿಟ್ಠಫಲಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ಮಿಞ್ಜಂ ಕಟಾಹಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚರತಿ, ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಚೇ, ಕಟಾಹೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಪನ ಫಲಂ ತರುಣಂ ಹೋತಿ ಅಬೀಜಂ ಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಂ ಬೀಜಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಭೂತಗಾಮೋ, ಭೂತಗಾಮಸಞ್ಞಿತಾ, ವಿಕೋಪನಂ ವಾ ವಿಕೋಪಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಥವಿಖಣನಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಯಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಿನಯಧರೋ ಪುಚ್ಛತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕೋ, ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ವಿಹೇಸತೀತಿ ವಿಹೇಸಕೋ, ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಿಹೇಸಕೇ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ತಂ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಂ ಛಾದೇನ್ತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಯೋ ಚ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಸೇತಿ, ತೇಸಂ ಯಂ ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞವಾದಕಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ವಿಹೇಸಕಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕತೇ ಪುನ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನಾರೋಪಿತೇ ಪನ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಾ ವಿಹೇಸಕೇ ವಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತೋ, ಗೇಲಞ್ಞೇನ ವಾ, ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಾ ವಗ್ಗೇನ ವಾ ನಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಆರೋಪಿತತಾ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ವತ್ಥುನಾ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನತಾ, ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಂ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ, ದುಕ್ಖವೇದನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ.

ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಯೇನ ವಚನೇನ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾದಿಭೇದಂ ತಸ್ಸ ಅಯಸಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತಿ, ಅವಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ವಚನಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ. ಯೇನ ಚ ತಥೇವ ವದನ್ತಾ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತಂ ಖಿಯ್ಯನಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕೇ ಖಿಯ್ಯನಕೇ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಯಸಕಾಮತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವದನ್ತೋ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ ವಾ ಖಿಯ್ಯತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ.

ರಾಜಗಹೇ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉಜ್ಝಾಪನಖಿಯ್ಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಯಂ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ತಥಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಚ ಅವಣ್ಣಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಪಕತಿಯಾವ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಕರೋನ್ತಂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಖಿಯ್ಯನ್ತಸ್ಸ ವಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಮತತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅಗತಿಗಮನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾ, ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಉಜ್ಝಾಪನಂ ವಾ ಖಿಯ್ಯನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನಮೇವಾತಿ.

ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ. ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಯೋಕೋಚಿ ಮಞ್ಚಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಞ್ಚೋಯೇವ, ಪೀಠೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪನ ಚೋಳೇನ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನ ವಾ ಛವಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಂ ತಾಲೀಸಪತ್ತಞ್ಚ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಲೋಮಪಣ್ಣತಿಣವಾಕಚೋಳೇಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಭಿಸೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಮ್ಪಿ ನಿಪಜ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ. ಕೋಚ್ಛಂ ಪನ ವಾಕಉಸೀರಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಮಯಂ ಅನ್ತೋ ಸಂವೇಲ್ಲಿತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ವಿತ್ಥತಂ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸೀಹಚಮ್ಮಾದಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ. ಸೇನಾಸನಞ್ಹಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಞಿತಾ ಅಟ್ಠ ಮಾಸಾ, ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರೇಸು ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸು ಸಚೇಪಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ. ತಥಾಪಿ ಪಕತಿಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಚ ಓವಸ್ಸಕಮಣ್ಡಪೇ ಚ ಸನ್ಥರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಹೇಮನ್ತೇ ವಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಗಿಮ್ಹೇ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಗತವಲಾಹಕಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ನಭಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಕಾಕಾದೀನಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪನ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇತಿ ಯತ್ಥ ಚ ಯದಾ ಚ ಸನ್ಥರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮಿಧ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸಙ್ಖಮೇವ ಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥತಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಾವ ಸೋ ತತ್ಥ ನ ನಿಸೀದತಿ, ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಭಣತಿ, ತಾವ ಸನ್ಥಾರಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ. ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ. ಏತದೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಥಾರಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಯಾವ ಆಣಾಪಕೋ ತತ್ಥ ನ ನಿಸೀದತಿ, ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಭಣತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸನ್ಥರಾಪಿತೇ ವಾ ಪಕತಿಸನ್ಥತೇ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಿಸೀದತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ಥರಾಪಿತನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ನೇವ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ನ ಠಪೇಯ್ಯ, ಪರೇನ ವಾ ತಥಾ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ. ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಲಿಬೋಧಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ತಸ್ಸ ಅನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಠಿತೋ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಥತಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಚಿಮಿಲಿಕಂ ವಾ ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ವಾ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ವಾ ತಟ್ಟಿಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡಂ ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನಂ ವಾ ಫಲಕಪೀಠಂ ವಾ ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಾಧಾರಕಮ್ಪಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಆರಞ್ಞಕೇನ ಪನ ಅಸತಿ ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಸಬ್ಬಂ ರುಕ್ಖೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾಪಿ ಯಥಾ ವಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೇನ ಪನ ಚೀವರಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕೇ, ಉದ್ಧರಣಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಗಮನೇ, ಓತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛತೋ, ವುಡ್ಢತರಾ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ಅಮನುಸ್ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದತಿ, ಕೋಚಿ ಇಸ್ಸರೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೀಹಾದಯೋ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏವಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪಲಿಬುದ್ಧೇ ವಾ ಸೇನಾಸನೇ, ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಕರಾಸು ಆಪದಾಸು ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಿಕತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ದೇಸೇ ಸನ್ಥರಣಂ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪನಂ ವಾ, ಅಪಲಿಬುದ್ಧತಾ, ಆಪದಾಯ ಅಭಾವೋ, ನಿರಪೇಕ್ಖತಾ, ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಹಾರೇತಿ ಗಬ್ಭೇ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವುತ್ತಸೇನಾಸನೇ. ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಭಿಸೀ ಚಿಮಿಲಿಕಾ ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ತಟ್ಟಿಕಾ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡೋ ನಿಸೀದನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಿಮಿಲಿಕಾ ನಾಮ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾ. ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ. ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ, ಅಸತಿ ಸುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ ಕಟಸಾರಕಾದಿ ವಿಕತಿ. ತಟ್ಟಿಕಾ ನಾಮ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತತಟ್ಟಿಕಾ. ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡೋ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚಮ್ಮಂ, ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಞ್ಹಿ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ, ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ. ಇತಿ ಇಮಾಸು ದಸಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ದಿಸಂಗಮಿಕೋ ಯಥಾ ಠಪಿತಂ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಠಪನವಸೇನ ನೇವ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯ, ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಉಪಚಿಕಾಸಙ್ಕಾ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಬಹಿ ಆಸನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ವಾ ಅಪರಿಚ್ಛನ್ನಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾಪಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಭೂತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ, ಮಞ್ಚಪೀಠಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ವಾ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಉದ್ಧರಣಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕೇ, ಉದ್ಧರಣಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಮನೇ, ಯೋ ಚ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ನದಿಪಾರಂ ವಾ ಗಾಮನ್ತರಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥಸ್ಸ ಗಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಕಞ್ಚಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಾ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ನದಿಪೂರರಾಜಚೋರಾದೀಸು ವಾ ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತುಂ, ತಸ್ಸ ಚ, ಆಪದಾಸು ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸೇಯ್ಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಸಙ್ಘಿಕತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರಣಂ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪನಂ ವಾ, ಅಪಲಿಬುದ್ಧತಾ, ಆಪದಾಯ ಅಭಾವೋ, ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ದಿಸಾಪಕ್ಕಮನಂ, ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ.

ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ವುಡ್ಢೋ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ‘ಗಿಲಾನೋ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ‘ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ’ತಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೨೧) ವುತ್ತಂ. ವುಡ್ಢೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢತಾಯ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ, ಗಿಲಾನೋ ಗಿಲಾನತಾಯ, ಸಙ್ಘೋ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕವಿನಯಧರಗಣವಾಚಕಾಚರಿಯಾನಂ ವಾ ಬಹೂಪಕಾರತಂ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಧುವವಾಸತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ. ಪುಬ್ಬುಪಗತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಂ ಉಪಗತಂ. ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಪಚಾರಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ತಾವ ಮಹಲ್ಲಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸಮನ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಉಪಚಾರೋ, ಖುದ್ದಕೇ ಯತೋ ಪಹೋತಿ, ತತೋ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ ಯಾವ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪೀಠತೋ ಯಾವ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಉಪಚಾರೋ. ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬಾಧಂ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಚಾರೇ ದಸಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸನ್ಥರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತತ್ಥ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದ್ವೇಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅನುಪಖಜ್ಜ ಸೇಯ್ಯಕಪ್ಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತೂಪಚಾರತೋ ವಾ ಬಹಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾದಿಕೇ ವಾ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ವಾ, ಸನ್ಥರಣಸನ್ಥರಾಪನೇಸುಪಿ ನಿಸಜ್ಜಸಯನೇಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅತ್ತನೋ ವಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕೇ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ಚ ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಸೀತುಣ್ಹಪೀಳಿತೋ ವಾ ಪವಿಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ, ಆಪದಾಸು ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತಾ, ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಭಾವಜಾನನಂ, ಸಮ್ಬಾಧೇತುಕಾಮತಾ, ಉಪಚಾರೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನಮೇವಾತಿ.

ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಕುಪಿತೋತಿ ಕುದ್ಧೋ. ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ನಿಕ್ಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಅನೇಕಭೂಮಕಾ ಪಾಸಾದಾ, ಅನೇಕಕೋಟ್ಠಕಾನಿ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಾನಿ, ತಾದಿಸೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಪಯೋಗೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಾನಾಪಯೋಗೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಹತ್ಥೇನ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘ನಿಕ್ಖಮಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾ’ತಿ ಆಣತ್ತಮತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಬಹುಕೇಪಿ ದ್ವಾರೇ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಇತರಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಹೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಯಾವ ಮಹಾದ್ವಾರಂ, ತಾವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆಣತ್ತೋ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಙ್ಘಿಕಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ

ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾದಿಕಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರಾ ತಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾ ವಿಹಾರಾ ವಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರಾ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಸಮ್ಬದ್ಧೇಸು ಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಪರಿಕ್ಖಾರಗಣನಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ವಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋಪಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನೇ ವಾ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ, ನ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಅವಿಹಾರಿಕಾನಂ, ತೇಸಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ ಚ, ಸಯಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೋ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಭಾವಾದಿವಿನಿಮುತ್ತತಾ, ಕೋಪೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಂ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾತಿ ಉಪರಿ ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾಯ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ ತಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ, ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೩೧) ವುತ್ತಂ. ಆಹಚ್ಚಪಾದಕನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವೇಸಿತಪಾದಕಂ. ಅಭಿನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ ವಾ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಪದಸೋಭಣತ್ಥೇ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾಯ ವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯಾವ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಹಿ ತುಲಾಹಿ ಸೀಸಂ ನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಉಚ್ಚಾಯ ತುಲಾನಂ ಉಪರಿ ಠಪಿತೇ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕಂ ಮಞ್ಚಂ ಪೀಠಂ ಸಹಸಾ ಅಭಿನಿಸೀದನಅಭಿನಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅತ್ತನೋ ವಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕೇ ವಿಹಾರೇ, ಅವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾ, ಸೀಸಘಟ್ಟಾಯ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ಉಪರಿತಲಂ ವಾ ಪದರಸಞ್ಚಿತಂ ಸುಧಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಾ, ತತ್ಥ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ಚೇ ತಸ್ಮಿಂ ವೇಹಾಸಟ್ಠೇಪಿ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ಠಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾ ಲಗ್ಗತಿ ವಾ, ಯಸ್ಸ ಚ ಪಟಾಣೀ ದಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಪಾದಸೀಸಾನಂ ಉಪರಿ ಆಣೀ ಪವೇಸಿತಾ, ತತ್ಥ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಙ್ಘಿಕೋ ವಿಹಾರೋ, ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ ವೇಹಾಸಕುಟಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಸಪರಿಭೋಗಂ, ಅಪಟಾಣಿದಿನ್ನೇ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲ್ಲಿತ್ತಂ. ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾತಿಏತ್ಥ ದ್ವಾರಕೋಸೋ ನಾಮ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ಪದೇಸೋ. ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಸಕವಾಟಕಸ್ಸ ದ್ವಾರಬನ್ಧಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಲಭಾವತ್ಥಾಯ. ಕವಾಟಞ್ಹಿ ಲಹುಪರಿವತ್ತಕಂ ವಿವರಣಕಾಲೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಆಹನತಿ, ಪಿದಹನಕಾಲೇ ದ್ವಾರಬನ್ಧಂ. ತೇನ ಆಹನೇನ ಭಿತ್ತಿ ಕಮ್ಪತಿ, ತತೋ ಮತ್ತಿಕಾ ಚಲತಿ, ಚಲಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಾ ವಾ ಹೋತಿ ಪತತಿ ವಾ, ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನೇವ ಮಾತಿಕಾಯಂ, ನ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇಸಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲೇಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೩೪) ಅಧಿಕಾರತೋ ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮಾಯಾತಿಏತ್ಥ ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ವಿವರಣಕಾಲೇ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಭಿತ್ತಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪಹರನ್ತಿ, ಉಪಚಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೋ ಓಕಾಸೋ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ಲೇಪಕಮ್ಮೇ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಛದನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಛದನಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯಂ, ಪರಿಯಾಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಪರಿಕ್ಖೇಪದ್ವಯಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪತ್ತಯಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇ ಠಿತೇನಾತಿ ಅಹರಿತೇ ಠಿತೇನ. ಹರಿತನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾದಿಭೇದಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ, ಮುಗ್ಗಮಾಸತಿಲಕುಲತ್ಥಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಾದಿಭೇದಞ್ಚ ಅಪರಣ್ಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ನ ತಾವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಸ್ಸೇ ಪನ ಪತಿತೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಹರಿತಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಸ್ಸ ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಥೂಪಿಕಾಯ ವಾ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ಛದನಮುಖವಟ್ಟಿಅನ್ತೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಠಿತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಠಿತೋ ತಂ ಉಪರಿ ನಿಸಿನ್ನಕಂ ತಥೇವ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಹರಿತೇಪಿ ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ಉಪರಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಹಿ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ, ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ಪಣ್ಣಗಣನಾಯ ಚೇವ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪನಲೇಪಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸೇತವಣ್ಣಾದಿಕರಣೇ, ದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ವಾ ಊನಕದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ವಾ, ಲೇಣಗುಹಾತಿಣಕುಟಿಕಾದೀಸು, ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ, ವಾಸಾಗಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರತಾ, ಅತ್ತನೋ ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಉತ್ತರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ.

ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಜಾನನ್ತೋ. ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ತೇನ ಉದಕೇನ ಸಯಂ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಧಾರಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಘಟೇ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ, ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಮಾತಿಕಂ ಪಮುಖಂ ಕರೋತಿ, ದಿವಸಮ್ಪಿ ಸನ್ದತು, ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತೋ ನೇನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಬಹುಕಮ್ಪಿ ತಿಣಪಣ್ಣಸಾಖಾದಿಂ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ, ಏಕೇಕಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಇದಞ್ಚ ಯಂ ಏವಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನೇ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಆವಿಲಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಪಾಣಕಾ ಮರನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಮಹಾಉದಕಂ. ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಏಕಾಣತ್ತಿಯಾ ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಸಿಞ್ಚತು, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಸಿಞ್ಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅಪ್ಪಾಣಕೇ ಸಪ್ಪಾಣಕಸಞ್ಞಿನೋ, ಉಭೋಸು ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಪ್ಪಾಣಕಸಞ್ಞಿನೋ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ವಾ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉದಕಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಣಕತಾ, ‘‘ಸಿಞ್ಚನೇನ ಪಾಣಕಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನಂ, ತಞ್ಚ ಉದಕಂ ತಾದಿಸಮೇವ, ವಿನಾ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ತಿಣಾದೀನಂ ಸಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಓವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಓವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸಮ್ಮತೋತಿ ಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಗವತಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ (ಪಾಚಿ. ೧೪೬) ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಾಯ ಅಸಮ್ಮತೋ. ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಸತೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ತದಹುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆದಿಕೇ (ಚೂಳವ. ೪೦೩) ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಓವಾದವಸೇನ ಓಸಾರೇನ್ತೋ ಓವದೇಯ್ಯ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಓವಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಓವದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಮತ್ತಂ ವಾ ಓವದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಮ್ಮತಸ್ಸಾಪಿ ತಞ್ಚೇ ಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ ವಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಓವದತೋ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಥಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ ಚಾತಿ ನವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಸಮಗ್ಗೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇನ ವಾತಿ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ. ಸಚೇ ಪನ ತಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಮಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಸಞ್ಞೀ ಓವದತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೫೧) ಇದಂ ಅವಸಾನಪದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಸತ್ತರಸ ದುಕ್ಕಟಾನಿ, ‘‘ಸಮಗ್ಗಮ್ಹಾಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಂ, ‘‘ವಗ್ಗಮ್ಹಾಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಓವಾದಞ್ಚ ಅನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಸಮಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಸಞ್ಞೀ ಓವದತಿ, ಗರುಧಮ್ಮಪಾಳಿಂ ಉದ್ದೇಸಂ ದೇತಿ, ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ದೇತಿ, ‘‘ಓಸಾರೇಹಿ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಓಸಾರೇತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಕಥೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸುಣಮಾನಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಭಣತಿ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ವಾ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ವಾ ಭಣತಿ, ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಸಮ್ಮತತಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಓವಾದವಸೇನ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಭಣನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಓವದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಉದ್ದೇಸಾದಿನಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸೂರಿಯತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಓವದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏಕರತ್ತಂ ವಸನಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ. ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಇಧ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ಓವದನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಅಸಮ್ಮತೋ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೂರಿಯೇಪಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಓವದತಿ, ತೀಣಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಓವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದ್ವೇ ಏವ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮ್ಮತತ್ತಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಗರುಧಮ್ಮೋವಾದಮೂಲಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನತ್ಥಿ. ಗಿಲಾನಾತಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಓವಾದಾಯ ವಾ ಸಂವಾಸಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಂ.

ಸಕ್ಕೇಸು ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಓವದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ, ಇತರಂ ಅಞ್ಞೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಮಯೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ, ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಉದ್ದೇಸಾದಿನಯೇನ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸ್ಸಯೂಪಗಮನಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ಓವದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ಹೋತೀತಿ.

ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಆಮಿಸಹೇತೂತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಹೇತು. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಮತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವರೂಪೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಆಮಿಸಹೇತು ಓವದನ್ತೀ’’ತಿ ಭಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅಸಮ್ಮತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಏವಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇ ಸಮ್ಮುತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಸಣ್ಠಿತೋ, ಅಯಂ ಸಮ್ಮತೋ ನಾಮ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಪಕತಿಯಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಓವದನ್ತಂ ಪನ ಏವಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ಅನಾಮಿಸನ್ತರತಾ, ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಭಣನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನಮೇವಾತಿ.

ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಚೀವರದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಕಥಾಮಗ್ಗೋ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ರ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ, ಇಧ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ, ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಚೀವರನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಂ. ಸಿಬ್ಬೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ ಸೂಚಿಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ನೀಹರಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಕಿಂ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ‘ಸಿಬ್ಬಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ‘‘ಯಂ ಏತ್ಥ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತವ ಭಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಆರಾಪಥೇ ಆರಾಪಥೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿಪಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಞ್ಞಂ ಥವಿಕಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ, ಞಾತಿಕಾಯ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರೀನಞ್ಚ ಚೀವರಮ್ಪಿ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕತಾ, ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಸಿಬ್ಬನಂ ವಾ ಸಿಬ್ಬಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ, ಗಮನಕಾಲೇ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏಕಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಏಕತೋ ವಾ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ. ಸತ್ಥಗಮನೀಯೋತಿ ಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತಬ್ಬೋ, ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿದಹನಪಚ್ಚಯಾ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ. ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಅನ್ತರಾರಾಮಂ ಆಸನಸಾಲಂ ತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಞ್ಚ ಸೇಸಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ’’ತಿ ನಿಯಮಿತಂ ಕಾಲಂ ವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಅಕತ್ವಾ, ದ್ವಾರವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಪನ ಮಗ್ಗವಿಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಕತ್ವಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಆಸನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಠಪಿತಂ ಉಪಚಾರಂ ನ ಓಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಠಮಪಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತಿ ಗಾಮೂಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪನ ಗಾಮೇ ಅಸತಿ ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಸಂವಿದಹಿತೇ ಸಂವಿದಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಯೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಸಂವಿದಹನ್ತಿಯಾ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನಾವ ಸಂವಿದಹತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಮಯೇ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಅತ್ತನಾ ಅಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ, ವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ವಾ, ಆಪದಾಸು ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಅವಿಸಙ್ಕೇತತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅನಾಪದಾ, ಗಾಮನ್ತರೋಕ್ಕಮನಂ ವಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೋ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾದೀಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾತುಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಕೀಳಾಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ, ಅಭಿರುಹನಕಾಲೇ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದ್ಧಂಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ಕೀಳಾವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ನದಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ. ಅಧೋಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ತಥೇವ ಅಧೋ ಅನುಸೋತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ. ಯಂ ಪನ ತಿತ್ಥಪ್ಪಟಿಪಾದನತ್ಥಂ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಹರನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾಯಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ಯಾ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಗಾಮಕತೀರಪಸ್ಸೇನ ಗಮನಕಾಲೇ ಗಾಮನ್ತರಗಣನಾಯ, ಅಗಾಮಕತೀರಪಸ್ಸೇನ ವಾ ಯೋಜನವಿತ್ಥತಾಯ ನದಿಯಾ ಮಜ್ಝೇನ ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಮುದ್ದೇ ಪನ ಯಥಾಸುಖಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನಾವಾಭಿರುಹನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪಾಚಿತಂ, ನೇವ ತಸ್ಸ ನಾತ್ತನೋ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ದೇಥ ಅಯ್ಯಸ್ಸ, ಕರೋಥ ಅಯ್ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾರಮ್ಭೋತಿ ಸಮಾರದ್ಧಂ, ಪಟಿಯಾದಿತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಗಿಹೀನಂ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪಾಚನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಠಮತರಂಯೇವ ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಗಿಹೀನಂ ಪಟಿಯಾದಿತಭತ್ತಂ, ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ವಾ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಜಾನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಜ್ಝೋಹರಣಗಣನಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ.

ರಾಜಗಹೇ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತಪಿಣ್ಡಪಾತಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಅಪರಿಪಾಚಿತೇ ಪರಿಪಾಚಿತಸಞ್ಞಿನೋ, ಉಭಯತ್ಥ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭಯತ್ಥ ಅಪರಿಪಾಚಿತಸಞ್ಞಿನೋ, ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭೇ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಾದೀಹಿ ಪರಿಪಾಚಿತೇ, ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪಾಚಿತತಾ, ಪರಿಪಾಚಿತಭಾವಜಾನನಂ, ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾಭಾವೋ, ಓದನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರತಾ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಅಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ದುತಿಯಅನಿಯತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದುತಿಯಅನಿಯತೇನ ಚ ಉಪರಿ ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ.

ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಓವಾದವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ

೧. ಆವಸಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಭೋಜನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಗಿಲಾನೇನಾತಿ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ. ಏಕೋತಿ ಏಕದಿವಸಿಕೋ. ಆವಸಥಪಿಣ್ಡೋತಿ ‘‘ಇಮೇಸಂ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಂ ವಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಪಾಸಣ್ಡಂ ವಾ, ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಭತ್ತಂ ವಾ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಸಾಲಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಞ್ಞಕಾಮೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭೋಜನಂ. ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಏಕಕುಲೇನ ವಾ ನಾನಾಕುಲೇಹಿ ವಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ, ನಾನಾಠಾನೇಸು ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕಸ್ಮಿಂ, ಸ್ವೇ ಏಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಯತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕದಿವಸಮೇವ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅನುವಸಿತ್ವಾ ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಗಿಲಾನೇನಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿನೋ, ಯೋ ಚ ಸಕಿಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕದಿವಸಂ, ಗತಟ್ಠಾನೇ ಏಕದಿವಸಂ, ಪಚ್ಚಾಗನ್ತೋಪಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕದಿವಸಂ, ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಏಕದಿವಸಂ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದವೇನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಖೇಮಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನ ಏಕದಿವಸಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮಿಕಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಯೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಅಞ್ಞಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆವಸಥಪಿಣ್ಡತಾ, ಅಗಿಲಾನತಾ, ಅನುವಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಆವಸಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಗಣಭೋಜನೇತಿ ಗಣಸ್ಸ ಭೋಜನೇ. ಇಧ ಚ ಗಣೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತತುತ್ತರಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇಸಂ ನಿಮನ್ತನತೋ ವಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ವಾ ಲದ್ಧೇ ಓದನಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಭೋಜನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಸಚೇ ಹಿ ಕೋಚಿ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವೇವಚನೇನ ವಾ ಭಾಸನ್ತರೇನ ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಓದನೇನ ನಿಮನ್ತೇಮಿ, ಓದನಂ ಮೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ, ತೇ ಚೇ ಏವಂ ಏಕತೋ ವಾ ನಾನಾತೋ ವಾ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಏಕತೋ ವಾ ನಾನಾತೋ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಏಕತೋ ವಾ ನಾನಾತೋ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಸಚೇ ಓದನಾದೀನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಾ ನಾನಾತೋ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಗಣಭೋಜನಮೇವ. ತಸ್ಸ ದುವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಏವಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಗಿಲಾನಸಮಯಾದೀಸು ಯದಾ ಪಾದಾನಮ್ಪಿ ಫಲಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ, ಅಯಂ ಗಿಲಾನಸಮಯೋ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ಇತರೇಸಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋತಿ ಅಯಂ ಚೀವರದಾನಸಮಯೋ. ಯದಾ ಯೋ ಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ. ಯದಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ವಾ ಹೋತಿ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಗತೋ ವಾ, ಅಯಂ ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯೋ. ನಾವಾಭಿರುಹನಸಮಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯದಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಮಹಾಸಮಯೋ. ಯದಾ ಯೋಕೋಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ, ಅಯಂ ಸಮಣಭತ್ತಸಮಯೋ, ಏತೇಸು ಸಮಯೇಸು ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ರಾಜಗಹೇ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸತ್ತವಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಗಣಭೋಜನೇ ಗಣಭೋಜನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ನಗಣಭೋಜನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ, ಯೇ ಚ ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಬಹೂನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ, ನಿಚ್ಚಭತ್ತಿಕಾದೀಸು, ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಗಣಭೋಜನತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನೇತಿ ಗಣಭೋಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಯೇನ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನೇ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೨೬) ವಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಾ ಪಠಮನಿಮನ್ತನಂ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಮನ್ತಿತಕುಲೇ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖತೋ ಏಕಸಿತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಮಯಾ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ.

ವೇಸಾಲಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಮನ್ತಿತಭೋಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ತಿವಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪರಿವಾರೇ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೮೬) ವುತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಪರಮ್ಪರಭೋಜನೇ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ನಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ, ಯೋ ಚ ಸಮಯೇ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಏಕಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ವಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ನಿಮನ್ತನಾನಿ ಏಕತೋ ವಾ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ನಿಮನ್ತನಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಸಕಲೇನ ಗಾಮೇನ ವಾ ಪೂಗೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ ತೇಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಭುಞ್ಜತಿ, ನಿಮನ್ತಿಯಮಾನೋ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಭತ್ತಿಕಾದೀಸು, ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಪೂವೇಹೀತಿ ಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತೇಹಿ ಅತಿರಸಕಮೋದಕಸಕ್ಖಲಿಕಾದೀಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಖಜ್ಜಕೇಹಿ. ಮನ್ಥೇಹೀತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಸತ್ತುತಿಲತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ. ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಪತ್ತಪೂರಾ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ಸಚೇಪಿ ತತಿಯಂ ಪತ್ತಂ ಥೂಪೀಕತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖತೋ ಉಪರಿಟ್ಠಿತಪೂವಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನ ದ್ವೇ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಬಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಾ ದ್ವೇ ಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹಿತಾ, ತ್ವಂ ಏಕಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಂ ಆಗತೇನ ದ್ವೇ ಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹಿತಾ, ಮಯಾ ಏಕೋ ಗಹಿತೋ, ತ್ವಂ ಮಾ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಪಠಮಂ ಏಕೋ ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪರಮ್ಪರಾರೋಚನೇ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇನ ಪನ ಸಯಮೇವ ತಯೋ ಗಹಿತಾ, ತೇನ ಅಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ತತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ಸಬ್ಬಾಸನ್ನಂ ಆಸನಸಾಲಂ ವಾ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ನಿಬದ್ಧಂ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಪತ್ತಪೂರಂ ಅತ್ತನೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ. ಯಥಾಮಿತ್ತಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಯೇನ ಏಕೋ ಗಹಿತೋ, ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಮಾ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯಥಾರುಚಿ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನಕದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಊನಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ, ನ ಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯ ನ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಟಿಯತ್ತಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತಸೇಸಕಂ ವಾ, ಗಮನೇ ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೇ, ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ವಾ ದೇನ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಪೂವಮನ್ಥತಾ, ಅಸೇಸಕತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನತಾ, ಅನಞ್ಞಾತಕಾದಿತಾ, ಅತಿರೇಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಭುತ್ತಾವೀತಿ ಭುತ್ತವಾ, ಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಂ, ಸೋ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪವಾರಿತೋತಿ ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ ಅಭಿಹರತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೩೯) ಏವಂ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗವಸೇನ ಕತಪ್ಪವಾರಣೋ, ಕತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ ‘ಪವಾರಿತೋ’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಯೋ ಚ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ, ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಭುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಭುತ್ತಾವೀ’ತಿಪಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘ಭುತ್ತಾವೀ’ತಿವಚನೇನ ವಿಸುಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ‘‘ದಿರತ್ತತಿರತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೫೨) ಪನ ದಿರತ್ತಾದಿವಚನಂ ವಿಯ ಪವಾರಿತಪದಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭಾವೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಚೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪವಾರಣಙ್ಗೇಸು ಪನ ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಚೇಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭೋಜನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಓದನಾದೀನಂ ಚೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಚೇ ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಾಯಕೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಹರತೀತಿ ಸೋ ಚೇ ದಾಯಕೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಭೋಜನಂ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಸಂಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಚೇ ಅಭಿಹಟಂ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ‘ಅಸನ’ನ್ತಿಆದೀಸು ತಾವ ಯಞ್ಚ ಅಸ್ನಾತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಓದನೋ ನಾಮ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ ಕಙ್ಗು ವರಕೋ ಕುದ್ರೂಸಕೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಪಚಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಪಚಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚನ್ತು, ಸಚೇ ಉಣ್ಹಂ ವಾ ಸೀತಲಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಓದನೋ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ. ಯೋ ಪನ ಪಾಯಾಸೋ ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಯಾಗು ವಾ ಉದ್ಧನತೋ ಓತಾರಿತಮತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಿವಿತುಂ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಿತೋಕಾಸೇಪಿ ಓಧಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಉಸುಮಾಯ ವಿಗತಾಯ ಘನಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಓಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪುನ ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ತನುಕಭಾವೋ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಸಚೇಪಿ ಬಹೂ ಪಣ್ಣಫಲಕಳೀರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತಾಪಿ ತಣ್ಡುಲಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭೋಜನಕಾಲೇ ಚೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ. ಅಯಾಗುಕೇ ನಿಮನ್ತನೇ ‘‘ಯಾಗುಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭತ್ತೇ ಉದಕಕಞ್ಜಿಕಖೀರಾದೀನಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದೇನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತನುಕಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಪಕ್ಕುಥಿತೇಸು ಉದಕಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಯಾಗುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಯಾಗುಯಾಪಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಕ್ಖಣ್ಡಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾನುಲೋಮಾನಂ ವುತ್ತಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವೇಳುತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಫಲೇಹಿ ವಾ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಭತ್ತಂ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ. ಕುಮ್ಮಾಸೋ ನಾಮ ಯವೇಹಿ ಕತೋ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪನ ಮುಗ್ಗಾದೀಹಿ ಕತಕುಮ್ಮಾಸೋ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ. ಸತ್ತು ನಾಮ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತೋ. ಅನ್ತಮಸೋ ಖರಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ವೀಹೀನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಚುಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕುಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಸತ್ತುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಪನ ಆತಪಸುಕ್ಖಾನಂ ಕುಣ್ಡಕಂ ವಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ತಣ್ಡುಲಾ ವಾ ಲಾಜಾ ವಾ, ಲಾಜೇಹಿ ಕತಭತ್ತಸತ್ತುಆದೀನಿ ವಾ ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ. ಮಚ್ಛಮಂಸೇಸು ಸಚೇ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತಾನೇವ ದ್ವೇ ಮಚ್ಛಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಮಂಸಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಏಕಭಾಜನೇ ವಾ ನಾನಾಭಾಜನೇ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಅಖಾದನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ತತೋ ಏಕಂ ಖಾದಿತಂ, ಏಕಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಪವಾರೇತಿ. ದ್ವೇಪಿ ಖಾದಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮುಖೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಕುಲದೂಸನವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಸಾದಿತರೂಪಿಯಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಖಾದನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ.