೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸುರಾಮೇರಯಪಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಕತಂ ಮಜ್ಜಂ ಸುರಾ, ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತೋ ಆಸವೋ ಮೇರಯಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕುಸಗ್ಗೇನಾಪಿ ಪಿವತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸಾಗತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಜ್ಜಪಿವನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಮಜ್ಜೇ ಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಮಜ್ಜಂ ಮಜ್ಜವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಂ ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಪಿವತೋ, ವಾಸಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಈಸಕಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೂಪಾದೀನಿ ಪಚನ್ತಿ, ತೇಸು ಸೂಪಸಮ್ಪಾಕಾದೀಸು, ಆಮಲಕರಸಾದೀಹಿ ಅಮಜ್ಜಂ ಮಜ್ಜಸದಿಸಂ ಅರಿಟ್ಠಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಪಿವತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಜ್ಜಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಪಾನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇತಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಉಪಕಚ್ಛಕಾದಿಘಟ್ಟನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಪಿಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಫುಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇನ ಹಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖು ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ನ ಹಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಆಮಸತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಉದಕೇ ಹಸಧಮ್ಮೇತಿ ಉದಕಕೀಳಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇ ಉದಕೇಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಿಮುಜ್ಜತಿ ವಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ನಿಮುಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಓತರನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥವಾರೇ ಪದವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನೇಸು ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಉದಕೇಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು, ತರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಯೇನ ಯೇನ ಅಙ್ಗೇನ ತರತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉದಕೇ ಕೀಳನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಕೇ ಅಹಸಧಮ್ಮೇ ಹಸಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ನಾವಾಯ ಕೀಳತೋ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಥಲಾಯ ವಾ ಉದಕಂ ಪಹರತೋ, ಭಾಜನಗತಂ ಉದಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ವಾ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ವಾ ಖಿಪನಕೀಳಾಯ ಕೀಳತೋ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತ್ಥಜೋತಕಂ ಪನ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಓತರಿತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಪಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕತಾ, ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕೀಳನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾದರಿಯೇತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅನಾದರಕರಣೇ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ತಸ್ಸ ವಾ ವಚನಂ ಅಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ, ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮತಾಯ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾದರಿಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಅನಾದರಿಯಕರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ವಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಸಲ್ಲೇಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅನಾದರಿಯೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಪವೇಣಿಆಗತಂ ಪನ ಉಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೪೪) ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಚನಂ, ಅನಾದರಿಯಕರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಭಿಂಸಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಂಸಾಪನತ್ಥಂ ರೂಪಾದೀನಿ ಉಪಸಂಹರೇಯ್ಯ, ಭಯಾನಕಕಥಂ ವಾ ಕಥೇಯ್ಯ. ಸೋ ಪನ ಭಾಯತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಇತರಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಂಸಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ನ ಭಿಂಸಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ತಥಾ ಕರೋತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸವನವಿಸಯೇ ಭಿಂಸಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾಯಾಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ವಿಸಿಬ್ಬನಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ತಪ್ಪಿತುಕಾಮೋ. ಸಮಾದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾಲೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪದೀಪುಜ್ಜಾಲನಂ ವಾ ಪತ್ತಪಚನಾದೀಸು ಜೋತಿಕರಣಂ ವಾತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ. ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಸಯಂ ಸಮಾದಹನ್ತಸ್ಸ ಅರಣಿಸಣ್ಠಾಪನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜಾಲಾ ನ ಉಟ್ಠಹತಿ, ತಾವ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಜಾಲುಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಮಾದಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸಮಾದಹಿತೇ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಭಗ್ಗೇಸು ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಜೋತಿಂ ಸಮಾದಹಿತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಗಿಲಾನೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಪಟಿಲಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ, ತಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಝಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ. ವಿಜ್ಝಾತಂ ಪನ ಜಾಲಯತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ವಾ ವೀತಚ್ಚಿತಙ್ಗಾರಂ ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತಸ್ಸ, ಪದೀಪಜೋತಿಕಜನ್ತಾಘರಾದಿಕೇ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಗಿಲಾನತಾ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋ, ವಿಸಿಬ್ಬೇತುಕಾಮತಾ, ಸಮಾದಹನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ.

ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ನಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ನಹಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಅಪುಣ್ಣೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ‘‘ನಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚುಣ್ಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ನಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಮಯೇಸು ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಸಮಯೋ, ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ, ಗಚ್ಛತೋ, ಗತಸ್ಸ ವಾ ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯೋ, ಸರಜೇನ ವಾತೇನ ಓಕಿಣ್ಣಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ವಾ ತೀಸು ವಾ ಉದಕಫುಸಿತೇಸು ಕಾಯೇ ಪತಿತೇಸು ವಾತವುಟ್ಠಿಸಮಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ರಾಜಗಹೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ನಹಾಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಊನಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ವಾ ನದೀಪಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾಲುಕಂ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಆವಾಟೇಸುಪಿ ನಹಾಯತಿ, ತಸ್ಸ, ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇ ಜನಪದೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ, ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ನಹಾನಂ, ಸಮಯಾನಂ ವಾ ನದೀಪಾರಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಆಪದಾನಂ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಅಲಭೀತಿ ಲಭೋ, ಲಭೋ ಏವ ಲಾಭೋ, ಕಿಂ ಅಲಭಿ? ಚೀವರಂ, ಕೀದಿಸಂ? ನವಂ, ಇತಿ ‘‘ನವಚೀವರಲಾಭೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ನವಂಚೀವರಲಾಭೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಟಿಲದ್ಧನವಚೀವರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಪದದ್ವಯೇ ಪನಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಯೇನ ಲದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಸೇಸಂ ಪದತ್ಥತೋ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತರಜನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪದೇಸೇ ಕಂಸನೀಲೇನ ವಾ ಪತ್ತನೀಲೇನ ವಾ ಕದ್ದಮೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾಳಕೇನ ವಾ ಮೋರಕ್ಖಿಮಣ್ಡಲಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠೀನಂ ಅಞ್ಞತರಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಅಜಾನನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆದಿನ್ನೇ ಅನಾದಿನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಆದಿನ್ನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಕಪ್ಪೇ ನಟ್ಠೇ, ಕಪ್ಪಕತೋಕಾಸೇ ಜಿಣ್ಣೇ, ಕಪ್ಪಕತೇನ ಅಕಪ್ಪಕತೇ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತೇ, ಪಚ್ಛಾ ಆರೋಪಿತೇಸು ಅಗ್ಗಳಅನುವಾತಪರಿಭಣ್ಡೇಸು ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಕತಕಪ್ಪಕತಾ, ನ ನಟ್ಠಚೀವರಾದಿತಾ, ನಿವಾಸನಂ ವಾ ಪಾರುಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ. ಕಥಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಚೀವರಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಮೇಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೪) ಏವಂ ಪನ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಅಪರೋ ನಯೋ, ತಥೇವ ಚೀವರಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ, ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ, ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಪರಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಕಂ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಕಥಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಚೀವರಾನಂ ತಥೇವ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಕೋ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ಇತರೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ‘ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವಾ…ಪೇ… ‘ತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಣೇರೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ…ಪೇ… ‘‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದುತಿಯಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ. ಪತ್ತವಿಕಪ್ಪನಾಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಇಮಾಸು ದ್ವೀಸು ವಿಕಪ್ಪನಾಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಕತಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ವಾ ಯೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣೇ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ. ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಾಮಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಪತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ. ಚೀವರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ. ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೂಚಿಘರಂ ನಾಮ ಸಸೂಚಿಕಂ ವಾ ಅಸೂಚಿಕಂ ವಾ. ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಪಟ್ಟಿಕಾ ವಾ ಸೂಕರನ್ತಕಂ ವಾ. ಅಪನಿಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ನಿದಹೇಯ್ಯ. ಹಸಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಯಂ ಅಪನಿಧೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತೇನ ಅಪನಿಹಿತೇ ಇತರಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಪನಿಧಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪನ ಪತ್ತಾದೀನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಅಪನಿಧೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಕಾನಂ ಪತ್ತಾದೀನಂ ಅಪನಿಧಾನಂ, ವಿಹೇಸೇತುಕಾಮತಾ ವಾ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.