೫. ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ

೧. ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಚೇಲಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಏತೇಸಂ ಅಚೇಲಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅವಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅವಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ವೇಸಾಲಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ದ್ವೇ ಪೂವೇ ದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಕದನ್ತಪೋನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಅತಿತ್ಥಿಯೇ ತಿತ್ಥಿಯಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತಿತ್ಥಿಯೇ ಅತಿತ್ಥಿಯಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಾಜನಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾಜನೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಬಾಹಿರಲೇಪಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯತಾ, ಅನನುಞ್ಞಾತತಾ, ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಸಹತ್ಥಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾಜನೇ ದಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅದಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ. ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹಸನಕೀಳನರಹೋನಿಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘ಗಚ್ಛಾ’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯ. ಏತದೇವಾತಿ ಏತಂ ಅನಾಚಾರಮೇವ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಪತಿರೂಪಂ ಕಾರಣಂ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜನಮತ್ತೇ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಸೋ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಂ ವಾ ಸವನೂಪಚಾರಂ ವಾ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ವಿಜಹತಿ, ಅಪರಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯೇನ ವಿಜಹಿತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಏತ್ಥ ಚ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಥಾ ಸವನೂಪಚಾರಸ್ಸ. ಸಚೇ ಪನ ಅನ್ತರಾ ಕುಟ್ಟದ್ವಾರಪಾಕಾರಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಅನ್ತರಿತಭಾವೋಯೇವ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಉಯ್ಯೋಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಉಯ್ಯೋಜನಾಣತ್ತಿಕಾಯ ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ‘‘ಉಭೋ ಏಕತೋ ನ ಯಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಪತಿರೂಪಕಾರಣೇಹಿ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತುಕಾಮತಾ, ತದತ್ಥಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಯ್ಯೋಜನಂ, ಏವಂ ಉಯ್ಯೋಜಿತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಸಹ ಉಭೋಹಿ ಜನೇಹೀತಿ ಸಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಭೋಜನೇ. ಅಥ ವಾ ಸಭೋಜನೇತಿ ಸಭೋಗೇ, ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಭೋಗೋ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಚ ಪುರಿಸೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಪುರಿಸೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ. ೨೮೧) ವುತ್ತಂ. ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಸಯನಿಘರಂ, ತಸ್ಸ ಮಹಾಚತುಸ್ಸಾಲಾದೀಸು ಕತಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಯನಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ, ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ವಾ ವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಸಯನಿಘರೇ ಸಯನಿಘರಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ನಸಯನಿಘರಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಪದೇಸಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ದುತಿಯಕೇ ಸತಿ, ಉಭೋಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ವಾ, ವೀತರಾಗೇಸು ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅವೀತರಾಗಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾನಂ ಸನ್ನಿಹಿತತಾ, ಸಯನಿಘರತಾ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವೋ, ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೫. ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಸನೇ ಚ, ರಹೋ ಚ ನಿಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವ. ಸೇಸೋ ಕಥಾನಯೋ ಅನಿಯತದ್ವಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ. ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋತಿ ತೇನೇವ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತೇನ ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋ. ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪಕತಿವಚನೇನ ಆಪುಚ್ಛಿತುಂ, ತಾದಿಸಂ ‘‘ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಘರಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಈದಿಸೇನ ವಚನೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾತಿ ಯೇನ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಭುತ್ತೇ ವಾ ಅಭುತ್ತೇ ವಾ. ಕುಲೇಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪವಿಸೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸಮಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವೀತಿವತ್ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಅಞ್ಞಂ ಕುಲಂ ಪವಿಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೋಕ್ಕಮನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಠಮಪಾದೇನ ಉಮ್ಮಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದೇನ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ರಾಜಗಹೇ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಚಾರಿತ್ತಾಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನಿಮನ್ತಿತೇ ನಿಮನ್ತಿತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಅಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪವಿಸತೋ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇನ ವಾ ಘರೂಪಚಾರೇನ ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಗಚ್ಛತೋ, ಅನ್ತರಾರಾಮಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಪಟಿಕ್ಕಮನಭತ್ತಿಯಘರಾನಿ ಗಚ್ಛತೋ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತನಸಾದಿಯನಂ, ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನಾ, ಭತ್ತಿಯಘರತೋ ಅಞ್ಞಘರಪ್ಪವಿಸನಂ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾನತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಮಯಸ್ಸ ವಾ ಆಪದಾನಂ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಚತುಮಾಸಪ್ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಚತುಮಾಸಪವಾರಣಾ ವಾ ಹೋತು, ಪುನಪವಾರಣಾ ವಾ, ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾ ವಾ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಮಮ ರೋಗೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ರೋಗೇ ಪನ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಾತಿ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ತತ್ಥ ರತ್ತೀಹಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ಹೋತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾಯೇವ ರತ್ತಿಯೋ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ, ಅಥ ತತೋ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತತೋ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಯನ್ತತೋ ವಾ ಉತ್ತರಿ, ನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಅಞ್ಞಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಕ್ಕೇಸು ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಭೇಸಜ್ಜವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನತತುತ್ತರಿ ತತುತ್ತರಿಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ನತತುತ್ತರಿ ನತತುತ್ತರಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಯೇಹಿ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಪವಾರಿತೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಅಧಿಕತರೇಹಿ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ, ಯಾಸು ಚ ರತ್ತೀಸು ಪವಾರಿತೋ, ತಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಯೇ ಚ ಞಾತಕೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೇ ವಾ ಅಪರಿಯನ್ತಪವಾರಣಾಯ ವಾ ಪವಾರಿತೇ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಙ್ಘಪವಾರಣತಾ, ತತೋ ಭೇಸಜ್ಜವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಗಿಲಾನತಾ, ಪರಿಯನ್ತಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಉಯ್ಯುತ್ತನ್ತಿ ಕತಉಯ್ಯೋಗಂ, ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇನನ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಂ. ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾರಣೇ ಅಸತಿ ಕೇವಲಂ ಸೇನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಸೇನಾದಸ್ಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ಏಕಮೇಕಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಮನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಅನುಯ್ಯುತ್ತೇ ಉಯ್ಯುತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅನುಯ್ಯುತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಪನ, ಆರಾಮೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಆಗತಂ, ಪಟಿಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಪಸ್ಸತೋ, ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ, ಅನುಞ್ಞಾತೋಕಾಸತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಸ್ಸನಂ, ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಆಪದಾಯ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ತಿರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಸೇನಾಯ ತಿಟ್ಠತು ವಾ ನಿಸೀದತು ವಾ ಸಯತು ವಾ, ಸಚೇಪಿ ಆಕಾಸೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅತಿರೇಕತಿರತ್ತಂ ಸೇನಾಯ ವಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನಕತಿರತ್ತೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಊನಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ತತಿಯಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಾರುಣಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಸತೋ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಗಿಲಾನಕರಣೀಯೇನ ವಾ ವಸತೋ, ಪಟಿಸೇನಾರುದ್ಧಾಯ ಸೇನಾಯ, ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಿರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಸೇನಾಯ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಗಿಲಾನತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಯುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಉಯ್ಯೋಧಿಕಂ, ಸಮ್ಪಹಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಬಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಜಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಬಲಗ್ಗಂ, ಬಲಗಣನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇನಾಯ ವಿಯೂಹಂ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ, ಸೇನಾನಿವೇಸಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಅನೀಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಅನೀಕದಸ್ಸನಂ. ಅನೀಕಂ ನಾಮ ‘‘ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀ, ತಿಪುರಿಸೋ ಅಸ್ಸೋ, ಚತುಪ್ಪುರಿಸೋ ರಥೋ’’ತಿಇಮಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೩೧೪) ಲಕ್ಖಣೇನ ತಯೋ ಹತ್ಥೀ ಪಚ್ಛಿಮಕಂ ಹತ್ಥಾನೀಕಂ, ಅಸ್ಸಾನೀಕರಥಾನೀಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಆವುಧಹತ್ಥಾ ಪುರಿಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಂ ಪತ್ತಾನೀಕಂ. ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉಪಚಾರಂ ಪನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸೇಸಂ ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ನತ್ಥೇವಾತಿ.

ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.