೫. ಚಿತ್ತಾಗಾರವಗ್ಗೋ

೧. ರಾಜಾಗಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚಿತ್ತಾಗಾರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ರಾಜಾಗಾರನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಕೀಳನಘರಂ. ಚಿತ್ತಾಗಾರನ್ತಿ ಕೀಳನಚಿತ್ತಸಾಲಂ. ಆರಾಮನ್ತಿ ಕೀಳನಉಪವನಂ. ಉಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಕೀಳನುಯ್ಯಾನಂ. ಪೋಕ್ಖರಣಿನ್ತಿ ಕೀಳನಪೋಕ್ಖರಣಿಂ. ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ‘‘ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಪದಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತಂ ತಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತನಪ್ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ನ ಉಮ್ಮೀಲನಗಣನಾಯ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಾಗಾರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅವಸೇಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನಚ್ಚದಸ್ಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ರಾಜಾಗಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಆಸನ್ದಿಪರಿಭುಞ್ಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಆಸನ್ದೀ ನಾಮ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ನಾಮ ಸಂಹಾರಿಮೇನ ವಾಳೇನ ಕತೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ನಿಸೀದನನಿಪಜ್ಜನಪ್ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಆಸನ್ದಿಪಲ್ಲಙ್ಕಪರಿಭೋಗವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಆಸನ್ದಿಯಾ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ವಾಳೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿಯಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಸನ್ದಿಪಲ್ಲಙ್ಕತಾ, ನಿಸೀದನಂ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಆಸನ್ದಿಪರಿಭುಞ್ಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುತ್ತಕನ್ತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ಕನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯತ್ತಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಅಞ್ಛಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಕ್ಕಮ್ಹಿ ವೇಠಿತೇ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪದಭಾಜನೀಯೇ (ಪಾಚಿ. ೯೮೮) ‘‘ಉಜ್ಜವುಜ್ಜವೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಸುತ್ತಂ ಕನ್ತನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಕನ್ತನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕಪ್ಪಾಸವಿಚಿನನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ಹತ್ಥವಾರಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕನ್ತಿತಸುತ್ತಂ ಕನ್ತನ್ತಿಯಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಕನ್ತಿತತಾ, ಕನ್ತನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಸುತ್ತಕನ್ತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಯಾಗುಪಚನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾಗುಆದೀಸು ಭಾಜನಗಣನಾಯ, ಖಾದನೀಯಾದೀಸು ಪೂವಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಗಿಹೀನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಗುಪಾನೇ ವಾ ಭತ್ತೇ ವಾ ಚೇತಿಯಪೂಜಾಯ ವಾ ಕರೀಯಮಾನಾಯ ತೇಸಂ ಸಹಾಯಭಾವೇನ ಯಾಗುಪಚನಾದೀನಿ, ಅತ್ತನೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಚ ತಾನಿಯೇವ ಕರೋನ್ತಿಯಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣಂ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅಧಿಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಇಧ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನೇ ವಿಯ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಅಧಿಕರಣಂ ನವೂಪಸಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಧಿಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಭೋಜನದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಸಹತ್ಥಾತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅವಸೇಸಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ದದನ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಅಗಾರಿಕಸ್ಸ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಉದಕದನ್ತಪೋನೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯಾ ಪನ ದಾಪೇತಿ ನ ದೇತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಬಾಹಿರಲೇಪಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾ ಅಜ್ಝೋಹರಣಿಯಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಹತ್ಥಾ ದಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ಭೋಜನದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಆವಸಥಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ಆವಸಥಚೀವರನ್ತಿ ‘‘ಉತುನಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ದಿನ್ನಚೀವರಂ. ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಾಮಣೇರಿಯಾಪಿ ಉತುನಿಯಾ ಅದತ್ವಾ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಆವಸಥಚೀವರಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ದ್ವಿಕದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞಾಯ, ಪುನ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಾ, ಅಞ್ಞಾಸಂ ಉತುನೀನಂ ಅಭಾವೇನ ವಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಚೀವರಿಕಾಯ ವಾ, ಆಪದಾಸು ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿಯಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆವಸಥಚೀವರತಾ, ಚತುತ್ಥದಿವಸತಾ, ಧೋವಿತ್ವಾ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಆವಸಥಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಆವಸಥವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ಆವಸಥನ್ತಿ ಕವಾಟಬದ್ಧವಿಹಾರಂ. ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಅದತ್ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಜಗ್ಗೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಗಾಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಂ ಏಕರತ್ತಿವಾಸತ್ಥಾಯಪಿ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಸಥಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಪಠಮಪಾದೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಆವಸಥಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಕವಾಟಬದ್ಧೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ದ್ವಿಕದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞಾಯ, ಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಲಭನ್ತಿಯಾ, ಗಿಲಾನಾಯ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಕವಾಟಬದ್ಧತಾ, ವುತ್ತನಯೇನ ಪಕ್ಕಮನಂ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನೀತಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಆವಸಥವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾಪುಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಬಾಹಿರಕಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಧನುಥರುಸಿಪ್ಪಆಥಬ್ಬಣಖಿಲನವಸೀಕರಣಸೋಸಾಪನಮನ್ತಾಗದಪ್ಪಯೋಗಾದಿಭೇದಂ ಪರೂಪಘಾತಕರಂ ವಿಜ್ಜಂ. ಪರಿಯಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಪದಾದಿವಸೇನ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿಯಾ ಪದಗಣನಾಯ ಚೇವ ಅಕ್ಖರಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ.

ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾಪುಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾವಾಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ವಾಚೇಯ್ಯಾತಿ ಪದಂ ವಿಸೇಸೋ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಚೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಆರಬ್ಭ ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾಪುಣನವಾಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಲೇಖೇ, ಧಾರಣಾಯ ಚ, ಗುತ್ತತ್ಥಾಯ ಚ ಯಕ್ಖಪರಿತ್ತನಾಗಮಣ್ಡಲಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬಪರಿತ್ತೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜತಾ, ಪರಿಯಾಪುಣನವಾಚನಾ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೀಸುಪಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನೀತಿ.

ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾವಾಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚಿತ್ತಾಗಾರವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.