೧೦. ದಸಕಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

೭೬೦. ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಭವಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೪) ಏವಮಾಗತಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನಿ. ‘‘ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ. ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೩) ಏವಮಾಗತಾನಿ ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣಾನಿ. ಸುತಮಯಞಾಣಾದೀನಿ ಅನಾವರಣಞಾಣಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ (ಪಟಿ. ಮ. ಮಾತಿಕಾ ೧.೧ ಆದಯೋ) ಆಗತಾನಿ ತೇಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸತ್ತತಿ ಪನ…ಪೇ… ನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಂಯುತ್ತಕೇ’’ತಿ ವಾ ಇದಂ ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ತೇಸತ್ತತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡಾದೀಸು. ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿವೇಧಾಭಾವತೋ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದಿ ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ನಿಖಾತಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಞ್ಚಲಂ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧಕಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾಥಾವಪಟಿವೇಧತೋ ಸಯಞ್ಚ ಅಕಮ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿಬಲಕರಣಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನನ್ತಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಞ್ಚ…ಪೇ… ಕರೋತೀ’’ತಿ. ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಅಕಮ್ಪಿಯತ್ಥೋ, ಸಭಾಗಧಮ್ಮೇಸು ಉಪತ್ಥಮ್ಭನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಚನಂ. ಉಪಗಮನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಪಟಿಜಾನನಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಜಾನನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠ ವಾ ಪರಿಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಜಾನನವಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ದಸ್ಸಿತಅಕಮ್ಪಿಯಞಾಣಯುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಫಲಸಮ್ಪತ್ತಿಪವತ್ತೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದೀನಂ ಕಾರಣಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಫಲಭೂತಾಯ ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಿಆದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತನಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುತ್ತಸೇಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಕೇ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಮಾನೇ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತಾ ನ ವುತ್ತಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ. ತೇನಾತಿ ಪಟಿವೇಧಪರಿಯೋಸಾನಭೂತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ. ತದಧಿಗಮೇನ ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸಕಲಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣೋ ಭಗವಾ ಅನನ್ತಪಟಿಭಾನೋ ಅನುಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಲಭಾಪಕಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಾನುರೂಪತಾ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ಪಟಿವೇಧನಮತ್ತೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ಹಾನಭಾಗಿಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಾ ಹಾನಭಾಗಿಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ಕಾಮಸಹಗತಸಞ್ಞಾದಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾದಿಂ. ಪುಬ್ಬೇವ ಕತಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿನ್ತಿ ‘‘ಚನ್ದೇ ವಾ ಸೂರಿಯೇ ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಗತೇ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಾಭಿಸಙ್ಖಾರಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ.

ತದಭಾವಗ್ಗಹಣೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಾವರಣಾಭಾವಗ್ಗಹಣೇನ. ಠಿತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ. ತಬ್ಬಿಪರೀತಾಯಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಠಾನಾಭಾವನ್ತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ, ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ. ಉಪರೀತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಬಲಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮಕಥಾಯ ಉಪರಿ ಅನನ್ತರಮೇವ. ವಿಪಾಕಾವರಣಾಭಾವದಸ್ಸನಾದಿಕಸ್ಸಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮಾವರಣಾಭಾವದಸ್ಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇತರನ್ತಿ ಅಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ. ತಂಸಹಿತಾನಂ ಧಾತೂನನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಸಹಿತಾನಂ ಸಭಾವಾನಂ. ವೇಮತ್ತತಾ ಚ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಸಿದ್ಧೇನ ಅವತ್ಥಾದಿವಿಸೇಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚರಿಯಾಹೇತೂನನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಚರಿಯಾಕಾರಣಭೂತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ.