೧೬. ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೋ

೧. ಏಕಕಮಾತಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೫೧. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತಾಯ, ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಓಕಾಸಟ್ಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಹೇತಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಹೇತುಕಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏಕಂ ನಹೇತೂತಿ ನಹೇತುತಾಯ ಏಕಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಹೇತೂತಿ ವುತ್ತಾ ತೇಸಂ ನಹೇತುತಾ. ಏಕನ್ತಾಹೇತುಭಾವೇನ ಹಿ ತೇ ಏಕಪ್ಪಕಾರಾವಾತಿ. ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಅಹೇತುಕಾದಿ. ಅವಿತಥಸಾಮಞ್ಞಯುತ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಅಹೇತುಕತಾದಿನಾ ಯಥಾಭೂತೇನ ಸಮಾನಭಾವೇನ ಯುತ್ತಂ. ಞಾಣಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಯಥಾವುತ್ತಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾದಿ. ವತ್ಥುವಿಭಾವನಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಕಸ್ಸ ಞಾಣವತ್ಥುಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸೇನ ವಿಭಾವನಾ ಪಕಾಸನಾ ಪಞ್ಞಾ.

ಓಸಾನದುಕಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಜಾಪಿತತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ದುಕಸ್ಸ. ದುಕಮಾತಿಕಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ ವುತ್ತದುಕಮಾತಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕಮಾತಿಕಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ತಿಕಮಾತಿಕಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ತಿಕಾನುರೂಪೇಹೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಯದಿಪಿ ಜಾಪ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತ್ತವಚನೇ, ಮಾನಸೇ ಚ ಪವತ್ತತಿ, ಜನನತ್ಥೇಪಿ ಪನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತುಸದ್ದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕುಸಲಪಞ್ಞಾ ವಿಪಾಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ, ಕಿರಿಯಪಞ್ಞಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಭೂತಾ ಅತ್ತನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಫಲಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಕಾರಣಗತಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ವಿಪಾಕಪಞ್ಞಾ, ಕಿರಿಯಪಞ್ಞಾ ಚ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಂತಂವಿಪಾಕಾದಿಅತ್ಥಂ ಜಾಪೇತಿ ಜನೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾಪಿತೋ ಜನಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಜಾಪಿತತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸತಿಪಿ ಸಹಜಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಪಞ್ಞಾ ನ ಕುಸಲಾ ವಿಯ ವಿಪಾಕಾನಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾರಣವೋಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಪಞ್ಞಾಸದಿಸೀ’’ತಿ. ವಿಭಾವನತ್ಥೇನ ಪಞ್ಞಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಪಿ ಪಕಾಸೇತಿಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಲಪ್ಪಕಾಸನಭೂತಾ’’ತಿ. ಯತೋ ಸಾ ಆಲೋಕೋಭಾಸಪಜ್ಜೋತಪರಿಯಾಯೇಹಿ ವಿಭಾವಿತಾ.

೧೦. ದಸಕಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

೭೬೦. ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಭವಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೪) ಏವಮಾಗತಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನಿ. ‘‘ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ. ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೩) ಏವಮಾಗತಾನಿ ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣಾನಿ. ಸುತಮಯಞಾಣಾದೀನಿ ಅನಾವರಣಞಾಣಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ (ಪಟಿ. ಮ. ಮಾತಿಕಾ ೧.೧ ಆದಯೋ) ಆಗತಾನಿ ತೇಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸತ್ತತಿ ಪನ…ಪೇ… ನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಂಯುತ್ತಕೇ’’ತಿ ವಾ ಇದಂ ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ತೇಸತ್ತತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡಾದೀಸು. ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿವೇಧಾಭಾವತೋ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದಿ ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ನಿಖಾತಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಞ್ಚಲಂ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧಕಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾಥಾವಪಟಿವೇಧತೋ ಸಯಞ್ಚ ಅಕಮ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿಬಲಕರಣಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನನ್ತಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಞ್ಚ…ಪೇ… ಕರೋತೀ’’ತಿ. ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಅಕಮ್ಪಿಯತ್ಥೋ, ಸಭಾಗಧಮ್ಮೇಸು ಉಪತ್ಥಮ್ಭನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಚನಂ. ಉಪಗಮನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಪಟಿಜಾನನಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಜಾನನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠ ವಾ ಪರಿಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಜಾನನವಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ದಸ್ಸಿತಅಕಮ್ಪಿಯಞಾಣಯುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಫಲಸಮ್ಪತ್ತಿಪವತ್ತೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದೀನಂ ಕಾರಣಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಫಲಭೂತಾಯ ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಿಆದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತನಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುತ್ತಸೇಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಕೇ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಮಾನೇ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತಾ ನ ವುತ್ತಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಟಿವೇಧನಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ. ತೇನಾತಿ ಪಟಿವೇಧಪರಿಯೋಸಾನಭೂತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ. ತದಧಿಗಮೇನ ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸಕಲಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣೋ ಭಗವಾ ಅನನ್ತಪಟಿಭಾನೋ ಅನುಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಲಭಾಪಕಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಾನುರೂಪತಾ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ಪಟಿವೇಧನಮತ್ತೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ಹಾನಭಾಗಿಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಾ ಹಾನಭಾಗಿಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ಕಾಮಸಹಗತಸಞ್ಞಾದಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾದಿಂ. ಪುಬ್ಬೇವ ಕತಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿನ್ತಿ ‘‘ಚನ್ದೇ ವಾ ಸೂರಿಯೇ ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಗತೇ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಾಭಿಸಙ್ಖಾರಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ.

ತದಭಾವಗ್ಗಹಣೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಾವರಣಾಭಾವಗ್ಗಹಣೇನ. ಠಿತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ. ತಬ್ಬಿಪರೀತಾಯಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಠಾನಾಭಾವನ್ತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ, ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ. ಉಪರೀತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಬಲಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮಕಥಾಯ ಉಪರಿ ಅನನ್ತರಮೇವ. ವಿಪಾಕಾವರಣಾಭಾವದಸ್ಸನಾದಿಕಸ್ಸಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮಾವರಣಾಭಾವದಸ್ಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇತರನ್ತಿ ಅಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ. ತಂಸಹಿತಾನಂ ಧಾತೂನನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಸಹಿತಾನಂ ಸಭಾವಾನಂ. ವೇಮತ್ತತಾ ಚ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಸಿದ್ಧೇನ ಅವತ್ಥಾದಿವಿಸೇಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚರಿಯಾಹೇತೂನನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಚರಿಯಾಕಾರಣಭೂತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ.

೧. ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೬೧. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮಾನೇಪಿ ನಯದ್ವಯಸ್ಸ ತೇಸಂ ಅಹೇತುಭಾವಾದಿದೀಪನೇ ಏಕಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವಾದಿಪಟಿಸೇಧತಾ, ಇತರಸ್ಸ ರಾಸನ್ತರಾಸಙ್ಗಹೋತಿ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ. ಏಕಾಯ ಜಾತಿಯಾತಿ ಆದಾನನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಭವಸ್ಸ. ತದನ್ತೋಗಧತಾಯಾತಿ ಗತಿಅನ್ತೋಗಧತಾಯ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಂತಂಗತಿಚುತಿಭವೇಸು.

೭೬೨. ತಥಾತಿ ಅಞ್ಞದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣತಾಯ. ಖೀರಾದೀನಂ…ಪೇ… ವಿಲಕ್ಖಣತಾತಿ ಯಥಾ ಖೀರಸ್ಸ ದಧಿಭಾವೇನ, ದಧಿನೋ ತಕ್ಕಭಾವೇನ ವಿಲಕ್ಖಣತಾಪತ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ನಹೇತುಭಾವಾದಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಭಾವಾಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೬೩. ಮಹತ್ತೇಪೀತಿ ಪುಥುತ್ತೇಪಿ. ಬಹುಭಾವವಾಚಕೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮಹಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ರೂಪಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾ ಮಹನ್ತತಾ, ಸುಖುಮತಾ ವಾ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಚನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಚಕ್ಖುಪಸಾದೇ ಮಮ ವತ್ಥುಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಭಾವಿತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಞ್ಞವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಚ ತೇನ ದಿನ್ನನಯಾನೇವ ತತ್ಥ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಅಪಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಯತೋ ತಂ ಅನ್ಧಸ್ಸ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ.

೭೬೪. ವವತ್ಥಿತಾನಮ್ಪೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾನಮ್ಪಿ. ಪಟಿಪಾಟಿನಿಯಮೋ ನಿಯತಾನುಪುಬ್ಬಿಕತಾ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ’’ತಿ ವಚನೇನ.

೭೬೬. ಆವಟ್ಟನಭಾವೋ ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚತಾ.

ತೇಸನ್ತಿ ರೂಪಾದೀನಂ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಸಮಾಗಮೋ. ಅಭಿನಿಪತಿತಬ್ಬಾನಿ ಆಲಮ್ಬಿತಬ್ಬಾನಿ, ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ಪಟಿವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಯ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ…ಪೇ… ಅಕುಸಲಂ ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೭೬೬) ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಪಟಿವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿವಿಜಾನನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಸಹಜಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಸಹಜಾತಫಸ್ಸಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಆವಜ್ಜನಾದಿನಾ. ಕಿಚ್ಚನ್ತರನ್ತಿ ದಸ್ಸನಾದಿಕಿಚ್ಚತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ.

ಅವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಕಾರಣೇನ, ತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ರೂಪಭಾವಾದಿಂ. ಭಾಸನಕರಣಕರಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಕುಸಲಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಏವ ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಂ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ತಂಸದಿಸಾ. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಪಟಿವಿಜಾನನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವೇನ ವಿಜಾನನಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಾನಂ ಪುರೇಚರಭಾವೇನ ಗಹಣಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ. ‘‘ನ ಪಟಿಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸ್ವಾಯಮಪ್ಪಟಿಸೇಧೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಲದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಪಟ್ಠಪನಂ, ಏವಂ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಸಮಾದಾನಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಉಪಸಂಹರಣತ್ಥಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ನ ಭವತೋ ಚವತಿ, ಕಥಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಚುತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕ…ಪೇ… ಅತಂದ್ವಾರಿಕತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ. ಆಪಾಥಮತ್ತನ್ತಿ ಆಪಾಥಗಮನಮತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವಮತ್ತಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಂ ನೀಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಧಮ್ಮವಿಸೇಸಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸಭಾವ’’ನ್ತಿ. ರೂಪನ್ತಿ ಚ ನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ‘‘ರೂಪಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಥಾ ಚಾಹು ಏಕೇ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ನೀಲಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ನೋ ತು ನೀಲ’’ನ್ತಿ. ರೂಪನೀಲಾದಿಆಕಾರೋ ರೂಪಾರಮ್ಮಣರೂಪಾದಾನಾಕಾರಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತಜ್ಜಾಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೇಸಾ ಯಥಾ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿ. ಸಾತಿಸಯಂ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತ್ತಾ. ತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಆರಮ್ಮಣಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧೋ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮನೋದ್ವಾರೇಪೀತಿ ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇಯೇವ ದುತಿಯೇ ಮೋಘವಾರೇ, ಅಥ ಖೋ ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ. ಆವಜ್ಜನಂ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ…ಪೇ… ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ತಥಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ.

ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೬೭. ಅಧಿಕರಣೇಸೂತಿ ಪದತ್ಥೇಸು. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ತತ್ಥ ಪವತ್ತನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ, ತೇನ ಅತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಧಿಕರಣವಸೇನ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾನುರೂಪಂ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ಸದ್ದವಿದೂ ವದನ್ತಿ.

ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೬೮. ಪರಿಪಾಚಿತೇಸೂತಿ ಸಾಧಿತೇಸು. ‘‘ವಿಹಿತೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದುದ್ಧಾದೀಸು ವಿಯ ಭೂತಕಾಲತಾ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಯವಿಸೇಸನಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಮ್ಮಂ, ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಏವ ವಾ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಕಂ ಏಕನ್ತಂ ಹಿತಸುಖಾವಹತ್ತಾ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಇತರಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ನೋಸಕಂ. ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಾನುಲೋಮನಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಪ್ಪಟಿವೇಧಪಚ್ಚಯಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನತೋ ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕತಾ, ತಥಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನತೋ. ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾವಿಸಯೇ ಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ‘‘ಯೋಗವಿಹಿತೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಭೂಮಿನಿದ್ದೇಸೋ, ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಸರೂಪನಿದ್ದೇಸೋ, ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾ…ಪೇ… ನಿದ್ದೇಸಾ. ‘‘ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು ಖನ್ತಿಂ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ಖನ್ತಿಂ, ‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಖನ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ತಿಆದಿಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಓಲೋಕನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಂ. ಧಮ್ಮಾ ಓಲೋಕನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ತದೋಲೋಕನಸಮತ್ಥತಮಾಹ.

೭೬೯. ಮುಞ್ಚತೀತಿ ಪಜಹತಿ. ಆರಬ್ಭ-ಕಿರಿಯಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಙ್ಗಿಭಾವೋ, ಅಧಿಕರಣಂ ಪಟ್ಠಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಞ್ಚ…ಪೇ… ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

೭೭೦. ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಾನಿ ಕಮ್ಮವಟ್ಟೇಕದೇಸಭೂತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಂ ಸಮವರೋಧೋ ವುತ್ತೋ. ಸತಿಪಿ ಸವನೇತಿ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೮.೩೯; ಕತಾ. ೪೮೦) ತಥಾಗತತೋ ಸವನೇ ಸತಿಪಿ. ಭಿಕ್ಖುಆದೀನಮ್ಪಿ ತಂ ವುತ್ತಂ ಅಧಿಸೀಲಪಞ್ಞಾಪನಂ ವಿಯ ನ ಬುದ್ಧಾವೇಣಿಕನ್ತಿ.

ಅಧಿಪಞ್ಞಾನಿಬ್ಬತ್ತೇಸೂತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಂ ತದಞ್ಞೇಸು ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮೇಸು. ತದಧಿಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ತಸ್ಸಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇಸು.

೭೭೧. ಅಪಾಯುಪ್ಪಾದನಂ ಅವಡ್ಢಿನಿಬ್ಬತ್ತನಂ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ.

ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೯೩. ಪರಿತಸ್ಸನಂ ಪರಿತ್ತಾಸೋ, ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ಚಾತಿ ‘‘ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನ ಪತ್ಥೇತಿ ನ ಉತ್ತಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಮಾಹ.

೭೯೬. ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಫಲಂ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಫಲೇ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂಸಹಗತಾ’’ತಿ. ಅವಿದಿತಂ ವಿದಿತಂ ವಿಯ ನೇತಿ ಞಾಪೇತೀತಿ ನಯೋ, ಅನುಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ನಯನಂ ಪವತ್ತನಂ, ತಂ ಪನ ವಿಸುಂಯೇವೇಕಂ ಞಾಣುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ನಿವತ್ತನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ನ ಅಞ್ಞ…ಪೇ… ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಅಧಿಗಮಾನುಸಾರೇನ ಪರಾಧಿಗತಾನಂ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಮಗ್ಗಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಾನುಮಾನಂ ನಯನಯನಂ. ಅನುಮಿನನಾಕಾರಮೇವ ಹಿಸ್ಸ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಕಾರಣಞ್ಚ ನಯನಯನಸ್ಸ ಸಚ್ಚೇಸು ಪಚ್ಚಕ್ಖಪವತ್ತನತೋ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ಮಗ್ಗಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ತಥಾ ಪಕಾರನ್ತರೇನಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಞಾಣೇನ ಞಾತತೋ ಸಮ್ಪಯೋಗೇಹಿ ನಯನಯನತೋ. ಞಾಣವಿಸಯಭಾವೇನಾತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವೇನ. ಞಾತೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧೇನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇನ, ಞಾಣಸಮ್ಪಯೋಗೇನ ವಾ ಞಾತೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮೇನ.

ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ, ಅನವಸೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದ್ಧತ್ತಯಪರಿಯಾಪನ್ನಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಸಮ್ಮಸೀಯತಿ. ನಯನತೋತಿ ನಯಗ್ಗಾಹತೋ. ಅನುರೂಪತ್ಥವಾಚಕೋ ವಾ ಕಾರಣಸದ್ದೋ ‘‘ಕಾರಣಂ ವದತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ಅನ್ವಯಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಪರಿಯೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ಸವಿಸೇಸೋ ವಿಸಯಾವಬೋಧೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣ…ಪೇ… ಅಭಾವಾ’’ತಿ. ವಿಸಯೋಭಾಸನಮತ್ತಜಾನನಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಸತಿಪಿ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ಗಹಣೇ ವಿಸಯವಿಭಾವನಸಙ್ಖಾತಅವಬೋಧಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತೇನ. ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮತೇಸೂತಿ ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವೋಹರಿತೇಸು ಲದ್ಧಞಾಣವೋಹಾರೇಸು. ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಞಾಣಾದಿ ವಿಯ ಸಮುಖೇನ ವಿಸಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮುಖೇನ ಪವತ್ತಂ. ಅವಸೇಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಮೇವಾಹ. ಇತರಞಾಣತ್ತಯವಿಸಭಾಗನ್ತಿ ಧಮ್ಮಞಾಣಾದಿಞಾಣತ್ತಯವಿಧುರಂ.

೭೯೭. ಕಾಮಭವಧಮ್ಮೇತಿ ಕಾಮಭವಸಙ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮೇ.

೭೯೮. ಸಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಞ್ಞಾ. ವೀತರಾಗಭಾವನಾವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ‘‘ವೀತರಾಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ. ತನ್ತಿ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಂ. ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಕಿಚ್ಚತೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಮ್ಪಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಇತರಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ. ತದುಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಾಯ, ತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನಾಮ. ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಾಸವಾದೀನಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ. ಆಸವಕ್ಖಯೇತಿ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯಾಯೇ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ. ತಂನಿಬ್ಬತ್ತನತೋತಿ ತಸ್ಸ ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಫಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ. ಇದಞ್ಚ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೮೦೧. ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಞಾಣೇನ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಪಕಾಸಂ ವಿಭೂತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ.

೮೦೨. ವಸಿತಾಪಞ್ಚಕರಹಿತಂ ವಸಿಭಾವಂ ಅಪಾಪಿತಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಂ. ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣುದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ.

ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಞ್ಚಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೪. ತಮೇವ ಪಞ್ಞಂ ‘‘ದ್ವೀಸು ಝಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಫರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಜತಿ. ಅಭಿಸನ್ದನಪರಿಸನ್ದನಪರಿಪೂರಣಾನಿಪಿ ಪರಿಪ್ಫರಣಂ ವಿಯ ಫರಣಾಪೀತಿಯಾ, ತಂಸಹಗತಸುಖಸ್ಸ ಚ ಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸಭೂತಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಸನ್ದೇತೀತಿ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಆದಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಭಿಸನ್ದೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೨೬; ಮ. ನಿ. ೧.೪೨೭) ಸುತ್ತೇ ಆಗತನಯೇನ. ಫರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಪೀತಿಸುಖಸಮುಟ್ಠಿತಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಭಿಬ್ಯಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಪೀತಿಫರಣತಾಸುಖಫರಣತಾಸೀಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ತಿಕದುಕಝಾನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣೇ. ತಾತಿ ಪೀತಿಫರಣತಾಸುಖಫರಣತಾ.

ಸಮಾಧಿಮುಖೇನಾತಿ ಸಮಾಧಿಂ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ ಕತ್ವಾ, ಸಮಾಧಿಸೀಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಮಾಧಿಪಮುಖೇನ ವಾ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸೇನ. ಅಞ್ಞೇ ಕಿಲೇಸಾ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಯೋ. ಅಪ್ಪಯೋಗೇನಾತಿ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಾದೀನಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪಾದನೀಯಪರಿಕಮ್ಮಪಯೋಗೇನ ವಿನಾ. ಆವಜ್ಜನಾಸದಿಸೋ ಹಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಮಸನಚಾರೋ. ಠಪಿತತ್ತಾತಿ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ. ಸತಿಬಹುಲತಾಯಾತಿ ಸತಿಯಾ ಅಭಿಣ್ಹುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಸತಿಯಾ ಕಾಲಸ್ಸ ಸತೋತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಪಞ್ಚಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೫. ವಿಸುದ್ಧಿಭಾವನ್ತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಬ್ಭಾವಂ. ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇಕದೇಸತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪರಿಭಣ್ಡಞಾಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೪೭) ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೪೬) ವುತ್ತಂ. ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ತಿರೋಹಿತವಿಪ್ಪಕಟ್ಠಾದಿಭೇದಸ್ಸ, ಇತರಸ್ಸ ಚ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಸ್ಸ ಸಿಖಾಪತ್ತಿ ಚವಮಾನೋಪಪಜ್ಜಮಾನಸತ್ತದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮುದ್ಧಪ್ಪತ್ತೇನ ಚಾ’’ತಿಆದಿ.

ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸತ್ತಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೬. ಛಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣನ್ತಿ ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೦೬) ವುತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ಪವತ್ತಞಾಣಂ. ಸಹ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಮಣಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ. ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಛಧಾ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ದಸ್ಸಿತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇನ. ‘‘ಖಯಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಕಾರೇನ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪವತ್ತಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ, ಪವತ್ತೇ ವಾ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಞಾಣಸ್ಸ. ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣವಿಪಸ್ಸನಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಚ ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮೇ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸನತೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಸ್ಸ ಖಯಧಮ್ಮತಾದಿಜಾನನಂ ಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾದಸ್ಸನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಏವಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಅದ್ಧತ್ತಯೇ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಿಸೇಸನಿದ್ಧಾರಣೇ. ಞಾಣವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಗಹಣೇನ. ಅಙ್ಗಾನನ್ತಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಂ. ಇತಿಸದ್ದೇನಾತಿ ‘‘ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಇತಿಸದ್ದೇನ. ಪಕಾಸೇತ್ವಾತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ ಜೋತೇತ್ವಾ. ತೇನ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಂಯೇವ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ವುತ್ತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಸತ್ತಮಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ಅಯಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಯುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ತಮ್ಪಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ಯುತ್ತೋ ಅಙ್ಗನ್ತರಭಾವಸ್ಸ ಅವಿಭಾವನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಂಞಾಣ…ಪೇ… ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ’’ತಿ. ನ ಹಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಮೇವ ಏಕಜ್ಝಂ ವಚನಮತ್ತೇನ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ಹೋತೀತಿ. ‘‘ಖಯಧಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಉಪಚಯೇನ ದೋಸಮಾಹ.

ಸತ್ತಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೮. ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇತಿ ನೀವರಣಾದಿಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಅಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದುಕ್ಖಂ.

ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದಸಕನಿದ್ದೇಸೋ

ಪಠಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೯. ನ ಠಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾನಂ, ಅನುಪಲಬ್ಭನತ್ಥೋ ಅಯಮಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಠಾನಂ ಅಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಭಾವತ್ಥೋ ವಾ, ನ ಅಞ್ಞಪಟಿಪಕ್ಖಾದಿಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ಠಾನನ್ತಿ ವಾ ಅಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಕೋ ಪನೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥದ್ವಯಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಪಠಮೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನತಂ ವದತಿ, ದುತಿಯೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಾವನ್ತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ತಣ್ಹುಪಾದಾನಾದೀನಮ್ಪಿ ಸುಖತೋ ಉಪಗಮನಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇ ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಸೋ ಸಾತಿಸಯೋ ಅಸುಖೇಪಿ ದಳ್ಹಂ ಪವತ್ತಾಪನತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋವ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ಪನ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾತಿ ಪಧಾನದಿಟ್ಠಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭೇದಾನುರೂಪಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ. ಭೇದಾನುರೂಪೇನ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೇನ.

ಸೋ ಏವಾತಿ ಯೋ ಲಿಙ್ಗೇ ಅಪರಿವತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭವಙ್ಗಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಬನ್ಧೋ, ಸೋ ಏವ. ತಞ್ಹಿ ಉಪಾದಾಯ ಏಕಜಾತಿಸಮಞ್ಞಾ, ನ ಚೇತ್ಥ ಭಾವಕಲಾಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಚೋದನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ತದಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅವಿಚ್ಛೇದವುತ್ತಿಯಾ ಪಬನ್ಧವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಇತರಮ್ಪಿ ವಾ ಭಾವಾನುಪಾಲನತಾಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅನೋಕಾಸಾವ ಚೋದನಾ.

ಸಪತ್ತವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸಪತ್ತಂ ಮಾರೇಮೀತಿ ಅಭಿಸನ್ಧಿನಾ ಸಪತ್ತೇನ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪನ್ನಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಂ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ ಮಾರೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇಸು. ಪುರಿಮಂ ಅಭಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ತೇನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ತಂ ದಿನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ದಿನ್ನಂ ಪುಥುಜ್ಜನದಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಹಾರೇನ ಮತೇ ಕಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಘಾತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುಥುಜ್ಜನಘಾತೋತಿ? ವಿಸೇಸಸಮ್ಭವತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ದಾನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗಮತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ವಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಣೋ, ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ, ವಧಕಚೇತನಾ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ತೇನ ಮರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾವ ಹೋತಿ, ನ ಅಪಾರಿಪೂರಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಮರಣನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಘಾತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುಥುಜ್ಜನಘಾತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ ಯಂ ಸನ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾರಣಿಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಭಾವೇನ ಪಯೋಗಮರಣಕ್ಖಣಾನಂ ವಸೇನ ಸತಿಪಿ ಸನ್ತಾನಭೇದೇ ಅಭೇದೋಯೇವ. ಯದಾ ಚ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ತದಾ ಖೀಣಾಸವಭಾವೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಘಾತೋವ ಹೋತೀತಿ ನಿಚ್ಛಿತಂ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ವಧಕಚೇತನಾ ವತ್ತಮಾನವಿಸಯಾ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಧಕಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದವಸೇನಾತಿ ಯೇನ ಪಬನ್ಧೋ ವಿಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪಯೋಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಯದಾ ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದೋ, ತದಾ ಅರಹಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅರಹನ್ತಘಾತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ನ ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಕಾಲನ್ತರಾಪೇಕ್ಖಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಂ ವಧಕಚಿತ್ತಂ, ನ ಏವಂ ಚಾಗಚೇತನಾ. ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಕಾಲನ್ತರಾನಪೇಕ್ಖಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತಂಯೇವ ವಿಭಾವೇತಿ. ಅಞ್ಞಸಕಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ತತೋ ವಿನಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಕರಣಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಚಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ತಸ್ಸೇವ ತಂ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಸಚೇಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನ ಪರಿಭುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸಣ್ಠಹನ್ತೇ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಕಪ್ಪವಿನಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಆಯುಕಪ್ಪೋ ಚೇತ್ಥ ಅವೀಚಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಪರಿಮಾಣಂ ಪರಮಾಯು ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಸೀತಿಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಭಾಗಮತ್ತಂ ಕಾಲ’’ನ್ತಿ (ಕಥಾ. ಅಟ್ಠ. ೬೫೪-೬೫೭) ವುತ್ತಂ. ತಯಿದಂ ‘‘ಏಕಂ ಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಯದಿ ಏಕಂ ಮಹಾಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಸತಿ ವೀಸತಿಅನ್ತರಕಪ್ಪಪರಿಮಾಣೋ ಏಕೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಸಮೇತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇಯೇವಾತಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪಕತತ್ತೋ ವಾ ಅಪಾರಾಜಿಕೋ. ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಕಮ್ಮಲದ್ಧೀನಂ ವಸೇನ ಅನಾನಾಸಂವಾಸಕೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನಿಯತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ನಿಯತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಯ ಸಭಾವತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಿಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಯಂ, ಯದಿದಂ ನಿಯತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಯಥಾಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಂ ನಿಯಾಮಕಹೇತುಂ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ. ನಿಯತಾನಿಯತಭೇದನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನಿಯತಭೇದಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿಅನಿಯತಭೇದಞ್ಚ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಏವ ಹಿ ಏಕೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಯತಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಚ ನಿಯತೋ’’ತಿ. ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಚ-ಸದ್ದೋ. ತತೋ ಪುಬ್ಬೇತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗತೋ ಪುಬ್ಬೇ. ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಯತತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನಞ್ಚ ದೋಸಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಉಪರಿಮಗ್ಗಾನಂ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತೇ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಏವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಞ್ಚ ನಿಯತತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ.

ತೇನೇವ ಖೀಣಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಖೀಣಾ. ಕಾರಣುಪಚ್ಛೇದೇನ ಹಿ ಫಲುಪಚ್ಛೇದೋ ಸಿಯಾ. ತತೋತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿತೋ. ಸಾತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿತಾ. ಪವತ್ತಿತೋತಿ ವಿಪಾಕಪ್ಪಬನ್ಧತೋ. ತೇನಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ. ವುಟ್ಠಾನೇತಿ ವುಟ್ಠಾನೇ ಸತಿ. ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಫಲಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕ್ಕಾಯ…ಪೇ… ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನಾಮಕರಣನಿಮಿತ್ತತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮಕರಣಹೇತುತಾಯ ನಿಯಾಮಕತಂ ವಿಭಾವೇತಿ ಏಕಬೀಜಿಆದಿಸಮಞ್ಞಾನಂ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾ…ಪೇ… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಏಕೋಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸೀತೀಭೂತೋಸ್ಮಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಮಹಾವ. ೧೧; ಕಥಾ. ೪೦೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫) ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಏಕೋಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ (ಮಹಾವ. ೧೧; ಕಥಾ. ೪೦೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫). ‘ಅತ್ಥೇತರಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಭಗವತಾ ಸಮಸಮಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೬೧) ವಚನೇಹಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ವಿಯ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಾದೋ ನಿವಾರಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ‘‘ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಯಂ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಲೋಕಧಾತುವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ ತಥಾ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅಸಮತ್ಥಭಾವವಿಭಾವನತೋ. ಆಣಾಖೇತ್ತಕಿತ್ತನಞ್ಚೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸಕ್ಕೋತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಣಂ ವತ್ತೇತುಂ. ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಭೂತಾಯ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಯಮತ್ಥೋ – ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಭೂತಾ ಏಕಾವಾಯಂ ಲೋಕಧಾತು. ತತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕೋ ಏವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧಖೇತ್ತ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಧೀನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧೀನಾ, ತಸ್ಮಾ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸಿದ್ಧೇ, ಸಿದ್ಧಾಸು ತಾಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಸಮ್ಪದಾಸು. ತತೋ ಪರಂ ವಿನಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಟಿವೇಧತೋ ಪರಂ ಪಟಿವೇಧಸಾಸನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಸೀಲಭೇದತೋ ಚ ಪರಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾಸನಂ ವಿನಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸಾಸನಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪನ ಉಭಯಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮ…ಪೇ… ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಪರಿದೇವನಕಾರುಞ್ಞನ್ತಿ ಪರಿದೇವನೇನ ಕರುಣಾಯಿತಬ್ಬತಾ ಕರುಣಾಯನಾ.

ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವವಿಸೇಸೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಧಾರೇತುಂ, ಯತೋ ಪಾರಮೀಪವಿಚಯಾದೀಸು ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀಕಮ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿದಿವಸೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬುತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಅತಿಭಾರಭರಿತನಾವಾ ವಿಯ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೋ ವಿಪರಿವತ್ತೋ. ‘‘ಸಮುಪ್ಪಾದಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸ-ಕಾರೇ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಆ-ಕಾರೋ, ಏಕಸ್ಸ ಚ ಪ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮಂ ಉದ್ಧಂ ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಾಮುಪಾದಿಕಾ’’ತಿ. ಸಮಂ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ವಾ ಸಮುಪಾದಾ, ಸಮುಪಾದಾ ಏವ ಸಾಮುಪಾದಿಕಾ, ಸಮುಪಾಹಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸನ್ತತಿಖಣವಸೇನಾತಿ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಆಯೂಹನಸಮಙ್ಗಿತಾ, ಸಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಾಭಾಗಸ್ಸ ಗಹಣವಸೇನ ಚೇತನಾಕ್ಖಣವಸೇನ ಚೇತನಾಸಮಙ್ಗಿತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವತ್ತನಂ.

ಪಠಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೧೦. ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಜೀವಿತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನ ಅದಾಸಿ ಪಯುತ್ತವಾಚಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ.

ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ.

ದುತಿಯಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೧೩. ಧಾತುಸಭಾವೋತಿ ಭೂತಾದಿಸಙ್ಖಾತಧಾತೂನಂ ಸಭಾವೋ. ಸಭಾಗವಸೇನ ಫಲಭೂತೇನ. ಅಜ್ಝಾಸಯಧಾತುಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನತೋತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಭಾವಸ್ಸ ‘‘ಹೀನಂ, ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನನತೋ, ವುಟ್ಠಿನಿಮಿತ್ತೇನ ವಿಯ ಮಹೋಘೇನ ಉಪರಿಮೇಘವುಟ್ಠಿಯಾ.

ಪಞ್ಚಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಟ್ಠಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ದತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ ಸಮಾಸನ್ತೇನೇವ ತಥಾ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಪರೋಪರಾನಂ ವಿಸದಾವಿಸದಾನಂ ಸದ್ಧಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಆಸಯಾದಿತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಸ್ಸ, ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತತೋ ಚ ಅಧಿಮುತ್ತಿಭೇದಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠಸಭಾವತ್ತಾ ಏವ.

೮೧೫. ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ ಅರಿಯಾವಾಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇ ಸುತ್ತೇನೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ನಿಗಮೇತ್ವಾ ಪುನ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವ ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇತರೇತಿ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗಮಏಕಾರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾಯಪಟಿಸೇವನಾದಯೋ.

೮೧೬. ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತಾನಾನುಸಯನೇಸೂತಿ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯನಂ, ಸನ್ತಾನಾನುಸಯನನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಅನುಸಯನೇಸು. ಯಥಾ ಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ರಾಗೋ ಕಾರಣಲಾಭೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹೋ ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಪೀತಿ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ಅನುಸಯನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೧೬) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗಸ್ಸ ಚಿರಪರಿಭಾವನಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಂ ಚಿರಪರಿಭಾವಿತಂ ಪರಿವೇಠೇತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮನ್ತತೋ ವೇಠೇತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತಭಾವೇನ ಅನುಸಯಿತತಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಉದಕೇ ನಿಮುಗ್ಗಸದಿಸೋ ಉದಾಹಟೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿವಸೇನ ಭವರಾಗಸ್ಸಾಪಿ ವತ್ಥುಕಾಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ರಾಗವಸೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣರಜ್ಜನವಸೇನ.

೮೧೮. ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಸೇಸೋ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ.

೮೧೯. ಪಹಾತಬ್ಬೇನ ಉಪದ್ದುತನಿರೋಧನತ್ಥಂ ಪಹಾಯಕಂ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಪಠಮಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪಹಾಯಕನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಹಾತಬ್ಬಪಜಹನಕ್ಕಮೋ ಪಹಾನಕ್ಕಮಪದೇನ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ. ತನ್ತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಪಹಾನವಿಚಾರಣಾನಂ ಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ತಂ ದಸ್ಸನತ್ತಿಕಾದೀಸು.

೮೨೬. ತನ್ತಿ ಭವಙ್ಗಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ. ಪಾದಕನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಛಟ್ಠಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೨೮. ಸಮಾಪನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮಾಧಿ ವಾ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮಞ್ಜೂಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಠಪೇತುನ್ತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಾಲಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇತುಂ.

ತೇಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರೇಹಿ. ತಂಸಭಾವತಾತಿ ಕಾಮಾದಿದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿಅನುಪಕ್ಖನ್ದನಸಭಾವತಾ. ಪಗುಣವೋದಾನಂ ಪಗುಣಭಾವಸಿದ್ಧಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಸುದ್ಧಿ.

ಸತ್ತಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಸಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೩೧. ಪಞ್ಞಾವ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಿಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾವ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ವಿಪಾಕನ್ತರಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಾಕನ್ತರಜಾನನಸ್ಸೇವ ದುತಿಯಬಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ, ಕಮ್ಮನ್ತರಜಾನನಸ್ಸ ಚ ತತಿಯಬಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ. ಬಲಸದಿಸತನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಬಲಸದಿಸತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಬಲಞಾಣಕಿಚ್ಚೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಝಾನಾದಿಅಬಲಞಾಣಂ ಉದಾಹಟನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯದಿಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತದನ್ತೋಗಧನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಝಾನಾದಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಭಾವೇ ಸತ್ತಮಬಲಞಾಣೇ ಅನ್ತೋಗಧಂ. ಏವನ್ತಿ ಝಾನಾದಿಞಾಣಂ ವಿಯ. ಅಪ್ಪೇತುಂ, ವಿಕುಬ್ಬಿತುಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಾಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಾದಿಏಕಚ್ಚಞಾಣಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಕಥಮಪ್ಪನಾದಿಕಂ ಝಾನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಬಲಞಾಣೇಹಿ ಪನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಬಲಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾನೇವ ಬಲಞಾಣಾನಿ, ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಏತೇಸಂ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಬಲಕಿಚ್ಚಂ ಏಕಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಬಲಕಿಚ್ಚಮ್ಪೀತಿ ಉದಾಹರಣದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ತಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ…ಪೇ… ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದಸಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಞಾಣವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.