೧. ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೬೧. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮಾನೇಪಿ ನಯದ್ವಯಸ್ಸ ತೇಸಂ ಅಹೇತುಭಾವಾದಿದೀಪನೇ ಏಕಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವಾದಿಪಟಿಸೇಧತಾ, ಇತರಸ್ಸ ರಾಸನ್ತರಾಸಙ್ಗಹೋತಿ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ. ಏಕಾಯ ಜಾತಿಯಾತಿ ಆದಾನನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಭವಸ್ಸ. ತದನ್ತೋಗಧತಾಯಾತಿ ಗತಿಅನ್ತೋಗಧತಾಯ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಂತಂಗತಿಚುತಿಭವೇಸು.

೭೬೨. ತಥಾತಿ ಅಞ್ಞದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣತಾಯ. ಖೀರಾದೀನಂ…ಪೇ… ವಿಲಕ್ಖಣತಾತಿ ಯಥಾ ಖೀರಸ್ಸ ದಧಿಭಾವೇನ, ದಧಿನೋ ತಕ್ಕಭಾವೇನ ವಿಲಕ್ಖಣತಾಪತ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ನಹೇತುಭಾವಾದಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಭಾವಾಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೬೩. ಮಹತ್ತೇಪೀತಿ ಪುಥುತ್ತೇಪಿ. ಬಹುಭಾವವಾಚಕೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮಹಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ರೂಪಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾ ಮಹನ್ತತಾ, ಸುಖುಮತಾ ವಾ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಚನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಚಕ್ಖುಪಸಾದೇ ಮಮ ವತ್ಥುಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಭಾವಿತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಞ್ಞವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಚ ತೇನ ದಿನ್ನನಯಾನೇವ ತತ್ಥ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಅಪಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಯತೋ ತಂ ಅನ್ಧಸ್ಸ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ.

೭೬೪. ವವತ್ಥಿತಾನಮ್ಪೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾನಮ್ಪಿ. ಪಟಿಪಾಟಿನಿಯಮೋ ನಿಯತಾನುಪುಬ್ಬಿಕತಾ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ’’ತಿ ವಚನೇನ.

೭೬೬. ಆವಟ್ಟನಭಾವೋ ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚತಾ.

ತೇಸನ್ತಿ ರೂಪಾದೀನಂ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಸಮಾಗಮೋ. ಅಭಿನಿಪತಿತಬ್ಬಾನಿ ಆಲಮ್ಬಿತಬ್ಬಾನಿ, ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ಪಟಿವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಯ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ…ಪೇ… ಅಕುಸಲಂ ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೭೬೬) ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಪಟಿವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿವಿಜಾನನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಸಹಜಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಸಹಜಾತಫಸ್ಸಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಆವಜ್ಜನಾದಿನಾ. ಕಿಚ್ಚನ್ತರನ್ತಿ ದಸ್ಸನಾದಿಕಿಚ್ಚತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ.

ಅವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಕಾರಣೇನ, ತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ರೂಪಭಾವಾದಿಂ. ಭಾಸನಕರಣಕರಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಕುಸಲಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಏವ ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಂ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ತಂಸದಿಸಾ. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಪಟಿವಿಜಾನನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವೇನ ವಿಜಾನನಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಾನಂ ಪುರೇಚರಭಾವೇನ ಗಹಣಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ. ‘‘ನ ಪಟಿಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸ್ವಾಯಮಪ್ಪಟಿಸೇಧೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಲದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಪಟ್ಠಪನಂ, ಏವಂ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಸಮಾದಾನಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಉಪಸಂಹರಣತ್ಥಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ನ ಭವತೋ ಚವತಿ, ಕಥಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಚುತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕ…ಪೇ… ಅತಂದ್ವಾರಿಕತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ. ಆಪಾಥಮತ್ತನ್ತಿ ಆಪಾಥಗಮನಮತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವಮತ್ತಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಂ ನೀಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಧಮ್ಮವಿಸೇಸಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸಭಾವ’’ನ್ತಿ. ರೂಪನ್ತಿ ಚ ನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ‘‘ರೂಪಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಥಾ ಚಾಹು ಏಕೇ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ನೀಲಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ನೋ ತು ನೀಲ’’ನ್ತಿ. ರೂಪನೀಲಾದಿಆಕಾರೋ ರೂಪಾರಮ್ಮಣರೂಪಾದಾನಾಕಾರಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತಜ್ಜಾಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೇಸಾ ಯಥಾ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿ. ಸಾತಿಸಯಂ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತ್ತಾ. ತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಆರಮ್ಮಣಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧೋ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮನೋದ್ವಾರೇಪೀತಿ ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇಯೇವ ದುತಿಯೇ ಮೋಘವಾರೇ, ಅಥ ಖೋ ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ. ಆವಜ್ಜನಂ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ…ಪೇ… ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ತಥಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ.

ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.