೩. ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭. ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯಪಿ. ತಬ್ಬತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ಚಕ್ಖುವತ್ಥುಕತ್ತಾ. ಪಟಿಘವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಟಿಘತೋ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಪಟಿಘವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪುರಿಮಪದೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ.

ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೇ, ನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಚನನ್ತಿ ಸದ್ದೋ, ನಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಚನಾಧೀನಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬತಂ ಪತಿ ಸದ್ದಾಧೀನಾ, ನಾಮಾಯತ್ತಗಹಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಾಮರೂಪದುಕೇ (ಧ. ಸ. ಮೂಲಟೀ. ೧೦೧-೧೦೮) ವುತ್ತಮೇವ. ಅಧಿವಚನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಕಾಸಕಂ ಞಾಪಕಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿವಚನಾ ಯಥಾ ಅರಿಸಸೋತಿ. ತತೋಜೋತಿ ಅಧಿವಚನಸಙ್ಖಾತತೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧತೋ ಜಾತೋ. ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಫಸ್ಸೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮ್ಫಸ್ಸೋಯೇವ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ಕೇವಲಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಫಸ್ಸೇ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಫಸ್ಸೇಪಿ ‘‘ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೇ ವಚನಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಪವತ್ತಾ ಅಧಿವಚನಾ’’ತಿಆದಿವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ಇತೀತಿ ತಸ್ಮಾ. ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಪರಿಯಾಯೇನ. ತತೋಜಾಪೀತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಫಸ್ಸಜಾತಾಪಿ. ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರಾಸಮ್ಭವತೋತಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಜಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಆವೇಣಿಕಂ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಜತಾ. ಪಕಾರನ್ತರಂ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜತಾ.

ಯದಿ ಏವನ್ತಿ ಯದಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಫಸ್ಸೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ ಪರಿಯಾಯತೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಚ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಞ್ಞಾವ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನನ್ತಿ ವೇದನಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಾನಂ. ಅತ್ಥವಸೇನಾತಿ ‘‘ವಚನಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಪವತ್ತಾ ಅಧಿವಚನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಅತ್ಥವಸೇನ ಅನ್ವತ್ಥತಾವಸೇನ. ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಮನ್ತಿ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಮಂ. ಧಮ್ಮಾಭಿಲಾಪೋತಿ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋಪಿ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜವೋಹಾರೋ ರುಳ್ಹಿವಸೇನ ಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಪವತ್ತೋತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೋ ತದಞ್ಞಾರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಾಧಾರಣೋ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿವೇಸಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ರಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಾದಿ ವಿಯ ರಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸವನಾದಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾಸೋತಾವಧಾನಾದಿನೋಪಿ ರತ್ತತಾದಿವಿಜಾನನನಿಮಿತ್ತತಾಸಮ್ಭವತೋ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾಸಞ್ಞಾಯ ಪನ ಪಾಕಟಭಾವಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಓಲೋಕನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಸಯಸಮಾಗಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಓಲೋಕನಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಭಾವೇ ರತ್ತತಾದಿವಿಜಾನನಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಾಕಟಭಾವೇ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸಾದವತ್ಥುಕಾ ಏವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ತೇನ ಕಥಿತಂ, ಕಾಯೇನ ವಾ ಪಕಾಸಿತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಞಾತ’’ನ್ತಿ.

ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.