(೨.) ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೯೧. ಉಪನಯ್ಹತೀತಿ ಬನ್ಧತಿ. ಅ-ಕಾರೋ ಅನನ್ತರತ್ಥವಾಚಕೋ, ಮರಿಯಾದವಾಚಕಸ್ಸ ವಾ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅನನ್ತರಟ್ಠಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಾಕಾರೋ ಮರಿಯಾದಾ, ತಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹೀಕರಣವಸೇನ ಠಪನಾ ಮರಿಯಾದಟ್ಠಪನಾ. ಪಕತಿಟ್ಠಪನಾಮತ್ತಮೇವ, ವಿಸೇಸನರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೯೨. ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ಖೇಳಪಾತನಂ, ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ವಿಯ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ. ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ದನ್ತೇಹಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ತೇನ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಪಳಾಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಳಾಸಸ್ಸ ಆಯನಾತಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹಪ್ಪವತ್ತಿ. ಸಮಭಾವದಹನಂ ಜಯೋ, ತಸ್ಸ ಆಹರಣತೋ ಆಹಾರೋ. ಧುರಂ ನ ದೇತೀತಿ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ನ ದೇತಿ.

೮೯೪. ಕಾಯೇನ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿವತ್ತಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಏವಂ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸದ್ಧೋ ಕಥಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರೇಸಂ ಞಾಪನತ್ಥಂ. ಅತಿಚ್ಚಾತಿ ಅಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಆಸರನ್ತೀತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪುನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋನಾಮೇವಂ ಕರೋತೀತಿ ವೋಚ್ಛಿನ್ದನಚ್ಛಾದನಾ ವಾ ವೋಚ್ಛಾದನಾ.

ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸಿತಾತಿ ಯೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತಿ, ಸೋ ಸಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕುಚ್ಛಿ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನೇವ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಕಿರಿಯಾವಿರಹತೋ ‘‘ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಏವಂಕಿರಿಯೋ’’ತಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜೋ ಏವ ಅಜಾಮಿಗೋ. ನೇಲಕೋತಿ ತರುಣವಚ್ಛೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಾದಿಸಂ ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಗತಾಗತೇ ಖಾದತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ತಂತಂಸದಿಸಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನ ತೇ ತೇ ವಞ್ಚೇತಿ. ತೇನೇತಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಮಾಯಾತೋ ಬಲವತರಾ ವಞ್ಚನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೯೦೮. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಅಭಾವೇಪಿ ಯಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಂಯೋಜನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭೂತಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ.

ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೩.) ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೦೯. ಅಕುಸಲಮೂಲಾನೇವ ವಟ್ಟಮೂಲಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಕಥಿತೇಹಿ ವಟ್ಟಮೂಲಸಮುದಾಚಾರೋ ಕಥಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೀಹಿ…ಪೇ… ಕಥಿತೋ’’ತಿ.

೯೧೯. ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿದಸ್ಸನಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಉತ್ತಮಚರಿಯನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸಮ್ಮತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ರೂಪಾರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕೇಸು ಸಾತಿಸಯೋ ಭವರಾಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ.

೯೨೦. ಕಥಂವಿಧನ್ತಿ ಕೇನಾಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಮಾನಠಪನಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ಮಾನೇನ ಠಪನಾ, ಮಾನಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ಠಪನಾ.

೯೨೧. ಚೇತಸೋ ಉತ್ರಾಸೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ದೋಸೋ ವಾ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ ಚೇತನಾದಯೋ.

೯೨೨. ದೇಸನಾಸುಖತಾಯಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಅದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ದೇಸನಾ ಸುಖಾ ‘‘ಕಙ್ಖತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ, ನ ಪನ ತಥಾ ಮೋಹೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಣ್ಣಾದಿಭೇದಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಕೇಚಿ ಕಿರ ವದನ್ತಿ ‘‘ಖತ್ತಿಯಜೀವೋ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ರಮತಿ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಚ ಛಾಯಾ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಜೀವಾ ಓದಾತಪೀತಕಾಳವಣ್ಣಾ. ತೇ ಹಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಸಾಯನ್ಹರತ್ತೀಸು ಓದಾತಪೀತಕಾಳಛಾಯಾ ಕಾಳತಮಕಾಲೇಸು ರಮನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ವಣ್ಣಭೇದಂ, ‘‘ಬ್ಯಾಪೀ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಾನಭೇದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ.

೯೨೩. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಏಕಪದಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಸೇನಾಯಂ ಸಮ್ಮುತಿಕಥಾ ಪವತ್ತಾ, ಪದನ್ತರಮೇವ ವಾ ಇದಂ ಪುಗ್ಗಲವಾಚಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಸೋತಿ ವುತ್ತೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವ, ನ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಯುತ್ತೋವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ‘‘ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಸು ಆಬಾಧೇಸೂತಿ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಉತುವಿಪರಿಣಾಮಜಓಪಕ್ಕಮಿಕವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಸನ್ನಿಪಾತಜಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು. ಪುಬ್ಬೇ ಕತನ್ತಿ ಪುರಾಣತರಕಮ್ಮಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಞ್ಚ ಕಿರ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ವಾತಿ ಯೋಪಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ವಧಬನ್ಧಾದಿದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ತಂಮೂಲಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಮೂಲಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೯೨೪. ಮೋಹಸ್ಸ ಅನುದಹನಂ ದಾಹಕಾರಣತಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸಭಾವತೋಪಿ ಪನ ಅಸಮ್ಪಟಿವೇಧೋ ಸಮ್ಪಟಿವೇಧಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೋ ದುಕ್ಖೋ ಏವಾತಿ ಅನುದಹನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಞಾಣಸುಖಾ ಅಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೫) ವುತ್ತಾ.

೯೨೬. ಪುಥುನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ಪುಥುನಿಮಿತ್ತಸಭಾವೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು, ಪುಥುಸಭಾವೇಸು ವಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣೇಸು. ಕೋಸಜ್ಜಪಮಾದನಿದ್ದೇಸಾನಂ ಸಮಾನತ್ತೇಪಿ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಲೀನವುತ್ತಿತಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ, ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಪಮಜ್ಜನಂ ಪಮಾದೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ.

೯೩೧. ಸಗರುವಾಸನ್ತಿ ಸಓತ್ತಪ್ಪವಾಸಮಾಹ, ಸಜೇಟ್ಠಕವಾಸನ್ತಿ ಸಹಿರಿವಾಸಂ. ಅನಾದಿಯನಾ ಅನದ್ದಾ ಓವಾದಅಗ್ಗಹಣಂ, ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಯ ಅನಲ್ಲತಾ, ಅಮುದುತಾ ವಾ ಅನದ್ದಾ. ಅಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಅಸುಖಸೀಲತಾ ಅಮುದುತಾ ಏವ.

೯೩೪. ಉಪಾರಮ್ಭೋ ದೋಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಿಯಾ.

೯೩೬. ‘‘ಇಧ ಪಾಸಾಣಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಠಪನತ್ಥೇಪಿ ಕರೋತಿ-ಸದ್ದೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕರೋತೀತಿ ಠಪೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚಾಯಂ ಆವಜ್ಜನಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಆಸನ್ನಕಾರಣತ್ತಾ ಖುದ್ದಕವತ್ಥೂಸು ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತದನುಕೂಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ವಾ.

ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.