೧. ಏಕಕಮಾತಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೩೨. ‘‘ತೇತ್ತಿಂಸತಿ ತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಪನ ಪಞ್ಚತಿಂಸ. ತಥಾ ‘‘ಪುರಿಸಮಲಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ನವಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಪನ ಆಘಾತವತ್ಥುಆದಯೋ ನವ. ಯೇ ‘‘ದ್ವೇ ಅಟ್ಠಾರಸಕಾ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಏವ ‘‘ಇತಿ ಅತೀತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಯೋ ಛತ್ತಿಂಸಕಾ ಕತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛ ಅಟ್ಠಾರಸಕಾ’’ತಿ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವುತ್ತಭಾವೇನೇವ ಇಧ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ನ ಗಹಿತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಏಕಕಮಾತಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೧.) ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೪೩-೮೪೪. ಅತ್ಥಿ ಪಟಿಚ್ಚಂ ನಾಮಾತಿ ಯಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು ನಿಸ್ಸಯಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಥಾ ಇಧ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತೀನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾದಿಪಚ್ಚಯತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಯೇಸು ಪನ ಖನ್ಧೇಸು ಸನ್ತೇಸು ಖತ್ತಿಯಾದಿಸಮ್ಮುತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನತಾವ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಯಾ ಅತ್ಥಿತಾ, ಸಾ ಇಧ ಪಟಿಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ವಿಭಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸೇಣಿಯಾತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾದಿಕಿರಿಯಾಸು ಪುರತೋ ಕರಣಂ ಪುರೇಕ್ಖಾರೋ. ನಿಕ್ಖೇಪರಾಸೀತಿ ನಿಧಾನರಾಸಿ. ಪತ್ಥಟಾಕಿತ್ತಿನೋತಿ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಕಿತ್ತಿನೋ. ರತ್ತಞ್ಞುಮದೋತಿ ಪುರಾಣಞ್ಞುತಾಮದೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಚಿರರತ್ತಿಜಾತೇನ, ಚಿರರತ್ತಿಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಸ್ಸ, ರತ್ತೀನಮೇವ ವಾ ಜಾನನಮದೋ. ಉಪಟ್ಠಾಪಕಮಾನೋತಿ ಆಣಾಕರಣಮಾನೋ. ಆಣಾಕರಣಞ್ಹಿ ವಿಚಾರಣಂ ಇಧ ‘‘ಯಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಪರಿಮಣ್ಡಲತ್ತಭಾವನಿಸ್ಸಿತೋ ಮಾನೋ ಪರಿಣಾಹಮದೋ. ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಮದೋ ಪಾರಿಪೂರಿಮದೋ.

೮೪೫. ವತ್ಥುನಾ ವಿನಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಅವತ್ಥುಕಂ, ನ ವತ್ಥುನೋ ಅಭಾವಾ.

೮೪೬. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸತಿತೋ ಮುಚ್ಚನಂ, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಸು ಪಕ್ಖನ್ದನಂ ವಾ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವೋತಿ ಕುಸಲಕರಣೇ ಅಟ್ಠಾನಂ, ಅನುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಮಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಂ ಕೋಧೇ ಉಪನಾಹೇತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ಪರಿಯಾಯೋ ಅಪರಿಯನ್ತೋ, ತದತ್ಥತಪ್ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಕಾಸಕೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗನಿಸ್ಸಗ್ಗಾದಿಕೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಯಾಯೋ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏವರೂಪೋತಿ ಇದಂ ಆಕಾರನಿದಸ್ಸನಂ ಸಬ್ಬಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಯನ್ತಾಭಾವತೋ’’ತಿ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಕಾರೋತಿ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧೇ ದಸ್ಸೇತಿ.

೮೪೭. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧತಾ ತಥಾಪವತ್ತಚಿತ್ತಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಮಾನವಿಸೇಸೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮನೇ ವನ್ದಿತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ಪರಿಯನ್ತೇನೇವ ಚರತಿ.

೮೪೮. ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇನ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಖಿಪನವಸೇನ ‘‘ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದಲಿದ್ದೇ, ಅಕುಸಲೇ ವಾ ಇದಂ ಕರೋನ್ತೇ ಅಹಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಇಧ ಪಟಿಪ್ಫರಣಂ ಯುತ್ತಂ. ಕರಣಸ್ಸ ಉತ್ತರಕಿರಿಯಾ ಕರಣುತ್ತರಿಯಂ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಏಸಾತಿ ಸಾರಮ್ಭೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೪೯. ಅತಿಚ್ಚ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತಿಚ್ಚಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅತಿಚ್ಚಿಚ್ಛತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಚ್ಚಿ-ಕಾರಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಚ್ಛತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾತಿ ಚ ಸಾ ಏವ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ನೇರುತ್ತಿಕವಿಧಾನೇನ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾಲದ್ಧಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ರ ಅತ್ರ ಇಚ್ಛನಂ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ, ಸಾ ಏವ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ತ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಚ್ಛತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಅತ್ರಿಚ್ಛನ್ತಿ ಅತಿಚ್ಛಂ, ಅತ್ರ ವಾ ಇಚ್ಛನ್ತೋ. ಕೇನ? ಅತಿಲೋಭೇನ ಅತಿಲೋಭಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತಿಲೋಭಮದೇನ ಚ. ಅತ್ತನೋ ಹಿತಂ ಅತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಹಾಯತಿ ಜೀರತಿ, ಆದಿಣ್ಣೋ ವಾ ಅತ್ತಾ, ಪತ್ತೋ ವಾ ಅತ್ತಾ, ನಂ ಜೀರತಿ ಚನ್ದಕಿನ್ನರಿಂ ಪತ್ಥಯಿತ್ವಾ ಅಸಿತಾಭೂದೇವಿಯಾ ವಿಹೀನೋ ವಿಯ.

ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಉಪದ್ದುತಸ್ಸ, ಮುದ್ದಿತಸ್ಸ ವಾ.

ಅತಿಹೀಳಯಾನೋತಿ ಅವಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಮಲಕನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಜನಪದಂ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ವಾ. ಕೋದಣ್ಡಕೇನಾತಿ ಕುದಣ್ಡಕೇನ ರಸ್ಸದಣ್ಡಕೇನ. ಗದ್ದುಲೇನಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ರುಹಿರಮಕ್ಖಿತಙ್ಗೋತಿ ರುಹಿರಸಿನ್ನಗತ್ತೋ.

೮೫೦. ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಚೋದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಮ್ಭಾವೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಉಪಾದಾನಾದಿಪಚ್ಚಯೇ.

೮೫೧. ಯೇ ಪತಿರೂಪೇನ ವಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತೇ ಗಣ್ಠಿಕಾ, ದುರಾಚಾರೇನ ವಾ ಗಣ್ಠಿಭೂತಾ. ಗಣ್ಠಿಕಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಗಣ್ಠಿಕಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ ಗಣ್ಠಿಕಭಾವೇನ ‘‘ಥೇರೋ…ಪೇ… ದೀಘಚಙ್ಕಮೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ವಟ್ಟತಿ ಭನ್ತೇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಏಕೋ ಪಕಾರೋ, ಲಾಭಿನಾ ಏವ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿತಂ ಸೂಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚತ್ತಯಂ ನಾಮ ಉಪರಿಪಣ್ಣಾಸಕೇ ದುತಿಯಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೧ ಆದಯೋ). ತಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ವದತಿ ‘‘ಪಞ್ಚತ್ತಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೮೫೨. ಸಿಙ್ಗನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಾರಂ. ತಞ್ಹಿ ಕುಸಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಝನತೋ ಸಮಾಸೇವಿತತಾಯ ಸೀಸೇ ಪರಿಕ್ಖತಂ ಸುನಿಖತಂ ವಿಸಾಣಂ ವಿಯ, ಥಿರತ್ತಾ ಚ ಸಿಙ್ಗಂ ವಿಯಾತಿ ಸಿಙ್ಗಂ, ತಂ ಪನತ್ಥತೋ ರಾಗೋ.

೮೫೩. ತೇಮನಕರಣತ್ಥೇ ತಿನ್ತಿಣ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಖೀಯನನ್ತಿ ಚ ಯೇನ ಲೋಭೇನ ಪರಂ ಮಮನ್ತಿ ವದನ್ತಂ ಖೀಯತಿ, ಸೋ ವುತ್ತೋ. ಖೀಯನಂ ಭಣ್ಡನನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ತಿನ್ತಿಣನ್ತಿ ವಾ ಲೋಲುಪ್ಪಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಞಾ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಏಸೋ ಲೋಲುಪ್ಪವಾಚಕೋತಿ.

೮೫೪. ಊರುಪ್ಪಮಾಣಾಪೀತಿ ಏತೇನ ಮಹನ್ತಘನಭಾವೇನ ಅಪೂತಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥವಾತಿಆದಿನಾ ಚೀವರಮಣ್ಡನಾದೀನಂ ವಿಸೇಸನಾನಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಪೂತಿಕಾಯಸ್ಸ ಬಾಹಿರಾನಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಮಣ್ಡನಾ’’ತಿಆದೀನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚೀವರೇನ ಹಿ ಮಣ್ಡನಾ ಚೀವರಮಣ್ಡನಾ, ಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಮಣ್ಡನಾ ಚೀವರಮಣ್ಡನಾ, ಏವಂ ಪತ್ತಮಣ್ಡನಾ ಸೇನಾಸನಮಣ್ಡನಾ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಊನಟ್ಠಾನಪೂರಣಂ ಛವಿರಾಗಸುಸಣ್ಠಾನಾದಿಕರಣಞ್ಚ ಚೀವರಾದೀಸು ಕಾಯೇ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತದಹುಜಾತದಾರಕೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ದಾರಕಚಾಪಲ್ಯಂ ನ ಮುಞ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೫೫. ಸದಿಸಾ ಅನುರೂಪಾ ಭತ್ತಿ ಸಭಾಗೋ, ನ ಸಭಾಗೋ ಅಸಭಾಗೋ, ಮಾನಥದ್ಧತಾ, ವಿರೋಧೋ ವಾ. ತೇನಸ್ಸ ಮಾತಾದೀಸು ವತ್ತನಂ ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿತಾ. ಏವಂವಿಧಾನಂ ಮಾನಾಧಿಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಮಿದಂ ನಾಮಂ.

೮೫೬. ಪರಿತಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಙ್ಕಮ್ಪನಾ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಯನಾ.

೮೫೭. ಕುಸಲಕರಣೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾ ಲೀನತಾ ಜಾತಿಆಲಸ್ಯಂ, ನ ರೋಗಉತುಭೋಜನಾದೀಹಿ ಕಾಯಗೇಲಞ್ಞಂ ತನ್ದೀ ನಾಮ, ಅಥ ಖೋ ಪಕತಿಆಲಸ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಾಲಸಿಯನ್ತಿ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಆಲಸಿಯಂ, ತದೇವ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೮೫೮. ಅಚ್ಚಸನಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಧಾತುಕ್ಖೋಭನಿಮಿತ್ತಂ ಆಲಸಿಯಂ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ.

೮೫೯. ಭತ್ತನಿಮಿತ್ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಆಲಸ್ಯಂ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ.

೮೬೦. ಇಮೇಹಿ ಪನಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾದೀಹಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಕಾರಣಾನಂ ರಾಗಾದೀನಂ ವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೮೬೧. ಸಮ್ಮಾಆಜೀವತೋ ಅಪೇತೋ ಕತೋತಿ ಅಪಕತೋ. ಸೋ ಆಜೀವುಪದ್ದವೇನ ಉಪದ್ದುತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಉಪದ್ದುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾಯ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಪಾಪಣಿಕಾನೀತಿ ಆಪಣತೋ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ. ನನ್ತಕಾನೀತಿ ಅನ್ತರಹಿತಾನಿ, ಚೀರಾನಿ ವಾ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಭೇಸಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಾ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಪುರಾಣಸ್ಸ ಅಪುರಾಣಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಗೋಮುತ್ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪೂತಿಭಾವೇನ ಛಡ್ಡಿತೋಸಧನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ.

ಅಗಬ್ಭಿಕಾ ಏಕದ್ವಾರಾ ದೀಘಸಾಲಾ ಕಿರ ಉದ್ದಣ್ಡೋ. ಕುಚ್ಛಿತರಜಭೂತಾಯ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ ನಿರತ್ಥಕಕಾಯವಚೀವಿಪ್ಫನ್ದನಿಗ್ಗಹಣಂ ಕೋರಜಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕೋರಜಿಕೋ, ಅತಿವಿಯ ಕೋರಜಿಕೋ ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕೋ. ಅತಿಪರಿಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಕೇಚಿ. ಮುಖಸಮ್ಭಾವಿತೋತಿ ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕಾದಿಭಾವೇನ ಪವತ್ತವಚನೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮತ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಏವರೂಪತಾಯ ಏವ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ’’ತಿಆದಿಂ ಕಥೇತಿ.

ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ‘‘ಅರಹಾತಿ ಮಂ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ವಾ. ಆಪಾಥಕಜ್ಝಾಯೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಪಾಥಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ನಿಸೀದನ್ತೋ ಆಪಾಥಕೇ ಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟಟ್ಠಾನೇ ಝಾಯೀ.

ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಭಣನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತಂ. ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಠಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕುಹನಂ ಕುಹೋ, ತಸ್ಸ ಅಯನಾ ಪವತ್ತಿ ಕುಹಾಯನಾ, ಕುಹಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯನಾ ಗತಿಕಿರಿಯಾ ಕುಹಾಯನಾ.

೮೬೨. ಪುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಕೋ ರಾಜಪೂಜಿತೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ. ನಹನಾತಿ ಬನ್ಧನಾ ಪರಿವೇಠನಾ.

೮೬೩. ನಿಮಿತ್ತೇನ ಚರನ್ತೋ ಜೀವನ್ತೋ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಕೋ ನೇಮಿತ್ತಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ. ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾಯ ಪಕಾಸನಂ ಓಭಾಸೋ. ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ? ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಜಾತಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ. ಇಚ್ಛಿತವತ್ಥುಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಕಥನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾ.

೮೬೪. ಬಹಿ ಛಡ್ಡನಂ ಉಕ್ಖೇಪನಾ. ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಖಾದನಸೀಲೋ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾ.

೮೬೫. ನಿಕತ್ತುಂ ಅಪ್ಪೇನ ಲಾಭೇನ ಬಹುಕಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಇಚ್ಛನಂ ನಿಜಿಗೀಸನಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ. ತಸ್ಸೇವ ಇಚ್ಛನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೋ, ತಂಸಹಜಾತಂ ವಾ ಗವೇಸನಕಮ್ಮಂ.

೮೬೬. ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪೋಕ್ಖರಂ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ವಣ್ಣಪಾರಿಪೂರೀ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾ. ‘‘ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಜಪ-ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ.

೮೬೭. ಸೇಯ್ಯಸದಿಸಮಾನಾ ಉನ್ನತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೮೬೮. ಹೀನಮಾನೋ ಪನ ಓನತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿತೋ ಕೇವಲೇನ ಮಾನಸದ್ದೇನ ನಿದ್ದೇಸಂ ನಾರಹತೀತಿ ತಂನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಓಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೭೪) ವುತ್ತಂ.

೮೭೨. ರಾಜಭೋಗೇನ ರಟ್ಠಭುಞ್ಜನಕೋ ರಾಜನಿಸ್ಸಿತೋ ರಟ್ಠಿಯೋ.

೮೭೯. ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಮಾನಾದಿನಿದ್ದೇಸೇಸು ‘‘ಪರೇಹಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಹತೀ’’ತಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾನುಪ್ಪಾದಕೋ ಆಮಟ್ಠೋ, ಏವಮೇತಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಮಾನಭಾವೇಪಿ ಮಾನುಪ್ಪಾದಕಪುಗ್ಗಲವಿಸೇಸಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪರೇ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನಞ್ಹಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತಿಮಾನೋತಿ.

೮೮೦. ಪುರಿಮಮಾನಸ್ಸ ಉಪರಿಮಾನೋ ಮಾನಾತಿಮಾನೋ, ಅತಿ-ಸದ್ದೋ ಉಪರಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವದತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪುರಿಮಮಾನಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಮಾನೋ ಮಾನಾತಿಮಾನೋ.

೮೮೧. ಪಕ್ಖಿಜಾತೀಸು ವಾಯಸೋ ಅನ್ತೋ ಲಾಮಕೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಾಕಜಾತಿ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೮೮೨. ಥೇರೋ ಕಿರ ದೋಸಚರಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಆದಿತೋವ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಖೀಣಾಸವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನ ಕಥೇಸೀತಿ ವದನ್ತಿ, ದೋಸಚರಿತತ್ತಾ ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ತತಿಯಪದವಾರೇ ವಿರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೮೩. ಮಾನಂ ಅನುಗತಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಮಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಛನ್ದೋ, ಮಾನಸಭಾವಂ ಅನುಗತೋ ಮಾನಚ್ಛನ್ದೋ ವಾ.

೮೮೪. ‘‘ವಿಲಮ್ಬನ’’ನ್ತಿ ಚ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸಮ್ಮಾನನಾದಿಕಿರಿಯಾದಿವಿಲಮ್ಬನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯುತ್ತಮುತ್ತಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಭಾನಂ ವಿಲಮ್ಬನಪಟಿಭಾನಂ.

೮೮೭. ಅಮರವಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ, ಅತ್ತನೋ ಅಮರಣತ್ಥಾಯ ದೇವಭಾವತ್ಥಾಯ ವಾ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಮರವಿತಕ್ಕೋ.

೮೮೮. ಪರೇಸು ಅನುದ್ದಯಾ ರಾಗವಸೇನ ಅನುದ್ದಯಕರಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪರಾನುದ್ದಯೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪರಾನುದ್ದಯತಾ, ಪರೇಸು ವಾ ಅನುದ್ದಯಸ್ಸೇವ ಸಹನನ್ದಿತಾದಿಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪರಾನುದ್ದಯತಾ, ತಾದಿಸೋ ರಾಗೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರೇನ ದಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ.

೮೯೦. ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಅನವಞ್ಞತ್ತತ್ಥಮೇವ ಕಾಮಗುಣೇ ಚ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಿತೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ.

ಏಕಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೨.) ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೯೧. ಉಪನಯ್ಹತೀತಿ ಬನ್ಧತಿ. ಅ-ಕಾರೋ ಅನನ್ತರತ್ಥವಾಚಕೋ, ಮರಿಯಾದವಾಚಕಸ್ಸ ವಾ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅನನ್ತರಟ್ಠಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಾಕಾರೋ ಮರಿಯಾದಾ, ತಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹೀಕರಣವಸೇನ ಠಪನಾ ಮರಿಯಾದಟ್ಠಪನಾ. ಪಕತಿಟ್ಠಪನಾಮತ್ತಮೇವ, ವಿಸೇಸನರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೯೨. ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ಖೇಳಪಾತನಂ, ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ವಿಯ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ. ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ದನ್ತೇಹಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ತೇನ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಪಳಾಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಳಾಸಸ್ಸ ಆಯನಾತಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹಪ್ಪವತ್ತಿ. ಸಮಭಾವದಹನಂ ಜಯೋ, ತಸ್ಸ ಆಹರಣತೋ ಆಹಾರೋ. ಧುರಂ ನ ದೇತೀತಿ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ನ ದೇತಿ.

೮೯೪. ಕಾಯೇನ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿವತ್ತಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಏವಂ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸದ್ಧೋ ಕಥಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರೇಸಂ ಞಾಪನತ್ಥಂ. ಅತಿಚ್ಚಾತಿ ಅಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಆಸರನ್ತೀತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪುನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋನಾಮೇವಂ ಕರೋತೀತಿ ವೋಚ್ಛಿನ್ದನಚ್ಛಾದನಾ ವಾ ವೋಚ್ಛಾದನಾ.

ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸಿತಾತಿ ಯೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತಿ, ಸೋ ಸಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕುಚ್ಛಿ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನೇವ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಕಿರಿಯಾವಿರಹತೋ ‘‘ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಏವಂಕಿರಿಯೋ’’ತಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜೋ ಏವ ಅಜಾಮಿಗೋ. ನೇಲಕೋತಿ ತರುಣವಚ್ಛೋ. ಯಥಾ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಾದಿಸಂ ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಗತಾಗತೇ ಖಾದತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ತಂತಂಸದಿಸಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನ ತೇ ತೇ ವಞ್ಚೇತಿ. ತೇನೇತಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಮಾಯಾತೋ ಬಲವತರಾ ವಞ್ಚನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೯೦೮. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಅಭಾವೇಪಿ ಯಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಂಯೋಜನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭೂತಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ.

ದುಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೩.) ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೦೯. ಅಕುಸಲಮೂಲಾನೇವ ವಟ್ಟಮೂಲಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಕಥಿತೇಹಿ ವಟ್ಟಮೂಲಸಮುದಾಚಾರೋ ಕಥಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೀಹಿ…ಪೇ… ಕಥಿತೋ’’ತಿ.

೯೧೯. ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿದಸ್ಸನಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಉತ್ತಮಚರಿಯನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸಮ್ಮತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ರೂಪಾರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕೇಸು ಸಾತಿಸಯೋ ಭವರಾಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ.

೯೨೦. ಕಥಂವಿಧನ್ತಿ ಕೇನಾಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಮಾನಠಪನಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ಮಾನೇನ ಠಪನಾ, ಮಾನಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ಠಪನಾ.

೯೨೧. ಚೇತಸೋ ಉತ್ರಾಸೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ದೋಸೋ ವಾ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ ಚೇತನಾದಯೋ.

೯೨೨. ದೇಸನಾಸುಖತಾಯಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಅದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ದೇಸನಾ ಸುಖಾ ‘‘ಕಙ್ಖತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ, ನ ಪನ ತಥಾ ಮೋಹೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಣ್ಣಾದಿಭೇದಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಕೇಚಿ ಕಿರ ವದನ್ತಿ ‘‘ಖತ್ತಿಯಜೀವೋ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ರಮತಿ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಚ ಛಾಯಾ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಜೀವಾ ಓದಾತಪೀತಕಾಳವಣ್ಣಾ. ತೇ ಹಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಸಾಯನ್ಹರತ್ತೀಸು ಓದಾತಪೀತಕಾಳಛಾಯಾ ಕಾಳತಮಕಾಲೇಸು ರಮನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ವಣ್ಣಭೇದಂ, ‘‘ಬ್ಯಾಪೀ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಾನಭೇದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ.

೯೨೩. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಏಕಪದಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಸೇನಾಯಂ ಸಮ್ಮುತಿಕಥಾ ಪವತ್ತಾ, ಪದನ್ತರಮೇವ ವಾ ಇದಂ ಪುಗ್ಗಲವಾಚಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಸೋತಿ ವುತ್ತೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವ, ನ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಯುತ್ತೋವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ‘‘ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಸು ಆಬಾಧೇಸೂತಿ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಉತುವಿಪರಿಣಾಮಜಓಪಕ್ಕಮಿಕವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಸನ್ನಿಪಾತಜಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು. ಪುಬ್ಬೇ ಕತನ್ತಿ ಪುರಾಣತರಕಮ್ಮಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಞ್ಚ ಕಿರ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಆಣತ್ತಿಮೂಲಕೇನ ವಾತಿ ಯೋಪಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ವಧಬನ್ಧಾದಿದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ತಂಮೂಲಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಮೂಲಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೯೨೪. ಮೋಹಸ್ಸ ಅನುದಹನಂ ದಾಹಕಾರಣತಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸಭಾವತೋಪಿ ಪನ ಅಸಮ್ಪಟಿವೇಧೋ ಸಮ್ಪಟಿವೇಧಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೋ ದುಕ್ಖೋ ಏವಾತಿ ಅನುದಹನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಞಾಣಸುಖಾ ಅಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೫) ವುತ್ತಾ.

೯೨೬. ಪುಥುನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ಪುಥುನಿಮಿತ್ತಸಭಾವೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು, ಪುಥುಸಭಾವೇಸು ವಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣೇಸು. ಕೋಸಜ್ಜಪಮಾದನಿದ್ದೇಸಾನಂ ಸಮಾನತ್ತೇಪಿ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಲೀನವುತ್ತಿತಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ, ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಪಮಜ್ಜನಂ ಪಮಾದೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ.

೯೩೧. ಸಗರುವಾಸನ್ತಿ ಸಓತ್ತಪ್ಪವಾಸಮಾಹ, ಸಜೇಟ್ಠಕವಾಸನ್ತಿ ಸಹಿರಿವಾಸಂ. ಅನಾದಿಯನಾ ಅನದ್ದಾ ಓವಾದಅಗ್ಗಹಣಂ, ಅಚಿತ್ತೀಕಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಯ ಅನಲ್ಲತಾ, ಅಮುದುತಾ ವಾ ಅನದ್ದಾ. ಅಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಅಸುಖಸೀಲತಾ ಅಮುದುತಾ ಏವ.

೯೩೪. ಉಪಾರಮ್ಭೋ ದೋಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಿಯಾ.

೯೩೬. ‘‘ಇಧ ಪಾಸಾಣಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಠಪನತ್ಥೇಪಿ ಕರೋತಿ-ಸದ್ದೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕರೋತೀತಿ ಠಪೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚಾಯಂ ಆವಜ್ಜನಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಆಸನ್ನಕಾರಣತ್ತಾ ಖುದ್ದಕವತ್ಥೂಸು ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತದನುಕೂಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ವಾ.

ತಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೪.) ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೩೯. ಇತೀತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ ನಿಪಾತೋತಿ ಏವಂ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭವಾಭವಹೇತೂತಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಭವೋ, ಸಪ್ಪಿಆದಿಭೇಸಜ್ಜಂ. ಭವೋ ಏವ ಪಣೀತತರೋ ಅಭಿವುದ್ಧೋ ಅಭವೋ. ಭಾವನಾರಾಮತಾಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಹೇಯ್ಯತ್ತಾ ವಾ ಪುರಿಮತಣ್ಹಾತ್ತಯವಜ್ಜಾ ಸಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ ‘‘ಭವಾಭವಹೇತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏತಾಯಾತಿ ಛನ್ದಾದಿಅಗತಿಯಾ. ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ನ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾತಿ ಛನ್ದಾದಿನಾ ಅಗತಿಗಮನೇನ. ಛನ್ದಾದೀಸು ಯೇನ ನಿನ್ನೋ, ತೇನ ಗಮನಂ ಯಥಾನಿನ್ನಗಮನಂ.

‘‘ರಾಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಜಾದಿನಿಮಿತ್ತೋ ವಿಯ ಊಮಿಆದಿನಿಮಿತ್ತೋ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ಊಮಿಆದಿಭಯಂ, ‘‘ಊಮಿಭಯನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಧುಪಾಯಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೬೨; ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೨; ಇತಿವು. ೧೦೯) ಕೋಧುಪಾಯಾಸಓದರಿಕತ್ತಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಮಾತುಗಾಮಾ ವಾ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಮಾತುಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಛನ್ದರಾಗಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಓದರಿಕತ್ತಞ್ಚ ಲೋಭೋವ. ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಂ ವಿನಯದಣ್ಡಂ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ತಿಮ್ಬರುಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಏತದವೋಚ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ? ಮಾ ಹೇವಂ ತಿಮ್ಬರುಕಾತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿದಾನವಗ್ಗೇ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೮) ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ತಿಮ್ಬರುಕದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೫.) ಪಞ್ಚಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೪೦. ಆಗನ್ತುಂ ಪನ ನ ದೇನ್ತೀತಿ ಆಗಮನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೯೪೧. ಅವದೇಹನತೋತಿ ಪೂರಣೇನ ಮಂಸೂಪಚಯಹೇತುತಾಯ ಚ ಉಪಚಯನತೋ. ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ಸುಖಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಉತುಸುಖಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಸುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಯನಿರಿಯಾಪಥಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತನ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ. ತಪೋತಿ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ, ವೀರಿಯಂ ವಾ. ಸೀಲಗ್ಗಹಣೇನ ಖನ್ಧಕವತ್ತಮೇಥುನವಿರತೀನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ತಪಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಗ್ಗಹಣಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಅಞ್ಞಸೀಲತೋ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ತಪಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನಂ ದೇವತ್ತಕಾರಣತ್ತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ, ಬಾಹಿರಾನಞ್ಚಸ್ಸ ವಿನಿಬನ್ಧಸ್ಸ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತೋ ವಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಅವಿಹಿಂಸಾದಿಗೋವತಾದಿದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಮೇಥುನವಿರತಿಯೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸೀಲಾದೀನಿ, ತಾನಿ ಚ ತೇ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಚರನ್ತೀತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಸದ್ಧಾರುಚಿಆದೀಹಿ ‘‘ಯತೋ ಖೋ ಭೋ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೮೫) ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ.

೯೪೨. ಬ್ಯಸನೇಸು ಞಾತಿಭೋಗರೋಗಬ್ಯಸನಗ್ಗಹಣೇನ ತಂನಿಮಿತ್ತಾ ಸೋಕಾದಯೋ ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ದಸ್ಸನಸವನೇಸು ಪಟಿಕೂಲತಾ ದಸ್ಸನಸವನಪಟಿಕೂಲತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಆದೀನವೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ತೇಸಂ ಕಾರಣಭೂತಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯೇವ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಅಕ್ಖನ್ತಿಮೂಲಕಾ ವಾ ಅಪ್ಪಿಯತಾದಿಹೇತುಭೂತಾ ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತತಾದಿದೋಸಾ.

ಮಿಚ್ಛಾಜೀವನಿಮಿತ್ತಂ ಮರಣಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಂ ‘‘ಆಜೀವಕಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಜೀವಿಕಾಭಯ’’ನ್ತಿ ಪನ ಪಾಠೇ ಪಚ್ಚಯಾನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತೋ ಆಜೀವಿಕನಿಮಿತ್ತೋ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಸಿಲೋಕನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಅಸಿಲೋಕಂ ಅಕಿತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗರಹಭಯ’’ನ್ತಿ.

೯೪೩. ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತನ್ತಿ ಉದಗ್ಗತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಅವೂಪಸಮಭಾವೋ, ಅವೂಪಸಮಹೇತುಭೂತೋ ವಾ ಪೀತಿಯಾ ಆಕಾರೋ.

ಪಞ್ಚಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೬.) ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೪೪. ‘‘ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕೋಧಾದಿಹೇತುಕಾ ಉಪನಾಹಾದಯೋ ಕೋಧಾದೀನಂ ಸಹಾಯಕಾರಣಭಾವೇನ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವುತ್ತಾತಿ ಕೋಧಾದಯೋ ಏವ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ, ತೇನೇತ್ಥ ತೇ ಏವ ವುತ್ತಾ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಸಿತಾ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠತಾ.

೯೪೫. ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯೋತಿ ಪತಿಸ್ಸಯಭೂತೇಹಿ ಗರೂಹಿ ವಿರಹಿತೋ. ಅಪ್ಪಮಾದಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಕುಸಲಾನುಯೋಗಸಾತಚ್ಚಂ ವಾ.

ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾತಿ ತನ್ನಿನ್ನತಾವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಯುತ್ತತಾ. ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಙ್ಗಣಿಕಾ. ಇತ್ಥಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾಸವನೇ ಇತ್ಥಿಸದ್ದಸವನೇ ಚ ಅಸ್ಸಾದೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾನಗ್ಗಹಣಸ್ಸಾದೋ ಪರಿಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋ.

೯೪೬. ಸೋಮನಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪವಿಚರನ್ತೀತಿ ಸೋಮನಸ್ಸುಪವಿಚಾರಾತಿ ಅಕುಸಲಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ ರೂಪವಿಚಾರಾದಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಉಪೇಕ್ಖುಪವಿಚಾರಾ ಚ. ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ವಾತಿ ಏತೇನ ವಿಚಾರಗ್ಗಹಣೇನ ವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ ವಿತಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇನ ‘‘ಉಪವಿತಕ್ಕೇತೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೯೪೭. ಅಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಾ ಮೋಹೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಲೋಭಸಮ್ಪಯುತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಪಿ ಪನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾ ನ ನ ಹೋತಿ.

೯೪೮. ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕೋ ‘‘ಅಧಿಚ್ಚ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಸೋ ಜಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಜಾತೂ’’ತಿ ಅಯಂ ನಿಪಾತೋ ಉ-ಕಾರಸ್ಸ ಓ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಜಾತೋತಿ ವುತ್ತೋ, ತೇನ ವಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನಿಪಾತನ್ತರಂ ಏತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಾಸವದಿಟ್ಠೀತಿ ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಯಾಯೇನ ಆಗತಾ ದಿಟ್ಠಿ.

ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೭.) ಸತ್ತಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೫೧. ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠೀಸು ಸತ್ತಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ಏವ ಇಧ ತಥಾ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಸತ್ತಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೮.) ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೫೨. ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಮೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಸೀದನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣಾನಿ, ಕೋಸಜ್ಜಮೇವ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜನ್ತರಕಾರಣತಾಯ ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಮಾಸಾಚಿತಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಏತ್ಥ ಆಚಿತ-ಸದ್ದೋ ತಿನ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ, ಮಞ್ಞೇ-ಸದ್ದೋ ಚ ವಿಯ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವದತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಿನ್ತಮಾಸೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋ, ಮಾಸಚಯೋ ವಿಯಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ.

೯೫೭. ಫರತೀತಿ ಫುಸತಿ, ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ತಯಾ ವಿಕಾಲೇ ಭುತ್ತಂ, ತೇನ ತ್ವಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮಯಾ ಕಾಲೇ ಭುತ್ತಂ, ತೇನಾಹಂ ಅನಾಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಅಯುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಞ್ಞಂ ಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಚ್ಛಿತತ್ಥತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಯಥಾ ತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ, ತಥಾ ಕಥಾಯ ಅಪನಯನಂ ವಿಕ್ಖಿಪನಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಪನಾಮನಾ.

೯೫೮. ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾತಿ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇಹಿ ವಾ ಅಭಿನಿವೇಸೇಹಿ ಅಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾನಂ ವದನ್ತಿ, ತೇ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ. ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಆಕಾಸಾದಿಂ.

ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೯.) ನವಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೬೦. ದಸಮಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಕಥಿತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೯೬೩. ಸುಖವಿನಿಚ್ಛಯನ್ತಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬಸುಖಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖನ್ತಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಇದಂ –

‘‘ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ,

ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ;

ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ,

ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೮೭೩; ಮಹಾನಿ. ೧೦೨) –

ಏತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ.

ಇಧ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಾ ಯೋ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸಭಾವೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ಸಕ್ಕಪಞ್ಹೇಪಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫೭) ಛನ್ದಸ್ಸ ನಿದಾನಭಾವೇನ ವಿತಕ್ಕ-ಸದ್ದೇನ ಸೋ ಏವ ಆಗತೋತಿ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಭಾವಂ ತಸ್ಸೇವ ಇಧ ಗಹಿತತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬಲವಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಬಲವತಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ.

೯೬೪. ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸಙ್ಖತಭಾವೇ ಅಹನ್ತಿ ಅಸ್ಮೀತಿ ಚ ಸಾತಿಸಯಾ ಮಾನಸ್ಸ ಸಙ್ಖತತಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಖತ’’ನ್ತಿ ಮಾನೋ ವುತ್ತೋ. ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಖರಣಂ ವಾ ಸಙ್ಖತಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಾ ಪವತ್ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀನಂ ವಿಸೇಸವತೀತಿ ತಾಸಮ್ಪಿ ಇಞ್ಜಿತಾದಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ.

ನವಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(೧೦.) ದಸಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೭೦. ಜಾಲಕ್ಖಿಪಸಂವಿಧಾನಾದಿಕುಸಲತಾಸಙ್ಕಪ್ಪನಂ ಉಪಾಯಚಿನ್ತಾ, ತಸ್ಸಾ ಮಿಚ್ಛಾಭಾವಪಟಿಚ್ಛಾದನಭಾವೇನ ಪವತ್ತೋ ತದಾಕಾರೋ ಮೋಹೋ ಉಪಾಯಚಿನ್ತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಥಾಕತೇ ಪನ ಪಾಪೇ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಭಾವಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ತದಾಕಾರಂ, ಅನಾದೀನವದಸ್ಸನಂ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಕಾರೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮೋಹೋತಿ. ವಿಮುತ್ತಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಅಧಿಮಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಮುತ್ತತಾಸಞ್ಜಾನನಂ. ‘‘ವಿಮುತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಫಲಂ ವಿಯ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಗಹಿತೇ ಪನ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇ ದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ, ಸಮಾಧಿ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯುತ್ತಂ ಸಿಯಾ.

ದಸಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯೭೩. ಸಮೂಹಗಾಹತೋತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀನಂ ಸಾಧಾರಣಗ್ಗಹಣತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಇತ್ಥಂ ಏವಂ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ ಪನ ವಿಸೇಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಸಮೂಹಗಾಹೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಂ ಆಕಾರನ್ತಿ ಪರಸನ್ತಾನಗತಂ ಆಕಾರಂ. ಅತ್ಥೀತಿ ಸದಾ ಸಂವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀದತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ. ಸಂಸಯಪರಿವಿತಕ್ಕವಸೇನಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಿಯಂ, ನ ಸಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ. ಪತ್ಥನಾಕಪ್ಪನವಸೇನಾತಿ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ಸಾಧು ಪನಾಹಂ ಸಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪತ್ಥನಾಯ ಕಪ್ಪನವಸೇನ.

ಸುದ್ಧಸೀಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀನಂ ಸಾಧಾರಣಸೀಸಾ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಸುದ್ಧಸೀಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಸೀಸೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತಣ್ಹಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಸೀಸಸೀಸಮೂಲಕೇಹಿ ಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಸಯಮೇವ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಮೇತೇ…ಪೇ… ತಣ್ಹಾ ವಿಚರಿತಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಮಾನೇಸುಪಿ ‘‘ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀ’’ತಿ ವಚನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪ್ಪಯೋಗೀನಂ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾನಂ ತಣ್ಹಾಯ ಅವಿಪ್ಪಯೋಗೀನಂ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾವ ತಪ್ಪಧಾನತಾಯ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೯೭೪. ಅವಕ್ಕರೀತಿ ನಿಪಾತೋ ನಾನಾಭಾವೇ ವತ್ತತೀತಿ ಅನಾನಾಕರಣಂ ಅನವಕ್ಕರಿ, ತಂ ಕತ್ವಾ, ಅವಕ್ಕರಿ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಅನವಕ್ಕರಿ ಕತ್ವಾತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅನವಕಾರಿಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಅವಕಿರಣಂ ವಿಕ್ಖೇಪನಂ ಸಮೂಹಸ್ಸ ಏಕದೇಸಾನಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜನಂ ಅವಕಾರಿ, ತಂ ಅವಕಾರಿಂ ವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ, ಪಞ್ಚಪಿ ಖನ್ಧೇ ಸಮೂಹತೋ ಏಕತ್ತೇನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತತೋ ಅವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಛನ್ದಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಿತಬ್ಯಾಭಙ್ಗಿತಾಯಾತಿ ದಾತ್ತೇನ ಕಾಜೇನ ಚಾತಿ ಏತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ, ಅಸಿತಬ್ಯಾಭಙ್ಗೀಹಿ ಲವನವಹನಕಿರಿಯಾ ವಾ ‘‘ಅಸಿತಬ್ಯಾಭಙ್ಗೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

೯೭೬. ಅವಕಾರಿಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಅತ್ತತೋ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ರೂಪೇನ…ಪೇ… ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಸ್ಮೀತಿ ಛನ್ದಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇಮಿನಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ತತೋ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತೇನ ರೂಪಾದಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅತ್ತತೋ ಹಿ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಿ ಅಬಹಿಕತಾನಿ ಅಹಮಿಚ್ಚೇವ ಗಹಿತಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಉಪಾದಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ತಣ್ಹಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಅತ್ತತೋ ಚ ವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಿ ಬಹಿಕತಾನಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ‘‘ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಖಗ್ಗೇನ ವಾ ಛತ್ತೇನ ವಾ ಅಹಂ ನಿಚ್ಚೋತಿ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತೇನ ಖಗ್ಗಾದಿನಾ ಮಮ ವಿನಾಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೇಕಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾದಿಮ್ಹಿ ಅನನ್ತೇ ಚ ಸಂಸಾರೇ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ಛತ್ತಿಂಸಾಯಪಿ ಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಿತತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅದ್ಧಾಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.