೨. ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭-೧೬೪. ಅನ್ತಮಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಮ್ಪೀತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ಅರಿಯತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಉಪಪಜ್ಜನೇ ಆಸಙ್ಕಾ ಸಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತೇನ ಪನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾ ಪವತ್ತಿಯಂ ಚತುವೋಕಾರೇ ಮಗ್ಗಫಲತೋ ಅಞ್ಞಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಚ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ತೇಸ್ವೇವ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ನಿಚ್ಛಿತೇಸು ಕೇಚಿ ‘‘ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಏತೇನ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇಸು ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಪ್ಪವತ್ತಿಸಮಙ್ಗಿನೋ ದಸ್ಸೀಯನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಹಿತಸ್ಸೇವ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನತೋ, ತೇನ ಚತುವೋಕಾರಾನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ಉಪಪನ್ನಮೇವ. ನ ಹಿ ತೇಸು ಮಗ್ಗಫಲುಪ್ಪಾದಸಮಙ್ಗೀಸು ಪಸಙ್ಗತಾ ಅತ್ಥಿ ತಂಸಮಙ್ಗೀನಂ ತೇಸಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾತಿ. ಇದಂ ಇಧ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಚತುವೋಕಾರೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ಇಧ ಸಚ್ಚಾನಂ ಉಪ್ಪಾದವಚನೇ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಜಪವತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮುಪ್ಪಾದದಸ್ಸನೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾಪೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚುಪ್ಪಾದವೋಮಿಸ್ಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ತಂರಹಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇತಿ ತಂಸಹಿತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚುಪ್ಪಾದವೋಮಿಸ್ಸಸ್ಸ. ತೇಸಂ ಪನ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ಗಹಿತೋ, ತಥಾ ನಿರೋಧೋ ಚಾತಿ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಯಮಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಖಣವಸೇನ ಓಕಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೭೧) ಏತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ‘‘ಇತರೇಸಂ ಚತುವೋಕಾರಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ, ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಹಿ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಓಕಾಸೇ ಸಾ ಉಪಪತ್ತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಪವತ್ತಮಾನಾ, ತತ್ಥ ತೇಸನ್ತಿ ಓಕಾಸವಸೇನೇವೇತ್ಥ ತತ್ಥ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೋ ಹೇಸ. ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಓಕಾಸೋ ಪನ ಯತ್ಥ ತೇ, ಸೋ ಏವಾತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಆರುಪ್ಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತ್ತಾ ಚಿತ್ತಜರೂಪಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಕಮ್ಮಜಾದಿರೂಪಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಪನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಹಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಚಿತ್ತಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಗಹಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಏವಂಪಕಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಚ ನ ಚಿತ್ತಾಪೇಕ್ಖಮೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ನ ಹಿ ಯಮಕೇ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೇ ಅವಿಭತ್ತಾ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಾ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತೇವತ್ತಮಾನೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನೋ ಚ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ತಂದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಸ್ಸಿತೇ ತೇನ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ದುತಿಯಾಕುಸಲಚಿತ್ತತೋ ಪುರಿಮಸಬ್ಬಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ತೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ನೋ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇತರೇಸಂ ಚತುವೋಕಾರಪಞ್ಚವೋಕಾರಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ ಅಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೬೧) ಏತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೬೧) ಏತೇನೇವ ಉಪಪತ್ತಿಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿಸಮಾನಗತಿಕಾ ದುತಿಯಾಕುಸಲತೋ ಪುರಿಮಸಬ್ಬಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ನ ತೇ ‘‘ಇತರೇಸ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ‘‘ಇತರೇಸ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾನಂ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ, ನ ಚತುವೋಕಾರಾನಂ. ನ ಹಿ ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ ಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾ ವಿಯ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾತಿ. ‘‘ಅಭಿಸಮೇತಾವೀನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೪೧) ಏತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಗಹಿತಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಅಭಿಸಮೇತಾವಿನೋ, ತೇ ಏವಂ ‘‘ಅಭಿಸಮೇತಾವೀನ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತೇನ ಯೇ ಕಾಮಾವಚರೇ ರೂಪಾವಚರೇ ಅರೂಪಾವಚರೇ ವಾ ಅಭಿಸಮೇತಾವಿನೋ ರೂಪಾವಚರಂ ಅರೂಪಾವಚರಂ ವಾ ಉಪಪನ್ನಾ, ಯಾವ ತತ್ಥಾಭಿಸಮಯೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಾವ ತೇ ಏತ್ಥ ನ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಪುರಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೇ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತೇಹಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಭಿಸಮಯೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕಾತಿ ವಿಸುಂ ನ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಅನಭಿಸಮೇತಾವೀನ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತಾ ಯೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತತ್ಥ ಚ ಅನಭಿಸಮೇತಾವಿನೋ, ತೇಸು ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ಗಹಣಕಾಲವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೇ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೪೨) ವುತ್ತನ್ತಿ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತೇನ ವೋದಾನಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನಾ ಸಮಾನಗತಿಕಾ ತತೋ ಪುರಿಮತರಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಯಾವ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀ, ತಾವ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಏವರೂಪೇಸೂತಿ.

ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಗ್ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಥಾ ‘‘ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಚ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸ್ಸಾತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೧೧೬) ಏತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ದ್ವೀಸುಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ‘‘ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ’’ಇಚ್ಚೇವ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೧೧೬) ವುತ್ತಂ, ನ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಕಸ್ಸಪಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಉಭಯಕೋಟ್ಠಾಸಭಜನತೋ. ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಏತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಹಿತೇಸು ಹಿ ಅರುಪೇ ಮಗ್ಗಫಲಭಙ್ಗಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗೀಸು ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಿಣ್ಣಂ ಫಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗೀನಂ ನಿರನ್ತರಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಕನ್ತಿಂ ಭವನಿಕನ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಯೇ ಉಪರಿಮಗ್ಗೇ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಪನ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅನ್ತರಾ ತಣ್ಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಭಙ್ಗಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗೀನಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನಪಿ ಚ ಪುರಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇನ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಕ್ಖಮಾನೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸಿತೋಯಂ ನಯೋತಿ.

ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.