೨. ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೫೦-೨೦೫. ಪವತ್ತಿವಾರೇ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಮೂಲಕಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮೇನೇವ ಸಹ ಯೋಜೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ದ್ವೇ ಏಕಞ್ಚ ಯಮಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಪುರಿಮೇನ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಮಿಸ್ಸಕಕಾಲಭೇದೇಸು ವಾರೇಸು ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಯೋಜಿತಯಮಕಮೇವ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮೇನ ಯೋಜನಾಯ ಪುಚ್ಛಾನಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥೇ ಪನ ನ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಪಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ತಥಾ ಯೋಜನಾ ನ ಕತಾತಿ. ಕಾಲಭೇದಾ ಪನೇತ್ಥ ಛ ಏವ ವುತ್ತಾ. ಅತೀತೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ, ಅನಾಗತೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ, ಅನಾಗತೇನಾತೀತೋತಿ ಏತೇ ಪನ ತಯೋ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಾ ಮಿಸ್ಸಕಕಾಲಭೇದಾ ಏವ ತಯೋ, ನ ವಿಸುಂ ವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹಿ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾಹಿ ಅತೀತೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾದಯೋ ಕಾಲಭೇದಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತೇನೇವ ಚ ನಯೇನ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುಂ. ತೇನೇವ ಹಿ ಮಿಸ್ಸಕಕಾಲಭೇದೇಸು ಚ ನ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಖನ್ಧಸ್ಸ ಪುರಿಮಪುರಿಮೇನ ಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾ ಯಮಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಅಮಿಸ್ಸಕಕಾಲಭೇದೇಸು ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮೇನೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನೀತಿ.

ಇಮಿನಾಯೇವ ಚ ಲಕ್ಖಣೇನಾತಿಆದಿನಾ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಪುರೇಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಚ್ಛಾಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಚ ನಾಮಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸರೂಪದಸ್ಸನೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬತ್ಥಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಹೋ ನಾಮ. ತಂವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸದಿಸತ್ಥತಾಯ ಪುರೇಪಞ್ಹೋ, ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟ್ಠಾಸಸದಿಸತ್ಥತಾಯ ‘‘ಪಚ್ಛಾಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಚ ನಾಮಂ ವುತ್ತಂ. ಸದಿಸತ್ಥತಾ ಚ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯಪದವಿಸೇಸಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಖನ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಲಾಭಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತೇನ ಪುರೇಪಞ್ಹೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಪದಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ವಾ ಖನ್ಧಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತವಸೇನ ಪುರೇಪಞ್ಹೋ ವುತ್ತೋತಿ ಯುತ್ತಂ.

ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸಂಸಯತ್ಥನಿವಾರಣಂ ಪಟಿಸೇಧೋತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಸೇಧಾನಂ ವಿಸೇಸೋ. ಪಾಳಿಪದಮೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಪಾಳಿಯಾ ‘‘ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಯಂ ಪದಂ ವುತ್ತಂ, ನ-ಕಾರವಿರಹಿತಂ ತದೇವ ಪದಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಪಾಳಿಗತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧಾನಮೇವ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚತುನ್ನಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಸತ್ತವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಕ್ಖೇಪೋ ತದೇಕದೇಸಪಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಹೋ ಏವ ಹಿ ಸರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸತ್ತವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಕಿಂ ನು ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಇತೋ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನದಸ್ಸನಾದಿತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಿಂ ನು ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮೀಸು ಏಕಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ದುತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಞಾಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಭುತಿ ಹಿ ಯಾವ ಚುತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಕಮ್ಮಜಸನ್ತಾನಂ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಸೇನ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನೇ ಕುಸಲಾದೀನಞ್ಚ ಪವತ್ತಿ ಹೋತಿ, ವೋಚ್ಛಿನ್ನೇ ಚ ಅಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ತೇನೇವ ಚ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಏಕಸತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಉಪ್ಪಾದತೋ ಯಾವ ಚುತಿನಿರೋಧೋ, ತಾವ ಅತೀತತಾ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಕಮ್ಮಜಸನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಖನ್ಧದ್ವಯಮ್ಪಿ ‘‘ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಏತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಕಲೇಪಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ದುತಿಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನತ್ಥೀತಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಉದ್ಧಂಸೋತಪಾಳಿಸಬ್ಭಾವಾ. ದ್ವೇಪಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯೋ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾತಿ.

‘‘ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿಸೇಸಿತಾ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾಪಿ ಸನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಯೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ವಜ್ಜಿತಾ, ತೇ ತತೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತೇಸಂ ಪುನ ಅಸಞ್ಞೇ ಉಪಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಅತ್ಥೀತಿ ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಖನ್ಧಯಮಕ.೬೫). ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾದಿಭಾವೋ ವಿಯ ಪಚ್ಛಿಮಭವೋಪಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ತೇಸಮನುಪ್ಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾದಿಭವೇಸ್ವೇವ ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಠಿತಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಇತರಾನುಪ್ಪತ್ತಿಭಾವಞ್ಚ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಾತಿ.

‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾನಞ್ಚ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ತಂತಂಭೂಮಿಯಂ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ. ಯಥಾ ಪನ ‘‘ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಪವತ್ತತಿ, ಅಥ ಖೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಗತೇ ಅತೀತೇ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅವಿಗತತ್ತಾ. ಅನನ್ತಾ ಲೋಕಧಾತುಯೋತಿ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಓಕಾಸವಸೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಸಂಕಿಣ್ಣತಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಯತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪವತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.