ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸವಾರಕಥಾ

ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಆಚರಿಯಾನನ್ತಿ ರೇವತಾಚರಿಯಸ್ಸ. ನ ಪನೇತಂ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಮಾರದ್ಧಂ, ಕಿನ್ತು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸಾದಿಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ.

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ಚೇತಸಿಕಾ ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಾಭಾವೇನ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ ‘‘ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಕಾಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಫಸ್ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕರಾಸಿ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಫಸ್ಸಸಹಜಾತಾಯ ವೇದನಾಯ ತಂಸಮಕಾಲಮೇವ ವೇದೇತಿ, ಫಸ್ಸೋ ಪನ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ವೇದನಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಪುರಿಮಕಾಲೋ ವಿಯ ವುತ್ತೋ. ಗೋಪಾನಸೀನಂ ಉಪರಿ ತಿರಿಯಂ ಠಪಿತಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಪಾಸೋ. ಕಟ್ಠದ್ವಯಾದಿ ವಿಯ ಏಕದೇಸೇನ ಏಕಪಸ್ಸೇನ ಅನಲ್ಲೀಯಮಾನೋಪಿ ರೂಪೇನ ಸಹ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಅನಲ್ಲೀಯಮಾನಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಮೇವ, ನ ವಿಸಯಭಾವೋ, ಸಙ್ಘಟ್ಟನಞ್ಚ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಸನ್ನಿಪತನಭಾವೋ ಏವ. ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮ್ಪತ್ತಿಕೋ ಫಸ್ಸೋ. ಪಾಣಿದ್ವಯಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಸನ್ನಿಪಾತೋ ಫಸ್ಸೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಕಿಚ್ಚಟ್ಠೇನೇವ ರಸೇನ ಸಙ್ಘಟ್ಟನರಸೋ. ತಥಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಹಿ ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಕಿಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಾಣಿಯಾ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ತಬ್ಬಿಸೇಸಭೂತಾ ರೂಪಧಮ್ಮಾ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ತಬ್ಬಿಸೇಸಭೂತೋ ಏಕೋ ಚೇತಸಿಕಧಮ್ಮೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಚಿತ್ತೇಯೇವಾತಿ ಏತೇನ ಚೇತಸಿಕಸಭಾವತಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ವೇದನಾಯ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಯತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೋ ತದನುರೂಪೋ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ತಜ್ಜಾಸಮನ್ನಾಹಾರೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ತದಭಿಮುಖಭಾವೋ ಆವಜ್ಜನಾಯ ಚ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಂ ವಿಸಯಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖತತಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಖವೇದನಾಯಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ ಅಸ್ಸಾದಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಸ್ಸವಿತಾಯಾತಿ ಅರಹತಾಯ. ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಅರಹತ್ಥೋ ವಿಪುಬ್ಬೋ ಸುಸದ್ದೋ. ವಿಸ್ಸವಂ ವಾ ಸಜನಂ ವಸಿತಾ ಕಾಮಕಾರಿತಾ ವಿಸ್ಸವಿತಾ. ಆರಮ್ಮಣರಸೇಕದೇಸಮೇವ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಫುಸನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಏಕದೇಸಾನುಭವನಮಿವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ವೇದಯಿತಸಭಾವೋ ಏವ ಹಿ ಅನುಭವನನ್ತಿ. ಫುಸನಾದಿಭಾವೇನ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ ಏಕದೇಸಾನುಭವನಂ, ವೇದಯಿತಭಾವೇನ ಗಹಣಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಸಬ್ಬಾನುಭವನಂ. ಏವಂ ಸಭಾವಾನೇವ ತಾನಿ ಗಹಣಾನೀತಿ ನ ವೇದನಾಯ ವಿಯ ಫಸ್ಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಯಥಾಸಕಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಸಾಮಿಭಾವಾನುಭವನಂ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಇಧಾತಿ ಏತೇನ ಪಞ್ಚಸು ವೇದನಾಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಂ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾಯ ಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಯ ಸಮಾನಾ ಇಟ್ಠಾಕಾರಸಮ್ಭೋಗರಸತಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನಿಮಿತ್ತೇನ ಪುನಸಞ್ಜಾನನಕಿಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಣರಸಾ. ಪುನಸಞ್ಜಾನನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಪುನಸಞ್ಜಾನನಪಚ್ಚಯೋ, ತದೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುನ…ಪೇ… ನಿಮಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಕರಣಂ ಪುನ…ಪೇ… ಕರಣಂ. ಪುನಸಞ್ಜಾನನಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ ಪುನ…ಪೇ… ಕರಣಂ, ತದಸ್ಸಾ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುನಸಞ್ಜಾನನಪಚ್ಚಯನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಿಕಾಯ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿಯಾ ಚ ಸಬ್ಬಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಞಾಣಮೇವ ಅನುವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಿನಿವೇಸಕಾರಿಕಾ ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಅಚಿರಟ್ಠಾನತಾ ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಅಭಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಪಬನ್ಧತಿ ಪವತ್ತೇತಿ. ಚೇತನಾಭಾವೋ ಬ್ಯಾಪಾರಭಾವೋ. ದಿಗುಣುಸ್ಸಾಹಾತಿ ನ ದಿಗುಣಂ ವೀರಿಯಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಏವ ಪನ ಬ್ಯಾಪಾರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಉಸ್ಸಾಹನಭಾವೇನಾತಿ ಆದರಭಾವೇನ. ಸಾ ಹಿ ಸಯಂ ಆದರಭೂತಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಆದರಯತೀತಿ.

ವಿಜಾನನಂ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಲದ್ಧಿ. ಸನ್ದಹನಂ ಚಿತ್ತನ್ತರಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧನಂ. ಚಕ್ಖುನಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾದಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಚಕ್ಖುನಾ ಹೀತಿಆದೀಸು ಚಕ್ಖುನಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ದ್ವಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರಗುತ್ತಿಕಸ್ಸ ವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣವಿಭಾವನಮತ್ತಂ ಉಪಧಾರಣಮತ್ತಂ ಉಪಲದ್ಧಿಮತ್ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಆರಮ್ಮಣಪಟಿವೇಧನಪಚ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಣಾದಿ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞಾಸಞ್ಞಾದೀನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಭಾವೇನ್ತೋ ವಿಯ ನ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಿನ್ತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತಂ ಹೋತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಸಮಾನತ್ಥತ್ತೇ ಸತಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತದತ್ಥತ್ತೇ ಚ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ನ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ನ ಹಿ ಯುತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವತ್ತುಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತಾ ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇ ವುತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಪುನ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ. ಯೇನ ಚ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೋ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಕಿಂ ತಂ ನಿದ್ದೇಸತ್ಥಂ ಉದ್ದೇಸೇನ ದುತಿಯೇನ, ನಿದ್ದೇಸೇನೇವ ಚ ಫಸ್ಸಾದೀಹಿ ಚ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ಕಿಂ ತದತ್ಥೇನ ಪುನ ವಚನೇನ, ಅಞ್ಞಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ ಪನ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಚನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಸಮಯವವತ್ಥಾನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ವವತ್ಥಿತಸಮಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಇತರಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮಯವವತ್ಥಾನತ್ಥಂ, ನ ಚ ಅಞ್ಞದತ್ಥಂ ವಚನಂ ಅಞ್ಞದತ್ಥಂ ವದತಿ, ನ ಚ ಲೇಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೋ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ನ ಕರೋತೀತಿ.

ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕರಾಸಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಝಾನಙ್ಗರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕತ್ತುನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಮೇವ ಕತ್ತಾರಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಸವತ್ತಿಭಾವನಿವಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ವಿತಕ್ಕನಂ ವಾ’’ತಿ ಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ರೂಪಂ ರೂಪನ್ತಿ ಪಥವೀ ಪಥವೀತಿ ವಾ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಕೋಟನಲಕ್ಖಣೋ. ಆದಿತೋ, ಅಭಿಮುಖಂ ವಾ ಹನನಂ ಆಹನನಂ, ಪರಿತೋ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ಆಹನನಂ ಪರಿಯಾಹನನಂ. ವಿಚಾರತೋ ಓಳಾರಿಕಟ್ಠೇನ ವಿಚಾರಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ ಅನುರವತೋ ಓಳಾರಿಕೋ ತಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಘಣ್ಟಾಭಿಘಾತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ ವಿತಕ್ಕೋ. ಸೋ ಯಥಾ ಘಣ್ಟಾಭಿಘಾತೋ ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖನಿರೋಪನಟ್ಠೇನ ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತೋ ಹೋತಿ. ವಿಪ್ಫಾರವಾತಿ ವಿಚಲನಯುತ್ತೋ. ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ ಪವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಯಂ ವಾ ಸನ್ತಾನೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ವಿತಕ್ಕೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಖಲಮಣ್ಡಲಂ.

ಪಿಣಯತೀತಿ ತಪ್ಪೇತಿ, ವಡ್ಢೇತಿ ವಾ. ಫರಣರಸಾತಿ ಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನರಸಾ. ಉದಗ್ಗಭಾವೋ ಓದಗ್ಯಂ. ಖುದ್ದಿಕಾ ಲಹುಂ ಲೋಮಹಂಸನಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಿನ್ನಾ ನ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಖಣಿಕಾ ಬಹುಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಉಬ್ಬೇಗತೋ ಫರಣಾ ನಿಚ್ಚಲತ್ತಾ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕತ್ತಾ ಚ ಪಣೀತತರಾ. ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ. ಅಪ್ಪನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಪೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಪೂರಿಕಾತಿ ಕತ್ವಾ ಸಾ ಠಪಿತಾ. ಇತರಾ ದ್ವೇ ಖಣಿಕೋಪಚಾರಸಮಾಧಿಪೂರಿಕಾ ಪೀತೀ.

ಸಮಾಧಿಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸಮಾಧಿಸಹಿತಚಿತ್ತೇನ. ಅವಿಸಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಅವಿಸರಣಸಭಾವೋ. ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತತಾ. ಯೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ. ವಿಸೇಸತೋತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ. ಸುಖವಿರಹಿತೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಸಮಾಧೀತಿ. ಪದೀಪನಿದಸ್ಸನೇನ ಸನ್ತಾನಟ್ಠಿತಿಭಾವಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಝಾನಙ್ಗರಾಸಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇನ್ದ್ರಿಯರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ದಹನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸದ್ದಹನಕಿರಿಯಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ತತ್ಥ ಆಧಿಪಚ್ಚಭಾವೇನ ಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಾಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ಸತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ದಹತೀ’’ತಿ ವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಪಸಾದನೀಯಟ್ಠಾನೇಸು ಪಸಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಅಕುಸಲಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಚ. ಪಸಾದಭೂತೋ ನಿಚ್ಛಯೋ ವತ್ಥುಗತೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ, ನ ಯೇವಾಪನಕಾಧಿಮೋಕ್ಖೋತಿ. ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ‘‘ಮಂ ಅನ್ತರೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾ ಸದ್ದಹಥಾ’’ತಿ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುವತ್ತೇತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪಕ್ಖನ್ದನನ್ತಿ ಸಂಸೀದನಂ. ಪಙ್ಕೋ ಕದ್ದಮತೋ ಘನೀಭೂತೋ ಹೋತಿ. ಪಣಕಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಉದಕಮಲಂ. ಪೀತಂ ಉದಕಂ. ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏವಮೇತನ್ತಿ ಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಾ. ಅಕಲುಸಭಾವೋ ಅಕಾಲುಸಿಯಂ, ಅನಾವಿಲಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧಾದಿವತ್ಥೂನಿ ಸದ್ಧೇಯ್ಯಾನಿ. ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪಸೇವನಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ. ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಾನೇ ಹತ್ಥೋ ವಿಯ, ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದನೇ ವಿತ್ತಂ ವಿಯ, ಅಮತಕಸಿಫಲಫಲನೇ ಬೀಜಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ವೀರಭಾವೋತಿ ಯೇನ ವೀರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನಂ ಪಗ್ಗಹೋ. ಮಗ್ಗೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗೋ ಗತೋ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತೋ ಗೇಲಞ್ಞಾ, ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ನ ಲಭತಿ ಲೂಖಸ್ಸ ವಾ ಪಣೀತಸ್ಸ ವಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ, ಲಭತಿ…ಪೇ… ಪಾರಿಪೂರಿನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಅನುರೂಪಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಹಿತಾನಿ ಅಟ್ಠ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥೂನಿ ತಂಮೂಲಕಾನಿ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿ.

ಚಿರಕತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಾನಂ, ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ. ಉದಕೇ ಅಲಾಬು ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಿಲವಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಅಪ್ಪದಾನಂ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಠಪನಂ ಸಾರಣಂ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠತಾಕರಣಂ ಅಪಿಲಾಪನಂ. ಅಪಿಲಾಪೇ ಕರೋತಿ ಅಪಿಲಾಪೇತಿ. ಗತಿಯೋತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಭವತೋ ಫಲತೋ ಚ. ಅಪರೋ ನಯೋತಿ ರಸಾದಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ಸಮ್ಮೋಸಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಸಮ್ಮೋಸೋ, ನ ಸಮ್ಮೋಸಾಭಾವಮತ್ತಂ. ಸತಿಯಾ ವತ್ಥುಭೂತಾ ಕಾಯಾದಯೋ ಕಾಯಾದಿಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಸತಿಯೋಯೇವ ವಾ ಪುರಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ.

ವಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ. ಪಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಏಕಾಲೋಕಾ ಹೋತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋಭಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಮನತೇ ವಿಜಾನಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಮನೋ, ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೪, ೪೦೦; ೩.೪೨೧, ೪೨೫) ಕಾರಣಭಾವೇನ ಮನೋ ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬೋ ಹಿ ಮನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ. ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಪಲದ್ಧಿವಸೇನ ಜಾನಾತಿ, ನ ಸಞ್ಞಾಪಞ್ಞಾ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾನನಪಟಿವಿಜ್ಝನವಸೇನ.

ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಸಮ್ಪಯೋಗತೋತಿ ವುತ್ತೇ ಯೇನ ಯೋಗಾ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಪೀತಿಯಾ ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಸಾತವೇದನಾಸಮ್ಪಯೋಗತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಚ ನಿಪ್ಪೀತಿಕಂ ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ಪೀತಿಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸಪ್ಪೀತಿಕಂ ನಿಪ್ಪೀತಿಕಞ್ಚ ಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಪವತ್ತಸನ್ತತಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪವತ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸನ್ತತಿಯಾ ಅಧಿಪತಿಭೂತಂ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಕ್ಖಣೇ ಅನುಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಞ್ಚ ಸಾನುಪಾಲನಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭೂತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಹೋತಿ, ತಂತಂಕಮ್ಮವಿಸೇಸೇನ ವಿಸೇಸಯುತ್ತಂ ಯಾವ ಚುತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪವತ್ತತಿ ಜೀವಮಾನತಾವಿಸೇಸಯುತ್ತಞ್ಚಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾದಿಂ ವತ್ತುಂ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಅವಿನಿಭುತ್ತಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅನುಪಾಲೇತಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ಥಿಕ್ಖಣೇಯೇವ. ಅಸತಿ ಹಿ ಅನುಪಾಲೇತಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪಲಾದಿಮ್ಹಿ ಕಿಂ ಉದಕಂ ಅನುಪಾಲೇಯ್ಯಾತಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಾಲನಾದಿಕಸ್ಸ. ಸಾಧನತೋತಿ ಸಾಧನೇನ. ತಂಸಾಧನಞ್ಚ ಜೀವಮಾನವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ.

ಇನ್ದ್ರಿಯರಾಸಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮಗ್ಗಙ್ಗರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಸಮ್ಮಾತಿ ಅವಿಪರೀತನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವೇನ. ಪಸತ್ಥತಾ ಚ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಬಲರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಕಾರಣಾ. ಉಭಯಪದವಸೇನಾತಿ ಸದ್ಧಾಪದಂ ಬಲಪದನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಪದದ್ವಯವಸೇನ. ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ಜಾತಿಆದಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ. ಗರುನಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತೇ ಗಾರವವಸೇನ ಪತಿಸ್ಸವನಂ ಪತಿಸ್ಸವೋ, ಸಹ ಪತಿಸ್ಸವೇನ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವಂ, ಪತಿಸ್ಸವಭೂತಂ ತಂಸಭಾಗಞ್ಚ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಾರವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾತಿಆದಿಮಹತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚ ಹಿರೀ ತತ್ಥ ಗಾರವವಸೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ‘‘ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವಲಕ್ಖಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಜ್ಜಂ ಭಾಯತಿ ತಞ್ಚ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವಜ್ಜಭೀರುಕಭಯದಸ್ಸಾವೀ. ಏವಂಸಭಾವಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಹಿರೀ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಉಣ್ಹಂ ವಿಯ. ದಾಯಜ್ಜಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾದಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿತಾ ಚ ಹಿರೀಓತ್ತಪ್ಪಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಟಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ತೇಸಂ ಕದಾಚಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪ್ಪಯೋಗಾ. ನ ಹಿ ಲಜ್ಜನಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ಪಾಪಭಯಂ ವಾ ಅಲಜ್ಜನಂ ಹೋತೀತಿ.

ಮೂಲರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಅಗೇಧೋ ಅನಭಿಜ್ಝನಂ ಅನಭಿಕಙ್ಖನಂ. ಅನಲ್ಲೀನೋ ಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅನಲ್ಲೀನಭಾವೋ, ಏವಞ್ಹಿ ಉಪಮಾಯ ಸಮೇತಿ. ಅನುಕೂಲಮಿತ್ತೋ ಅನುವತ್ತಕೋ. ವಿನಯರಸೋತಿ ವಿನಯನರಸೋ. ಅದೋಸೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಮಲಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸ ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನತಂ ದೋಸೂಪನಿಸ್ಸಯತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಭಾವನಾಯಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಸಾಧನಾಯ ಭಾವನಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ಅಭಾವನಾ. ನಿಗ್ಗುಣೇಪಿ ಗುಣಗ್ಗಹಣಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣಂ. ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಗುಣಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಊನಗ್ಗಹಣಂ. ಚತುವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಹಣಂ ವಿಪರೀತಗ್ಗಹಣಂ.

ಯಾಥಾವಸಭಾವೇತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಏತಸ್ಸ ಗುಣೋ, ಏತ್ತಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ ಗುಣದೋಸಾನಂ ಸಭಾವೇ ‘‘ಜರಾಧಮ್ಮೋ ಜೀರತಿ, ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾ ಮಾ ಜೀರೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸಮ್ಭವತೋ. ಅಲೋಭೇನ ಚ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಖೇತ್ತವತ್ಥಾದೀಸು ವಿವಾದಾಭಾವತೋ. ಅಮೋಹೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತವಿವಾದಾಭಾವತೋ. ಕಾಮರಾಗಾಭಿನಿವೇಸವಿನಿಬನ್ಧಾ ಹಿ ಗಹಟ್ಠಾ ಗಹಟ್ಠೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿರಾಗಾಭಿನಿವೇಸವಿನಿಬನ್ಧಾ ಸಮಣಾ ಸಮಣೇಹೀತಿ. ರಾಗವಸೇನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ ದೋಸವಸೇನ ವಿರೋಧೋ ಚ ತಬ್ಬಿಸೇಸೇನ ಉಪಗಮಾಪಗಮಾ, ಆರಮ್ಮಣೇ ವಾ ರೂಪಾದಿಮ್ಹಿ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಾ. ಅಮಜ್ಝತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುನಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೋಹೇನ ಪವತ್ತಿ. ಸುಖವಿಪರಿಣಾಮೇ ದುಕ್ಖಸಮಾಯೋಗೇ ಚ ಪಟಿಘಪವತ್ತಿಯಂ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹೋ ನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ಅದೋಸಾನುಭಾವೇನ ವೇದನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸಿಜ್ಝತಿ. ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ. ಅರಿಯವಿಹಾರೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ. ಮೋಹೇನ ಅವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಉದಾಸೀನಪಕ್ಖೇಸುಪಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಅಭಿಸಙ್ಗಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ತದಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುಕ್ಖದಸ್ಸನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ದೋಸಸ್ಸ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅದೋಸೇನ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ.

ಕಮ್ಮಪಥರಾಸಿವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಾದೀನಿ ಅತ್ತನೋ ನ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ ನ ವಿನಾಸೇತಿ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮಪಥತಾತಂಸಭಾಗತಾಹಿ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ.

ಪಸ್ಸದ್ಧಾದಿಯುಗಲವಣ್ಣನಾ

ದರಥೋ ಸಾರಮ್ಭೋ, ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾನಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾದಿಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಪ್ಪಧಾನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಾದಿಕಿಲೇಸಾ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ವಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸುವಣ್ಣವಿಸುದ್ಧಿ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಸುವಣ್ಣವಿಸುದ್ಧಿ ಅಲಙ್ಕಾರವಿಕತಿವಿನಿಯೋಗಕ್ಖಮಾ, ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿತಕಿರಿಯಾವಿನಿಯೋಗಕ್ಖಮಾ.

ಸಮಂ, ಸಮನ್ತತೋ ವಾ ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನನಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಚೇತಿಯವನ್ದನಾದಿಅತ್ಥಂ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀಸು ಅತ್ಥಾನತ್ಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಸತಿ ಚ ಅತ್ಥೇ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯರೂಪಾದಿಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಗೋಚರಗಾಮಾಭಿಕ್ಕಮನಾದೀಸು ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನಂ ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಅಭಿಕ್ಕಮನಾದೀನಂ ಧಾತುಆದಿವಸೇನ ಪವಿಚಯೋ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾನುಯುತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಯೋಗೀನಂ ಸಬ್ಬದಾ ಉಪಕಾರಕಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಾರಿಪನ್ಥಕಹರಣತೋ ಭಾವನಾವಡ್ಢನತೋ ಚ. ಯಥಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಬಹುಕಾರಾ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೨). ಯುಗೇ ನದ್ಧಾ ವಿಯಾತಿ ಯುಗನದ್ಧಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಸಮಂ ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೦; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧) ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಏತೇಸಂ ಯುಗನದ್ಧತಾ ವುತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಾಭಾವೋ ಏತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಂ ಯುತ್ತೇಹೀತಿ ‘‘ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಯೋಜನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ, ಯೋಗವಚನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯೇವಾಪನಕವಣ್ಣನಾ

ರೂಪಾಭಾವೇನಾತಿ ರುಪ್ಪನಾಭಾವೇನ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಸಭಾವತೋ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾತಿ. ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ, ಪರಿಕಮ್ಮಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿರತಿವಸೇನಾತಿ ವಚೀಪವತ್ತಿಯಾ ನ ಪೂರೇತಿ, ಕಿನ್ತು ವಿರತಿಯೋಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಣ್ಣಕಙ್ಗಾನೀತಿ ಅವಿರದ್ಧಙ್ಗಾನಿ. ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ವಿನಿಚ್ಛಯನಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಂ. ನ ಹಿ ಅನಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಸು ದಾನಾದೀಸು ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪನ ಪಸಾದನೀಯೇಸು ಪಸಾದಾಧಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ದಾರಕಸ್ಸ ವಿಯ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಂಸಪ್ಪನಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಕಿರಿಯಾ ಅಸಂಸಪ್ಪನಂ. ಪುರಿಮಮನತೋತಿ ಭವಙ್ಗತೋ. ವಿಸದಿಸಂ ವೀಥಿಜವನಂ ಮನಂ ಕರೋತೀತಿ ಮನಸಿಕಾರಸಾಮಞ್ಞೇನ ವೀಥಿಜವನಪಟಿಪಾದಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಧಮ್ಮೇಸು. ಅತದಾರಮ್ಮಣತ್ತೇಪಿ ಹಿ ತೇಸು ಸಮಪ್ಪವತ್ತೇಸು ಉದಾಸೀನಭಾವತೋ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಲೀನಾನುದ್ಧತಪ್ಪವತ್ತಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಊನಾಧಿಕನಿವಾರಣರಸಾ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಪಾಣಾದೀನಂ. ಅಮದ್ದನಾ ಮದ್ದನಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೋವ.

ತಂತಂರಾಸಿಕಿಚ್ಚವಸೇನ ವಿಭಾಗರಹಿತಾ ಅವಿಭತ್ತಿಕಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಸವಿಭತ್ತಿಕೇಸು ದುತಿಯಟ್ಠಾನಾದೀಸುಪಿ ಭಾಜಿಯಮಾನೇಸು ಅಪುಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಂ ಪೂರಿತನ್ತಿ ಝಾನಾದಿಪದಂ ಪಞ್ಚಕಾದಿವಸೇನ ಪೂರಿತಂ. ಪಞ್ಚ ಹಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಝಾನಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಊನೇ ಝಾನಪದಂ ಊನಂ ಹೋತೀತಿ. ಪದಸಮೂಹೋ ಪದಕೋಟ್ಠಾಸೋ ವಾ ತಂ ತಮೇವ ವಾ ಪದಂ, ಅವುತ್ತಂ ಹಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪೂರಿತ’’ನ್ತಿ. ವುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅನೇಕೇಸಂ ಪುರಿಸಸದ್ದಾನಂ ವಿಯ ಕೋಚಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನತ್ಥೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾ ಕಥಾ’’ತಿ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಧಮ್ಮಾ ಕಥಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ’’ತಿ. ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕರಾಸಿ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಚತುಕ್ಖನ್ಧತಪ್ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಚ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಪನ ರಾಸೀಸು ಏಕರಾಸಿಕಿಚ್ಚಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವಾ ಛನ್ದಾದಯೋ ಯೇವಾಪನಕವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ವುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾ ವೇದನಾದೀನಂ ಝಾನಙ್ಗಾದಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಏವಂ ಸೋವಚಸ್ಸತಾಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಿವಿಸೇಸೋ ವುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮೇ ವಿಸುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ಚ ತಞ್ಚ ವಿಸೇಸಂ ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನಾ’’ತಿ ಆಹ. ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ವಾ ಸಾವಸೇಸೇ ಧಮ್ಮೇ ವತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯೇವಾಪನಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.