೬-೯. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೬-೧೯. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಇಧ ಸಮಸೀಸೀ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವಂ ಸಮಸೀಸಿತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ರೋಗವಸೇನ ಸಮಸೀಸೀ ರೋಗಸಮಸೀಸೀ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಏಕವೇಲಾಯಮೇವ. ಯೋ ಚಕ್ಖುರೋಗಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ‘‘ಇತೋ ಅನುಟ್ಠಿತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ರೋಗತೋ ವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಏಕಕಾಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ರೋಗಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥನ್ತರಸಮಾಯೋಗೋ. ಯೋ ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಇರಿಯಾಪಥವಿಕೋಪನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಂ ಮಾನೋ, ಪರಾಮಾಸಸೀಸಂ ದಿಟ್ಠಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಂ ಸದ್ಧಾ, ಪಗ್ಗಹಸೀಸಂ ವೀರಿಯಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಸೀಸಂ ಸತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ ಸಮಾಧಿ, ದಸ್ಸನಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾ, ಪವತ್ತಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚುತಿಸೀಸಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಸಙ್ಖಾರಸೀಸಂ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೩) ವುತ್ತೇಸು ಸತ್ತರಸಸು ಸೀಸೇಸು ಪವತ್ತಸೀಸಂ ಕಿಲೇಸಸೀಸನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ – ‘‘ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಚನತೋ. ತೇಸು ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಪವತ್ತಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಿತನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯಾದಾಯಕಂ. ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸೀಸದ್ವಯಂ ಸಮಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ.

ಕಥಂ ಪನಿದಂ ಸಮಂ ಹೋತೀತಿ? ವಾರಸಮತಾಯ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿಮೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೋ ಇಮಾಯ ವಾರಸಮತಾಯ ಇದಂ ಉಭಯಸೀಸಪರಿಯಾದಾನಮ್ಪಿ ಸಮಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ವಾರಸಮತಾಯ. ವಾರಸಮವುತ್ತಿದಾಯಕೇನ ಹಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ವಿಯ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಸ್ಸೇವ ವಾರಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ. ‘‘ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೭೮; ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೨, ೧೪) ವಚನತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಸಮಾಪನೇನ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ಸಮ್ಪಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ವಾರವುತ್ತಿಯಾ ಸಮತಾಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾನಂ ಸಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ…ಪೇ... ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಆಯುನೋ ವೇಮಜ್ಝಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾವ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಪಞ್ಚಸು ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ವೇಮಜ್ಝೇತಿ ಅವಿಹಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ಆಯುನೋ ವೇಮಜ್ಝೇ. ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಉಪಹಚ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ತತ್ಥೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅನುಸ್ಸಾಹೇನ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯತಾಯ ಸುಖೇನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ತೇಸಂಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಅಪ್ಪಯೋಗೇನಾತಿ ಅಧಿಮತ್ತಪ್ಪಯೋಗೇನ ವಿನಾ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ. ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ. ಉದ್ಧಂವಾಹಿಭಾವೇನ ಉದ್ಧಮಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ವಟ್ಟಸೋತಞ್ಚಾತಿ, ಉದ್ಧಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬತೋ ಉದ್ಧಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸೋತನ್ತಿ ಉದ್ಧಂಭೋತೋ. ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಹಿ ಅವಿಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ದೇವಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅವಿಹೇಸು ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಂ ವಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಅತಪ್ಪಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಸುದಸ್ಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಸುದಸ್ಸಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಅವಿಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಂ ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಯೋ ಕಾಮಭವತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತೂಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ.

ಏತೇ ಪನ ಅವಿಹೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನವಸೇನ ತಯೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ, ಏಕೋ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಏಕೋ ಉದ್ಧಂಸೋತೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ, ಅಸಙ್ಖಾರಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿವಿಭಾಗೇನ ದಸ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಅತಪ್ಪಸುದಸ್ಸಸುದಸ್ಸೀಸೂತಿ ಚತ್ತಾರೋ ದಸಕಾತಿ ಚತ್ತಾರೀಸಂ. ಅಕನಿಟ್ಠೇ ಪನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನತ್ಥಿ, ತಯೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ, ಏಕೋ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ, ಅಸಙ್ಖಾರಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿವಿಭಾಗೇನ ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾರೀಸಂ ಅನಾಗಾಮಿನೋ. ಸತ್ತಮಾದೀಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.