೧. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೭೨) ಯೋ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಗತ್ತಾನಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇನ್ತೋ ಮಲ್ಲಕಮುಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಾ ಘಂಸನ್ತೋ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ನಹಾಯತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೋ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾವ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ಪರಿಸಿಞ್ಚತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಸರೀರೇ ತಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನಾಮ ನುಪಲಿಮ್ಪತಿ ಅಚ್ಛಛವಿಭಾವತೋ, ಉತುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಭಗವಾ ಕೇವಲಂ ಉದಕೇ ಓತರತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ.

ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಪಾಚೀನಕೋಟ್ಠಕೋ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಜೇತವನವಿಹಾರೋ ಕದಾಚಿ ಮಹಾ, ಕದಾಚಿ ಖುದ್ದಕೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯೋಜನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ತಿಗಾವುತೋ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕೋ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಅಡ್ಢಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭಪ್ಪಮಾಣೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಜಾತೋ. ತಮ್ಪಿ ನಗರಂ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಪಾಚೀನತೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ಕದಾಚಿ ಪಚ್ಛಿಮತೋ, ಕದಾಚಿ ಉತ್ತರತೋ. ಜೇತವನಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಮಞ್ಚಪಾದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಚಲಮೇವ. ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ಅಚಲಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ, ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ, ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರೇ ದೇವೋರೋಹನಕಾಲೇ ಸೋಪಾನಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ, ಮಞ್ಚಪಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭವಿಹಾರಕಾಲೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಇದಾನಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಅಚಿರವತೀ ನಗರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ದಮಾನಾ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕರಹದಂ ಮಾಪೇಸಿ ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮ್ಭೀರಂ. ತತ್ಥ ಏಕಂ ರಞ್ಞೋ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ, ಏಕಂ ನಾಗರಾನಂ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಏಕಂ ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಏಕ್ಕಾನಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ರಮಣೀಯಾನಿವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸವಾಲುಕಾನಿ. ಇತಿ ಭಗವತಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಭಗವಾ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ದುಪಟ್ಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಉದಕಂ ಓತರಿ, ಸಹೋತರಣೇನೇವಸ್ಸ ಉದಕೇ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಸಬ್ಬೇ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಅಹೇಸುಂ, ಯನ್ತನಾಳಿಕಾಹಿ ಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾನಿ ಸಿಞ್ಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪಟಪ್ಪಸಾರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಭಗವತೋ ನಹಾನವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಥೇರೋ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾಸದಿಸಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಹಾಚೀವರಂ ಅನ್ತನ್ತೇನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಪದುಮಗಬ್ಭಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಉಪನೀತಂ ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೇ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ವಿಕಸಿತಪದುಮಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಂ, ತಾರಾಮರೀಚಿವಿಕಸಿತಞ್ಚ ಗಗನತಲಂ ಸಿರಿಯಾ ಅವಹಸಮಾನಂ ವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಲಾಸಿನೀ ಚಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಮಾಲಾ ಗನ್ಥಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ, ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸೂರಿಯಾ ವಿಯ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತದ್ವತ್ತಿಂಸಚಕ್ಕವತ್ತಿದ್ವತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ಸುಧನ್ತಚಾಮೀಕರಸಮಾನವಣ್ಣಂ, ಸುಪರಿಸೋಧಿತಪವಾಳರುಚಿರತೋರಣಂ, ಸುವಿಸುದ್ಧನೀಲರತನಾವಲಿಸದಿಸಕೇಸತನುರುಹಂ, ತಸ್ಮಾ ತಹಂ ತಹಂ ವಿನಿಗ್ಗತಸುಜಾತಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕರಸೂಪಸೋಭಿತಂ ಉಪರಿ ಸತಮೇಘರತನಾವಲಿಸುಚ್ಛಾದಿತಂ ಜಙ್ಗಮಮಿವ ಕನಕಗಿರಿಸಿಖರಂ ವಿರೋಚಿತ್ಥ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಸಮನ್ತತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಆಧಾವನ್ತೀ ವಿಧಾವನ್ತೀ ರತನಾವಲಿರತನದಾಮರತನಚುಣ್ಣವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ಪಸಾರಿತರತನಚಿತ್ತಕಞ್ಚನಪಟ್ಟಮಿವ ಆಸಿಞ್ಚಮಾನಲಾಖಾರಸಧಾರಾಚಿತ್ತಮಿವ ಉಕ್ಕಾಸತನಿಪಾತಸಮಾಕುಲಮಿವ ನಿರನ್ತರವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕಣಿಕಾರಕಿಙ್ಕಿಣಿಕಪುಪ್ಫಮಿವ ವಾಯುವೇಗಸಮುದ್ಧತಚಿನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣರಞ್ಜಿತಮಿವ ಇನ್ದಧನುವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾವಿತಾನಸನ್ಥತಮಿವ ಚ ಗಗನತಲಂ, ತಂ ಠಾನಂ ಪವನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾ ಫರನ್ತಿ. ವಣ್ಣಭೂಮಿ ನಾಮೇಸಾ. ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಬುದ್ಧಾನಂ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ವಾ ಗುಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಚುಣ್ಣಿಯಪದೇಹಿ ವಾ ಗಾಥಾಹಿ ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಹಿ ಠಾನೇಸು ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುಬ್ಬಸದಿಸಾನಿ ಕುರುಮಾನೋತಿ ನಿರುದಕಾನಿ ಕುರುಮಾನೋ, ಸುಕ್ಖಾಪಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋದಕೇ ಗತ್ತೇ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರೇ ಕಣ್ಣಿಕಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಪದುಮಪತ್ತೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಉದಕಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾಯ ಭಗವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತವತ್ತಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಚೀವರಂ ಉಭೋಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತಾಳಿತಞ್ಚ ವಾದಿತಞ್ಚ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ, ತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ. ಮಹನ್ತಞ್ಚ ತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಞ್ಚಾತಿ ಮಹಾತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಥ ವಾ ಭೇರಿಮುದಿಙ್ಗಪಣವಾದಿತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತಂ ವೀಣಾವೇಳುಗೋಮುಖಿಆದೀನಂ ವಾದಿತಞ್ಚ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತನ್ತಿ ವಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಂ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ತೇಸು ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪಹಾನಪಾರಗೂ. ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಭಾವನಾಪಾರಗೂ. ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಗೂ. ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂ. ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನನ್ದನಕೀಳಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ. ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರಾ ಏಕತೋವಣ್ಟಿಕಮಾಲಾವ ಗನ್ಥೇನ್ತಿ. ಅಥ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕವಸೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ಅಥ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಇಮಾಸಂ ನೇವ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯವತ್ಥುಕಸೋಕೇನ ರುಪ್ಪಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತಾ ತಾವ ಯಥಾಕಮ್ಮೇನ ಗತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಕಿತ್ತಕೋ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಯಾಪಿ ಅವಸೇಸಾಹಿ ಪಞ್ಚಸತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಬಲವತರೇನ ಸೋಕೇನ ಸಮಪ್ಪಿತೋ. ‘‘ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೋಕಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ –

‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಉತ್ರಸ್ತಮಿದಂ ಚಿತ್ತಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಮಿದಂ ಮನೋ;

ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಛೇಸು, ಅಥೋ ಉಪ್ಪತಿತೇಸು ಚ;

ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ ಅನುತ್ರಸ್ತಂ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೮) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ. ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ –

‘‘ನಾಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಾ ತಪಸಾ, ನಾಞ್ಞತ್ರಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾ;

ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೯೮) –

ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಿಗತಸೋಕೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಚ್ಛರಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತಾದಯೋ’’ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚನ್ದಸೂರಿಯದೇವಪುತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಆರಕತ್ತಾ, ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ.

ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಭೇದತೋ ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನಾನಿ. ಸಬ್ಬೇ ಅಚ್ಚರುಚೀತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತರುಚಿ. ಅಟ್ಠಮಕನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಫಲಟ್ಠೋ ಗಹಿತೋ.

ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸೋರಚ್ಚಂ? ಯೋ ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋರಚ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೩೪೯) ವಚನತೋ ಸುಚಿಸೀಲಂ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕರೂಣಾತಿ ಕರುಣಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಮಾಹ. ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ವದತಿ.

ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಭೇದತೋ ದುವಿಧೇನ ಝಾನಮನೇನ. ಪಞ್ಚವಿಧಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನಾತಿ ಕುಹನಾಲಪನಾನೇಮಿತ್ತಿಕತಾನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾಲಾಭೇನಲಾಭಂನಿಜಿಗೀಸನತಾಸಙ್ಖಾತ- ಪಞ್ಚವಿಧಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನ. ನ ಲಿಪ್ಪತೀತಿ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ ಅನುಸಯತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣತೋ ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಅಭಿನಿವೇಸಾಭಾವತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.